معاون شرکت مدیریت منابع آب ایران وزارت نیرو:
تحویل حجمی آب به‌تنهایی ناترازی منابع آب را برطرف نمی‌کند
عکس: ایرنا
تهران- ایانا- معاون حفاظت و بهره‌برداری حوضه آبریز اترک و حوضه‌های شمالی شرکت مدیریت منابع آب ایران با تأکید بر ضرورت تعریف دقیق ابعاد تحویل حجمی آب کشاورزی گفت: «اجرای این فرایند به‌تنهایی به معنای مدیریت مصرف، کنترل سطح زیرکشت، اجرای الگوی کشت، رفع اضافه‌برداشت یا حل ناترازی منابع آب نیست و نباید بیش از ظرفیت واقعی آن انتظار داشت.»
به گزارش ایانا، علی بزرگی در نشست ملی «تحویل حجمی آب کشاورزی؛ از وضع موجود تا تکلیف» با اشاره به تفاوت دیدگاه‌ها درباره مفهوم تحویل حجمی آب، بیان کرد: «در میان کارشناسان و متخصصان حوزه آب و کشاورزی برداشت‌های متفاوتی از این مفهوم وجود دارد؛ برخی تجهیز نقاط تحویل به ابزار اندازه‌گیری را معادل اجرای تحویل حجمی می‌دانند، در حالی که دیدگاه‌های دیگر، اندازه‌گیری، کنترل برداشت و مدیریت آب را فرایندهایی متمایز تلقی می‌کنند.»
او با بیان این‌که این تفاوت دیدگاه‌ها مانع شکل‌گیری برداشت مشترک از تحویل حجمی آب شده است، افزود: «پس از سال‌ها بررسی و برگزاری جلسات کارشناسی، در سال ۱۳۹۹ دستورالعملی با تعریف مشخص از تحویل حجمی آب میان وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی تدوین شد. بر اساس این تعریف، تحویل حجمی فرایندی است که در آن آب مورد تقاضای کشاورزی بر مبنای سند ملی آب و الگوی کشت مناسب، در زمان‌بندی مشخص و در نقطه تحویل آب، به‌صورت حجمی در اختیار بهره‌بردار قرار می‌گیرد.»
معاون حفاظت و بهره‌برداری حوضه آبریز اترک و حوضه‌های شمالی شرکت مدیریت منابع آب ایران با مرور روند اقدامات انجام‌شده در این زمینه گفت: «از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴، شرکت‌های آب منطقه‌ای اطلاعات مورد نیاز برای اجرای تحویل حجمی را در استان‌ها جمع‌آوری و ثبت کردند. پس از اعلام آمادگی وزارت نیرو در دی‌ماه ۱۳۹۴، جلسات کارشناسی با وزارت جهاد کشاورزی از بهمن همان سال آغاز شد و بررسی قوانین و اقدامات مورد نیاز در دستور کار قرار گرفت.»
بزرگی ادامه داد: «این همکاری‌ها در سال‌های بعد با بررسی طرح‌ها و ظرفیت‌های مختلف دنبال شد و در نهایت، پس از برگزاری جلسات متعدد میان دو وزارتخانه، دستورالعمل تحویل حجمی آب در سال ۱۳۹۹ به تعریف مشترکی رسید.»
اندازه‌گیری با مدیریت مصرف تفاوت دارد
او با تفکیک مفهوم تحویل حجمی از سایر مؤلفه‌های مدیریت آب توضیح داد: «اندازه‌گیری آب به‌تنهایی تحویل حجمی محسوب نمی‌شود؛ همچنین تحویل حجمی نه معادل تخصیص آب و تعیین حقابه است و نه لزوماً میزان واقعی مصرف آب کشاورزی را مشخص می‌کند. حجم برداشت از منابع آبی و میزان مصرف واقعی آب دو موضوع متفاوت هستند و نباید آن‌ها را یکسان در نظر گرفت.»
این مقام مسئول با تأکید بر این‌که تحویل حجمی راهکار مستقلی برای جبران ناترازی آب کشور نیست، تصریح کرد: «نباید انتظار داشت با اجرای این فرایند، به‌تنهایی اضافه‌برداشت، افزایش سطح زیرکشت، پایین بودن بهره‌وری، نابرابری در توزیع آب یا مصرف بیش از حد کنترل شود.»
به گفته او، تحویل حجمی می‌تواند امکان سنجش حجم آب تحویلی، مقایسه آب برنامه‌ریزی‌شده با میزان تحویل به بهره‌بردار، شناسایی انحراف از حجم مورد انتظار و افزایش امکان نظارت و کنترل را فراهم کند. همچنین در صورت وجود زیرساخت و شرایط لازم، امکان قطع جریان آب در پایان هر دوره و وصل مجدد آن را بر اساس برنامه فراهم می‌کند.
بزرگی خاطرنشان کرد: «تحویل حجمی می‌تواند دقت برنامه‌ریزی را در شبکه‌های آبیاری کوچک افزایش دهد و زمینه مدیریت بهتر محدودیت‌های آب را فراهم کند، اما به‌تنهایی قادر به تعیین مصرف واقعی، اجرای الگوی کشت، کنترل سطح زیرکشت یا تعیین سهم آب بخش‌های مختلف مصرف نیست.»
ضرورت تفکیک شیوه اجرا در منابع مختلف
معاون شرکت مدیریت منابع آب ایران با اشاره به تفاوت شرایط منابع آب سطحی و زیرزمینی، بر ضرورت طراحی سازوکارهای متناسب با هر بخش تأکید کرد و گفت: «نمی‌توان برای شبکه‌های آبیاری، برداشت مستقیم از رودخانه‌ها و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی، یک نسخه واحد در نظر گرفت.»
او در توضیح تفاوت تحویل آب و برداشت آب در شبکه‌های آبیاری بیان کرد: «در تحویل آب، حجم مشخصی در نقطه تعیین‌شده به نماینده کشاورزان تحویل داده می‌شود، جریان آب در پایان هر دوره بر اساس برنامه قطع و وصل می‌شود، حجم تحویلی به‌طور مستمر اندازه‌گیری و پایش می‌شود و در قبال آب تحویل‌شده صورت‌حساب صادر می‌شود.»
بزرگی افزود: «در برداشت آب، بهره‌بردار مستقیماً از منبع برداشت می‌کند و زمان آبیاری و نحوه استفاده از آب تا حد زیادی در اختیار خود اوست؛ بنابراین، باید میان سازوکار تحویل آب در شبکه‌ها و شرایط برداشت مستقیم تفاوت قائل شد.»
او درباره منابع آب زیرزمینی نیز گفت: «در بهره‌برداری از چاه‌ها، نقش وزارت نیرو باید در اندازه‌گیری و کنترل برداشت در سقف مجاز مورد توجه قرار گیرد و این موضوع با فرایند تحویل آب در شبکه‌های آبیاری تفاوت دارد.»
این مقام مسئول همچنین با اشاره به برداشت مستقیم آب از رودخانه‌ها بیان کرد: «توزیع آب میان کشاورزان در پایین‌دست بسیاری از رودخانه‌ها بر اساس نظام‌های تاریخی و سنتی شکل گرفته و در برخی مناطق، سازوکارهای مشخصی برای تقسیم آب وجود دارد؛ هرچند توسعه ایستگاه‌های پمپاژ و موتورپمپ‌ها در بعضی نقاط بر این نظام‌ها اثر گذاشته است.»
پیش از تجهیز نقاط اندازه‌گیری باید مسئله را شناخت
بزرگی با تأکید بر ضرورت تعیین هدف پیش از اجرای طرح‌های تجهیزاتی گفت: «پیش از آنکه درباره تعداد سازه‌های اندازه‌گیری و هزینه تجهیز نقاط تحویل تصمیم‌گیری شود، باید مشخص کنیم مدیریت آب کشور به چه داده‌هایی نیاز دارد، چه اطلاعاتی در اختیار داریم و برای تکمیل اطلاعات مورد نیاز چه اقداماتی باید انجام شود.»
او با اشاره به وجود بیش از ۱۰۰ هزار نقطه تحویل آب در سطح رودخانه‌ها، این پرسش را مطرح کرد که آیا همه این نقاط باید به سازه‌های اندازه‌گیری مجهز شوند یا باید بر اساس نوع مسئله، اولویت‌ها و نیازهای اطلاعاتی تصمیم گرفت.
معاون حفاظت و بهره‌برداری حوضه آبریز اترک و حوضه‌های شمالی شرکت مدیریت منابع آب ایران تأکید کرد: «ابتدا باید روشن شود مسئله اصلی، تحویل آب، شناخت میزان برداشت، برآورد مصرف یا کنترل برداشت و مصرف است؛ پس از آن می‌توان تعیین کرد تحویل حجمی کدام بخش از مسئله را حل می‌کند و برای سایر بخش‌ها به چه ابزارها و ظرفیت‌هایی نیاز است.»
او ابراز امیدواری کرد مباحث مطرح‌شده در این نشست، زمینه گفت‌وگوی تخصصی و دستیابی به درک مشترک درباره دامنه، الزامات و شیوه اجرای تحویل حجمی آب در بخش‌های مختلف را فراهم کند.
دیدگاه تان را بنویسید