حسابداری آب؛ نقشه راه مدیریت پایدار منابع آبی

به گفته علی مختاران، این رویکرد با تحلیل هم‌زمان منابع و مصارف آب، امکان ارزیابی وضعیت کنونی و ترسیم سناریوهای آینده را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری درباره الگوی کشت، مدیریت مصرف آب و توسعه فناوری‌های نوین آبیاری باشد.

او در گفت‌وگو با ایانا توضیح داد که حسابداری آب یکی از ابزارهای نوین مدیریت جامع منابع آب است که با هدف تحلیل دقیق وضعیت منابع و مصارف و شناسایی عدم توازن‌ها در سطح زیرحوزه‌ها و حوزه‌های آبریز به کار گرفته می‌شود.

مختاران می‌افزاید: «اگرچه این رویکرد در مقیاسی فراتر از مزرعه عمل می‌کند، اما داده‌های مورد نیاز آن از سطح مزرعه و واحدهای تولیدی جمع‌آوری می‌شود و پس از تجمیع و تحلیل در سطح کلان، تصویری یکپارچه از وضعیت آب ارائه می‌دهد.»

او برای تشریح سازوکار این نظام، آن را مشابه حسابداری مالی دانسته و می‌گوید: «همان‌گونه که در یک سیستم مالی میزان ورود و خروج منابع، هزینه‌ها و مانده نهایی مشخص می‌شود، در حسابداری آب نیز میزان آب ورودی به یک حوزه، مقدار مصرف در بخش‌های مختلف و سهم باقی‌مانده برای پایداری سیستم محاسبه می‌شود.»

به گفته این پژوهشگر، در یک حوزه آبریز یا دشت، بخش‌هایی مانند کشاورزی، شرب، صنعت، محیط زیست و ذخایر آب زیرزمینی همگی به منابع آب وابسته‌اند و حسابداری آب مشخص می‌کند چه میزان آب وارد این سیستم می‌شود و چگونه باید میان این بخش‌ها توزیع شود.

او تأکید کرد که این رویکرد تنها به تعیین سهم هر بخش محدود نیست، بلکه میزان آب مورد نیاز برای پایداری سفره‌های آب زیرزمینی و حفاظت از اکوسیستم‌ها را نیز در محاسبات خود لحاظ می‌کند.

مختاران یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های حسابداری آب را نگاه آینده‌نگر آن عنوان کرده و می‌گوید:‌ «این نظام صرفاً بر داده‌های گذشته متکی نیست، بلکه با استفاده از داده‌های اقلیمی شامل بارش، دما و روندهای تغییر اقلیم، وضعیت منابع آب را در افق‌های زمانی مختلف پیش‌بینی می‌کند.»

او می‌افزاید: «این نظام قادر است وضعیت منابع آب را در بازه‌های یک‌ساله، پنج‌ساله، ده‌ساله و حتی بلندمدت‌تر تحلیل کرده و سناریوهای متفاوتی از آینده منابع آبی ارائه دهد.»

به گفته مختاران، نتایج این تحلیل‌ها امکان طراحی الگوی کشت متناسب با ظرفیت واقعی آب هر منطقه را فراهم می‌کند؛ الگویی که هم از نظر اقتصادی قابلیت اجرا داشته باشد و هم با محدودیت‌های اقلیمی و هیدرولوژیکی سازگار باشد.

او تصریح می‌کند که خروجی‌های حسابداری آب می‌تواند به تصمیم‌گیران در اصلاح الگوی کشت، مدیریت مصرف آب، توسعه فناوری‌های نوین آبیاری و کاهش وابستگی به محصولات پرمصرف کمک کند.

در نهایت، آنچه حسابداری آب را به یکی از ابزارهای مهم مدیریت منابع تبدیل می‌کند، توانایی آن در پیوند دادن داده‌های امروز با نیازهای آینده است؛ رویکردی که به گفته مختاران، هدف نهایی آن حرکت به سمت پایداری سرزمین و افزایش تاب‌آوری مناطق مختلف در برابر بحران آب و تبدیل مدیریت منابع آب از تصمیم‌های پراکنده و بخشی به یک نظام یکپارچه و داده‌محور است.