خشکیدگی دریاچههای فلات مرکزی، کانونهای گردوغبار را گسترش داد
تهران- ایانا- نتایج پروژه ملی «پایش روند خشکیدگی دریاچههای فلات مرکزی ایران و نقش آن در تولید گرد و غبار» نشان میدهد روند خشکیدگی دریاچههای شور فلات مرکزی طی سه دهه گذشته بهطور قابل توجهی تشدید شده و این پهنههای آبی به کانونهای مهم تولید گردوغبار در مرکز کشور تبدیل شدهاند؛ روندی که میتواند علاوه بر تهدید پایداری اکولوژیک، سلامت ساکنان استانهای اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش ایانا از روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، در این پروژه که از سال ۱۴۰۱ آغاز شده و تا پایان سال ۱۴۰۵ ادامه دارد، تغییرات سه پهنه آبی مهم فلات مرکزی شامل دریاچه نمک، دریاچه حوض سلطان و تالاب میقان بررسی شده است.
یافتههای این پژوهش نشان میدهد پهنههای پایدار دریاچه نمک طی سه دهه اخیر ۸۱ درصد کاهش یافته است. همچنین مساحت پهنه آبی دریاچه حوض سلطان حدود ۸۵ درصد کاهش داشته که بیشترین کاهش نسبی در میان سه پهنه بررسیشده است. تالاب میقان نیز با کاهش حدود ۶۳ درصدی میانگین پهنه آبی و گسترش آبگیریهای فصلی مواجه بوده است.
طبق نتایج این مطالعه، خشکیدگی این پهنههای آبی حاصل تعامل عوامل اقلیمی و انسانی است و کاهش بارشهای مؤثر، افزایش دما، برداشت بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی، توسعه کشاورزی، تغییر کاربری اراضی و احداث سدهای متعدد بر رودخانههای ورودی از مهمترین عوامل تشدیدکننده این روند شناخته شدهاند.
کاهش جریان رودخانههایی مانند جاجرود، شور و قرهچای که از منابع اصلی تأمین آب دریاچه نمک و حوض سلطان هستند، در کنار احداث سدهای متعدد و نادیده گرفتن حقابههای زیستمحیطی، موجب کاهش شدید ورودی آب به این پهنهها شده است؛ بهگونهای که در بسیاری از ماههای سال، جریان سطحی به بستر این دریاچهها نمیرسد.
سمانه رضویزاده، عضو هیئت علمی بخش تحقیقات بیابان و مسئول اجرای این پروژه، یکی از مهمترین دستاوردهای پژوهش را مستندسازی ارتباط میان خشکیدگی دریاچهها و افزایش گردوغبار منطقهای عنوان کرده است.
بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای و بررسی تغییرات زمانی و مکانی گردوغبار، دریاچه نمک، حوض سلطان و تالاب میقان به کانونهای مهم تولید گردوغبار در فلات مرکزی تبدیل شدهاند و استانهای قم، تهران، البرز و مرکزی تحت تأثیر تودههای گردوغبار ناشی از این مناطق قرار میگیرند.
این پژوهش همچنین نشان میدهد پهنههای آبی مورد بررسی که در گذشته در تنظیم چرخه هیدرولوژیکی، تعدیل اقلیم محلی و حفظ تنوع زیستی نقش داشتند، اکنون با خطر تشدید گردوغبار نمکی، بیابانزایی، افزایش شوری خاک و مخاطرات زیستمحیطی و بهداشتی مواجهاند.
رضویزاده بر اهمیت مدیریت یکپارچه حوزههای آبخیز، تأمین حقابههای زیستمحیطی، کنترل برداشت از منابع آب و بازنگری در سیاستهای مدیریت منابع آب برای کاهش روند خشکیدگی و کنترل کانونهای گردوغبار تأکید کرده است.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، نتایج نهایی پروژه پس از پایان فاز نخست، با تعیین سهم عوامل محیطی و انسانی شامل مدیریت منابع آب، برداشت آب، سدسازی و تغییر کاربری در خشکیدگی دریاچهها، زمینه تدوین برنامه اجرایی احیای این پهنههای آبی را در فاز دوم فراهم خواهد کرد.
همچنین نقشه نهایی پهنهبندی پتانسیل تولید گردوغبار از مهمترین خروجیهای این پژوهش خواهد بود که میتواند مبنای اولویتبندی اقدامات اجرایی برای تثبیت کانونهای بحرانی گردوغبار در فلات مرکزی ایران قرار گیرد.
پروژه ملی «پایش روند خشکیدگی دریاچههای فلات مرکزی ایران و نقش آن در تولید گرد و غبار» با مسئولیت اجرای سمانه رضویزاده از سال ۱۴۰۱ در مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور در حال اجراست و تا پایان سال ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت.
دیدگاه تان را بنویسید