مدیرعامل یک شرکت دانشبنیان:
سامانه «هوشاب» بدون سنسور مزرعهای، برنامه روزانه آبیاری ارائه میکند
تهران- ایانا- مدیرعامل یک شرکت دانشبنیان گفت: «سامانه آبیاری هوشمند «هوشاب» بهعنوان یک سامانه اقلیممحور، بدون استفاده از سنسور در مزرعه و با بهرهگیری از دادههای هواشناسی کشاورزی، آب، خاک و گیاه، برنامه روزانه آبیاری را متناسب با شرایط هر مزرعه در اختیار بهرهبردار قرار میدهد.»
به گزارش ایانا، رضا پیرتاج در نشست تخصصی «توسعه سامانههای آبیاری هوشمند» اظهار داشت: «این سامانه در دو طرح کلان ملی، تحت نظر مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و با همکاری معاونت آب و خاک در استانهای کشور پیادهسازی شده است.»
او افزود: ««هوشاب» یک سامانه اقلیممحور است و هیچ سنسوری در مزرعه در آن به کار گرفته نمیشود؛ معماری سامانه از جمعآوری دادههای خام تا تفسیر، تحلیل، بهروزرسانی اطلاعات و ارائه برنامه آبیاری به کشاورز را دربرمیگیرد.»
آبیاری هوشمند باید با اقلیم سازگار باشد
پیرتاج با اشاره به ضرورت سازگاری کشاورزی با شرایط اقلیمی گفت: «برای توسعه آبیاری هوشمند، ابتدا باید پیشبینیهای هواشناسی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت با دقت مناسب در دسترس باشد و پس از آن، تحلیلهای هواشناسی کشاورزی، خشکسالی و ترسالی با شاخصهای مرتبط با کشاورزی انجام شود.»
او ادامه داد: «هواشناسی کشاورزی با تمرکز بر مؤلفههایی مانند بارش، دما، سرعت باد و رطوبت، اطلاعات جوی را متناسب با نیازهای بخش کشاورزی تحلیل و با پیشبینی شرایط آینده، امکان برآورد نیاز آبی گیاه، مدیریت کشت دیم و تعیین زمان مناسب آبیاری تکمیلی را فراهم میکند.»
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان گفت: «سامانه «هوشاب» در زیرساخت خود به شبکه هواشناسی کشاورزی متصل میشود که در ۳۸ هزار نقطه کشور راهاندازی شده و تحت عنوان سامانه «دادور» و با همراهی ستاد هوشمندسازی سازمان تحقیقات کشاورزی فعالیت میکند.»
او افزود: «با استفاده از این ظرفیت میتوان پیشبینیهای هواشناسی کشاورزی، خشکسالی و شروع فصل بارش را برای هر روستا به تفکیک در اختیار داشت و امکان استفاده چهار میلیون بهرهبردار از این اطلاعات فراهم است.»
«هوشاب» چگونه برای کشاورز تصمیم میگیرد؟
پیرتاج توضیح داد: «در این سامانه، ابتدا شرایط اقلیمی و دسترسی هر مزرعه به آب در سامانه ثبت میشود و اطلاعات مربوط به خاک، گیاه، استخر ذخیرهسازی آب و امکانات دسترسی نیز در اختیار سامانه قرار میگیرد.»
او گفت: «بر اساس این اطلاعات، برنامه روزانه آبیاری تهیه میشود و کشتوصنعت یا کشاورز عمدهمالک از طریق یک پنل میتواند مشخص کند کدام قطعه از مزرعه در چه زمانی و بدون ایجاد تداخل در برنامه آبیاری یا فراتر رفتن از میزان آب در دسترس، آبیاری شود.»
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان تأکید کرد: «برنامهای که در اختیار کشاورز قرار میگیرد باید بسیار ساده و کاربرپسند باشد و فقط مشخص کند در چه تاریخی، کدام قطعه و به مدت چند ساعت آبیاری شود؛ محاسبات پیچیده پشت این برنامه وظیفه شرکتهای دانشبنیان است.»
هوشمندسازی با اتوماسیون تفاوت دارد
پیرتاج با اشاره به تفاوت هوشمندسازی و اتوماسیون گفت: «آبیاری هوشمند بخش تصمیمساز و تصمیمگیر است، در حالی که اتوماسیون بخش عملکننده محسوب میشود.»
او افزود: «اتوماسیون اجرای خودکار فرامینی است که برای سامانه تعریف شده، اما سامانه هوشمند باید بتواند بر اساس دادهها و شرایط موجود تصمیمگیری کند.»
پیرتاج گفت: «اگر این دو مفهوم برای کشاورزان بهدرستی تفکیک نشود، هم از نظر هزینه و هم از نظر انتظارات بهرهبردار مشکل ایجاد خواهد شد؛ زیرا اتوماسیون ممکن است هزینهای معادل صدها میلیون تومان در هر هکتار داشته باشد، در حالی که هزینه هوشمندسازی به مراتب کمتر است.»
او ادامه داد: «انتظار اینکه یک سامانه همزمان همه قابلیتهای اتوماسیون و هوش مصنوعی را در بالاترین سطح داشته باشد، در شرایط فعلی رویکردی بلندپروازانه است و دستیابی کامل به آن به توسعه بیشتر فناوری نیاز دارد.»
افزایش بیش از ۲۳ درصدی بهرهوری در یک کشتوصنعت
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان با اشاره به تجربه اجرای «هوشاب» در مزارع گفت: «در یکی از کشتوصنعتهای نیشکر، اجرای این پروژه در سطح حدود ۸۰۰ هکتار به افزایش بیش از ۲۳ درصدی بهرهوری منجر شد و بهرهبردار برای توسعه اجرای سامانه در سال جاری، تا سطح ۱۲ هزار هکتار، ابراز تمایل کرده است.»
او افزود: «در این کشتوصنعت، نماینده بهرهبردار، تعامل مناسبی در بهرهبرداری از سامانه داشت و بهعنوان کارگر نمونه ملی بخش کشاورزی انتخاب شد.»
پیرتاج همچنین گفت: «یکی دیگر از نمونههای شاخص اجرای این طرح مربوط به یک بهرهبردار خصوصی است که محمود رهداری در سال ۲۰۲۵ موفق به کسب جایزه بینالمللی ICID شده است.»
چالش توسعه آبیاری هوشمند؛ از تعارض منافع تا مطالبه فناوری
او یکی از چالشهای توسعه آبیاری هوشمند را ساختار مدیریت منابع آب و وجود چاههای غیرمجاز دانست و گفت: «در شرایطی که برخی کشاورزان به منابع آب غیرمجاز دسترسی دارند، کاهش مصرف آب در یک مزرعه لزوماً از نگاه بهرهبردار به معنای منفعت مستقیم نیست.»
پیرتاج با اشاره به تجربه اجرای آبیاری هوشمند در یکی از مزارع افزود: «زمانی که به کشاورز گفته شد اجرای سامانه میتواند ۱۰ تا ۱۵ درصد در مصرف آب صرفهجویی کند، او مطرح کرد که کاهش مصرف آب چاه مجاز ممکن است موجب افزایش آبدهی چاه غیرمجاز همسایه شود؛ این موضوع نمونهای از تعارض منافع در مدیریت منابع آب است.»
او گفت: «در چنین شرایطی نمیتوان صرفاً انتظار داشت نهادهای سیاستگذار دولتی با کمکهای علمی و آموزشی مشکل را حل کنند، بلکه کشاورزان نیز باید با تقویت تشکلهای خود برای آینده منابع آب مطالبهگر باشند.»
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان افزود: «در برخی کشورها کشاورزان با تشکیل تشکلهای مرتبط با مصرف بهینه آب، از دانشگاهها مطالبه فناوری میکنند، در حالی که در ایران مطالبه فناوری از سوی کشاورزان برای حل مشکلات بهرهوری آب هنوز محدود است.»
کاهش برداشت آب باید با حفظ تولید همراه باشد
پیرتاج با اشاره به وضعیت مصرف و منابع آب کشور گفت: «میانگین مصرف آب در ایران حدود ۹۶ میلیارد مترمکعب برآورد میشود و برای جلوگیری از ورود به مرحله تنش، نباید بیش از ۵۳ میلیارد مترمکعب آب استحصال شود.»
او افزود: «در مقیاس حوزه آبریز، سامانههای آبیاری نوین حدود هفت میلیارد مترمکعب صرفهجویی ایجاد کردهاند، اما همچنان حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب کمبود آب وجود دارد.»
پیرتاج تأکید کرد: «اگر قرار باشد این ۴۰ میلیارد مترمکعب صرفاً از طریق کاهش مصرف و با سطح بهرهوری فعلی جبران شود، حدود ۲۵ میلیارد دلار نیاز به واردات محصولات کشاورزی ایجاد خواهد شد و امنیت غذایی کشور با بحران مواجه میشود.»
او گفت: «توسعه مدیریت هوشمند آبیاری باید بهگونهای دنبال شود که ضمن سازگاری با شرایط اقلیمی و مدیریت منابع محدود آب، افزایش بهرهوری و حفظ تولید کشاورزی را نیز دنبال کند.»
دیدگاه تان را بنویسید