لابستر؛ پیوند اقتصاد ساحلی و حفاظت از منابع دریایی

لابستر (شاه‌میگو دریایی) به عنوان یکی از ارزشمندترین و لوکس‌ترین سخت‌پوستان رده ده‌پایان در جهان شناخته می‌شود. در حالی که سخت‌پوستان با بیش از ۶۷ هزار گونه بخش عمده‌ای از تنوع زیستی دریاها را تشکیل می‌دهند، لابسترها در سه گروه اصلی «چنگال‌دار» (حقیقی)، «خاردار» و «دم‌پهن» با بیش از ۲۶۰ گونه شناسایی شده‌اند. از میان بیش از ۵۰ گونه لابستر حقیقی، ۳۳ گونه ارزش صید و بهره‌برداری تجاری گسترده در جهان دارند.

صید و فرآوری لابستر، ستون فقرات اقتصاد ساحلی در کشورهایی چون کانادا، آمریکا، استرالیا و بخش‌هایی از اروپاست. ارزش بازار جهانی این محصول در سال ۲۰۲۵ بین ۹ تا ۱۰ میلیارد دلار برآورد شده و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد سالانه ۷ تا ۱۰ درصد، تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۲۰ میلیارد دلار برسد. صادرات گونه‌های تازه، منجمد و فرآوری‌شده به مقاصدی مانند چین، ژاپن و آمریکا، اشتغال‌زایی و سودآوری بالایی برای جوامع محلی ایجاد کرده است.

تغذیه: گوشت لابستر منبعی غنی از پروتئین باکیفیت، امگا-۳، ویتامین‌های گروه B (به‌ویژه B12B_{12}B12​)، سلنیوم، روی و مس است که در سلامت قلب و تقویت ایمنی مؤثر است.

فرهنگ و گردشگری: در مناطقی نظیر مین، نوا اسکوشیا و کورنوال، صید لابستر با هویت و میراث چندصدساله ساحل‌نشینان پیوند خورده و جشنواره‌های سالانه آن سهم بسزایی در جذب گردشگر دارد.

لابسترها به عنوان جانوران کف‌زی، نقشی کلیدی در تعادل زنجیره غذایی دریا ایفا می‌کنند. با این حال، ذخایر این آبزی تحت تأثیر صید بی‌رویه، گرمایش جهانی و اسیدی شدن اقیانوس‌ها (که سبب شیوع بیماری‌ها و تغییر پراکنش جغرافیایی می‌شود) با تهدید جدی مواجه است. از این رو، اعمال مدیریت پایدار شامل تعیین اندازه حداقل مجاز صید، ممنوعیت صید ماده‌های تخم‌گذار و استفاده از تجهیزات صید استاندارد ضروری است.

این مناسبت فراتر از ترویج یک خوراک لوکس، نمادی از مسئولیت‌پذیری جمعی در قبال اقیانوس‌ها با ۳ محور اصلی است:

تکریم صیادان: قدردانی از تلاش جوامع محلی و ساحل‌نشینان.

ترویج صید و مصرف پایدار: الزام بازار به استفاده از برچسب‌های زیست‌محیطی معتبر نظیر MSC و آگاهی‌بخشی برای کاهش تقاضای صید مخرب.

ارتقای فناوری و پژوهش: بهره‌گیری از ابزارهایی مانند دریچه‌های فرار (Escape vents) برای کاهش صید ضمنی گونه‌های حساس (مانند لاک‌پشت‌ها) و هم‌افزایی میان دانشمندان و سیاست‌گذاران برای حفاظت از اکوسیستم دریا.

روز ملی لابستر فرصتی است برای تبیین تعادل میان «بهره‌برداری اقتصادی» و «حفاظت پایدار از منابع دریایی» تا این سرمایه اکولوژیک برای نسل‌های آینده حفظ گردد.

سید احمدرضا هاشمی/ عضو هیات علمی مرکز تحقیقات شیلاتی آبهای دور- چابهار