رئیس پژوهشکده پسته تشریح کرد:
کاهش ۴۰ درصدی سهم کشاورزی از مصرف آب/توسعه پسته باید بر پایه ظرفیت واقعی منابع آب باشد
عکس: امیرحسین جامهبزرگ-آنا
تهران- ایانا- رئیس پژوهشکده پسته گفت: «بر اساس سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی، سهم بخش کشاورزی از مصرف آب در افق ۱۴۱۱ حدود ۴۰ درصد کاهش مییابد و با توجه به محدودیت منابع، توسعه کشت پسته نیز باید بر مبنای ظرفیت واقعی و بلندمدت آب، بهرهوری، توجیه اقتصادی و شاخصهای توسعه پایدار انجام شود.»
رضا صداقت در گفتوگو با خبرنگار ایانا، با تشریح نقشه راه تهیهشده برای پژوهشکده پسته در سال ۱۴۰۵، اظهار داشت: «آب کشاورزی و توسعه پایدار کشت، از اولویتهای اصلی آینده صنعت پسته هستند؛ زیرا مناطق مهم و قدیمی پستهکاری کشور با کمبود شدید کمی و کیفی آب روبهرو بوده و در صورت نبود دوراندیشی، مناطق جدید و در حال توسعه پستهکاری نیز در آینده نزدیک با این محدودیت مواجه خواهند شد.»
او افزود: «بر اساس سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی، میزان آب قابل برداشت برای بخش کشاورزی در افق ۱۴۱۱ کاهش چشمگیری خواهد داشت و سهم بخش کشاورزی از مصرف آب باید حدود ۴۰ درصد کاهش یابد.»
صداقت ادامه داد: «در مورد محصولات غیرراهبردی مانند پسته، سهم کاهش میتواند از این میزان نیز بیشتر باشد؛ زیرا بر مبنای برنامه هفتم، کشت محصولات غیرراهبردی در اراضی کشاورزی که برای تولید محصولات راهبردی مناسب هستند، ممنوع اعلام شده است.»
توسعه پسته باید با ظرفیت واقعی آب هماهنگ باشد
رئیس پژوهشکده پسته با تأکید بر ضرورت واقعبینی در توسعه سطح زیرکشت گفت: «هرگونه برنامه توسعه کشت پسته باید با دوراندیشی و متناسب با ظرفیت واقعی آب قابل دسترس در بلندمدت و با توجه به شاخصهای توسعه پایدار در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی تنظیم شود.»
صداقت ادامه داد: «بر اساس برنامه هفتم، از ابتدای سال ۱۴۰۵ هر کشاورزی که در مجموع بیش از ۱۰ هکتار زمین کشاورزی داشته باشد و از سیستم آبیاری نوین استفاده نکند، برای سطح مازاد بر ۱۰ هکتار باید هزینه فرصت آب را پرداخت کند.»
او برای تشریح اهمیت اقتصادی این موضوع گفت: «اگر هزینه فرصت آب در استان کرمان حدود سه دلار برای هر مترمکعب، معادل هزینه شیرینسازی و انتقال آب دریا به منطقه، در نظر گرفته شود و ارزش اقتصادی آب در باغهای پسته حدود یک دلار برای هر مترمکعب باشد، مصرف آب در باغهای پسته افراد دارای بیش از ۱۰ هکتار که فاقد سیستم آبیاری نوین هستند، از نظر اقتصادی توجیهپذیر نخواهد بود و عملاً حذف خواهد شد.»
صداقت تأکید کرد: «بنابراین در شرایط جدید، افزایش بهرهوری آب و استفاده از روشهای نوین آبیاری صرفاً یک توصیه فنی نیست، بلکه به یکی از الزامات اقتصادی تداوم تولید پسته تبدیل میشود.»
چهار محور برای پاسخ به مسائل اصلی پسته
رئیس پژوهشکده پسته با اشاره به چهار محور اصلی نقشه راه پژوهشکده اظهار داشت: «در کنار مسئله آب و توسعه پایدار، ژنتیک و اصلاح رقم، باغداری نوین، آزمایشگاههای مرجع و آموزش و ترویج یافتههای تحقیقاتی به دلیل اثرگذاری مستقیم بر مشکلات اصلی تولید پسته، در اولویت قرار گرفتهاند.»
او توضیح داد: «در حوزه ژنتیک و اصلاح رقم، حفظ تنوع ژنتیکی و معرفی ارقام سازگارتر با محدودیتهای آب، خاک و اقلیم و تنشهای زنده و غیرزنده دنبال میشود.»
صداقت افزود: «باغداری نوین با هدف افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و اصلاح روشهای مدیریت باغ مورد توجه است؛ آزمایشگاههای مرجع برای تضمین کیفیت و سلامت محصول و پشتیبانی از صادرات اهمیت دارند و آموزش و ترویج نیز برای انتقال نتایج تحقیقات به باغداران و افزایش ضریب نفوذ دانش و فناوریهای نوین در نظر گرفته شده است.»
او گفت: «این چهار محور در واقع بر اساس زنجیره ارزش پسته از «دانش» تا «باغ» و سپس «بازار» تعریف شدهاند؛ به این معنا که پژوهشکده ابتدا بر حل ریشهای مسائل، سپس اجرای علمی یافتهها در باغ و در نهایت افزایش اثربخشی اقتصادی و صادراتی صنعت تمرکز دارد.»
کشت متراکم؛ افزایش بهرهوری آب و زمین
رئیس پژوهشکده پسته با اشاره به برنامه توسعه باغداری نوین گفت: «باغهای الگویی و کشت متراکم از جمله رویکردهایی هستند که برای حل مشکلات باغهای سنتی، افزایش بهرهوری و اصلاح مدیریت باغ مورد توجه قرار گرفتهاند.»
او افزود: «پایین بودن بهرهوری باغهای سنتی، کارایی کم، مصرف بالای آب و نهادههای تولید، هدررفت آب و زمین، هزینه بالای مدیریت باغ و مقابله با برخی تنشهای محیطی، بهویژه گرمازدگی ناشی از تغییرات شدید اقلیم در سالهای اخیر، از جمله مسائلی است که این رویکردها میتوانند به کاهش آنها کمک کنند.»
صداقت گفت: «کشت متراکم در صورتی که با اصلاح مدیریت فنی باغ همراه باشد، میتواند تولید در واحد سطح و تولید به ازای هر واحد آب مصرفی را افزایش دهد و موجب ارتقای بهرهوری آب و نهادهها شود.»
او درباره نقش باغهای الگویی نیز اظهار داشت: «باغ الگویی به باغدار امکان میدهد یک نمونه واقعی از روش مدیریت یا فناوری جدید را مشاهده کند، شک و تردید او کاهش یابد و اعتماد به پذیرش دانش و فناوری جدید افزایش پیدا کند؛ در نتیجه ضریب نفوذ یافتههای تحقیقاتی نیز بیشتر میشود.»
هوشمندسازی؛ حرکت از مدیریت تجربی به مدیریت دادهمحور
رئیس پژوهشکده پسته با اشاره به هوشمندسازی باغها بهعنوان یکی از ابزارهای باغداری نوین، گفت: «هوشمندسازی معمولاً شامل استفاده از حسگرهای رطوبت خاک، ایستگاه هواشناسی مزرعه، برنامهریزی آبیاری بر اساس داده، پایش بیماریها و آفات و شرایط اقلیمی، تصاویر ماهوارهای و پهپادی و اعلانهای پیامکی یا اپلیکیشنی برای زمان آبیاری، هشدار تنشها و سایر مدیریتهای مورد نیاز است.»
صداقت افزود: «در ابتدا این فناوریها برای باغهای الگویی، باغداران پیشرو، واحدهای بزرگتر و بهرهبردارانی که زیرساخت و دسترسی فنی دارند، کاربرد بیشتری خواهد داشت، اما با سادهسازی ابزارها، بخشی از باغداران متوسط و خردهمالکان نیز میتوانند از آنها استفاده کنند؛ بهویژه اگر خدمات به صورت اشتراکی یا تحت پوشش تعاونیها ارائه شود.»
نقشه راه؛ پاسخ به مسائل جدید تولید پسته
رئیس پژوهشکده پسته با اشاره به ضرورت حرکت پژوهشکده به سمت تحقیقات کاربردی، تقاضامحور و فناورانه گفت: «نقشه راه آینده با هدف پاسخگویی مناسبتر به پرسشهای اساسی و نیازهای تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی و کمک به تصمیمگیری آگاهانه در صنعت پسته کشور در سالهای پیشرو تدوین شده است.»
او افزود: «شوری آب و خاک، تغذیه پسته در شرایط جدید، کشت دیم پسته، تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر تولید پسته، مدیریت ضایعات پسته، بررسی مزیت نسبی توسعه پسته در استانهای مختلف و راهکارهای ارتقای بهرهوری تولید از جمله موضوعاتی هستند که در چارچوب این نقشه راه مورد توجه قرار گرفتهاند.»
صداقت همچنین بر ضرورت انجام تحقیقات متناسب با محدودیتهای کمی و کیفی منابع تأکید کرد و گفت: «آینده تولید پسته کشور نیازمند آن است که توسعه کشت از ظرفیت واقعی آب و شرایط اقلیمی و اقتصادی مناطق جدا نباشد و همزمان، اصلاح مدیریت باغ و افزایش بهرهوری منابع در کانون برنامههای تحقیقاتی و اجرایی قرار گیرد.»
او خاطرنشان کرد: «هدف از این رویکرد، صرفاً افزایش سطح زیرکشت نیست، بلکه فراهم کردن زمینهای برای تولید پایدارتر، اقتصادیتر و سازگارتر با شرایط جدید منابع آب، خاک و اقلیم است.»
دیدگاه تان را بنویسید