رئیس بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور بیان کرد:
هرباریوم مرکزی ایران؛ گنجینه ۱۹۰ هزار نمونه گیاهی و مرجع اصلی مطالعات گیاهشناسی کشور
تهران- ایانا- رئیس بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور گفت: «هرباریوم مرکزی ایران بهعنوان بزرگترین هرباریوم کشور، حدود ۱۹۰ هزار نمونه گیاهی را در خود جای داده و همراه با ۲۴ هرباریوم استانی، بیش از ۴۴۰ هزار نمونه گیاهی را نگهداری میکند.»
به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، بهنام حمزه اظهار داشت: «ایران با برخورداری از ۴۴ هرباریوم و یک میلیون و ۷۷ هزار و ۱۶۲ نمونه گیاهی، از نظر تعداد ذخایر هرباریومی در میان کشورهای منطقه و همسایه رتبه نخست را دارد.»
او افزود: «هرباریوم مرکزی ایران که در باغ گیاهشناسی ملی ایران مستقر است، بزرگترین هرباریوم کشور به شمار میرود و مجموعه نمونههای آن حاصل سالها فعالیت پژوهشگران گیاهشناسی در نقاط مختلف کشور است که طی آن نمونههای گیاهی جمعآوری، شناسایی، مستندسازی و بهصورت استاندارد نگهداری شدهاند.»
رئیس بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با اشاره به نقش این مجموعه در توسعه تحقیقات علمی گفت: «نمونههای موجود در هرباریوم مرکزی ایران بهعنوان اسناد علمی معتبر، مبنای اجرای طرحهای ملی و بینالمللی در حوزههایی مانند فلور ایران، سیستماتیک مولکولی، گردهشناسی، آناتومی گیاهی و سایر شاخههای علوم زیستی هستند.»
حمزه یکی از مهمترین دستاوردهای این مجموعه را انتشار «مجله گیاهشناسی ایران» دانست و افزود: «این نشریه که از سال ۱۳۵۵ فعالیت خود را آغاز کرده، از قدیمیترین مجلات علمی کشور به زبان انگلیسی است و با مشارکت اعضای هیئت تحریریهای از ایران و سایر کشورها، نتایج تحقیقات گیاهشناسی و تاکسونهای جدید را منتشر میکند.»
او ادامه داد: «بر اساس آمار سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، حدود ۲۳.۵ درصد مقالات منتشرشده در این مجله متعلق به پژوهشگران خارجی از کشورهای ارمنستان، ازبکستان، روسیه، سوریه، عراق و هند بوده است. همچنین این مجله از سال ۱۳۹۸ در پایگاه استنادی اسکوپوس نمایه شده و رتبه آن در سال ۲۰۲۵ از Q4 به Q3 ارتقا یافته است.»
حمزه با اشاره به دستاوردهای پژوهشگران هرباریوم مرکزی ایران اظهار داشت: «تاکنون حدود ۶۵۷ گونه جدید برای جهان و رکوردهای تازهای برای فلور ایران معرفی شده است.»
او همچنین پروژه ملی «فلور ایران» را از مهمترین طرحهای علمی کشور در حوزه گیاهشناسی دانست و گفت: «این پروژه پس از حدود ۴۵ سال فعالیت مستمر ۹۶ گیاهشناس از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشور، با انتشار ۱۸۴ جلد کتاب و یک جلد متمم به پایان رسیده است.»
به گفته حمزه در این مجموعه، ۱۷۷ تیره، ۱۳۰۳ جنس، ۷۳۷۱ گونه گیاهی، ۶۸۱ زیرگونه و ۴۸۶ واریته معرفی شده که ۲۳۸۸ مورد از آنها مختص ایران هستند.
رئیس بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور افزود: «مجموعه «فلور رنگی ایران» نیز با همکاری دانشگاه تهران در حال تدوین است و جلد بیستونهم آن آماده چاپ شده است.»
طبق اظهارات او تاکنون ۳۶۲۵ تاکسون در این مجموعه معرفی شدهاند و مهمترین استفادهکنندگان آن سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، سازمان حفاظت محیط زیست، دانشگاهها، شهرداریها و سازمان پارکها هستند.
حمزه از انتشار ۶۷۷ مقاله پژوهشی در مجلات معتبر بینالمللی، مشارکت در بیش از ۲۷۱ پایاننامه کارشناسی ارشد و دکتری، انتشار ۷۵ جلد کتاب تخصصی و بیش از ۴۱۰ مقاله علمی بهعنوان بخشی از کارنامه پژوهشی گروه ردهبندی گیاهان گلدار یاد کرد.
او درباره طرح «مطالعه فلوریستیک مناطق آلپی ایران» نیز گفت: «این طرح از سال ۱۴۰۱ آغاز شده و در فاز نخست آن که در ۱۷ استان کشور اجرا شد، بیش از ۷ هزار نمونه گیاهی متعلق به ۱۸۱۲ آرایه بررسی شد.»
حمزه ادامه داد: «از این تعداد، ۴۷۸ آرایه انحصاری، ۴۳۸ آرایه نیمهانحصاری و ۴۸۱ آرایه نادر شناسایی و فهرست شدند. فاز دوم این طرح هماکنون در حال اجرا است.»
او همچنین به اجرای طرح جامع حفاظت برونرویشگاهی گونههای گیاهی اندمیک و نادر ایران اشاره کرد و گفت: «در مرحله نخست این طرح، دو هزار و ۸۴۸ نمونه بذر از گونههای انحصاری و نادر جمعآوری شد و در فاز دوم که امسال به پایان میرسد، بیش از دو هزار و ۱۹۹ نمونه بذر و نمونه هرباریومی گردآوری شده است.»
حمزه، تهیه و چاپ «فلور رنگی استان مازندران» را نیز از دیگر طرحهای مهم این بخش عنوان کرد و افزود: «این پروژه از سال ۱۴۰۱ آغاز شده و در سال ۱۴۰۵ به پایان خواهد رسید.»
او با اشاره به تحولات نوین در دانش ردهبندی گیاهان گفت: «پژوهشهای مبتنی بر دادههای مولکولی و مطالعات فیلوژنتیک در سه دهه اخیر، شناخت روابط تکاملی گیاهان را متحول کرده است.»
به گفته حمزه در بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسه نیز طرحهای پژوهشی مرتبط با تاکسونومی مدرن و تعیین جایگاه گونههای انحصاری ایران بر اساس نظام ردهبندی APG IV در حال اجرا است و نتایج آن در سامانههای بینالمللی از جمله The Plant World Online و Catalogue of Life ثبت میشود.
هرباریوم مرکزی ایران امروز بهعنوان مرجع اصلی مطالعات گیاهشناسی کشور، نقش مهمی در حفاظت از تنوع زیستی، صیانت از ذخایر ژنتیکی و ارتقای جایگاه علمی ایران در عرصه بینالمللی ایفا میکند.
دیدگاه تان را بنویسید