میانگین وزنی ضایعات محصولات کشاورزی در ایران به حدود ۲۴ درصد می‌رسد

به گزارش ایانا، هما بهمدی، در این مراسم با تأکید بر ضرورت تفکیک دو مفهوم ضایعات و پسماند در سیاست‌گذاری‌های بخش کشاورزی و غذا، پیشگیری از ایجاد ضایعات و ارزش‌آفرینی از پسماندها را دو محور مکمل مدیریت این حوزه دانست.

به گفته او، وزارت جهاد کشاورزی در مراحل پایانی تدوین «برنامه راهبردی مدیریت ضایعات و پسماندهای کشاورزی و غذایی» قرار دارد؛ برنامه‌ای که طی حدود یک سال و نیم و با مشارکت کارشناسان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مؤسسه تحقیقات اقتصاد کشاورزی، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و نمایندگان ذی‌نفعان تدوین شده است.

این برنامه شامل بررسی وضعیت موجود، اسناد بالادستی، چالش‌ها، سیاست‌های راهبردی و حدود ۲۷ تا ۲۸ برنامه عملیاتی است و قرار است چارچوبی برای هماهنگی اقدامات دستگاه‌های مرتبط در مدیریت ضایعات و پسماندهای کشاورزی و غذایی فراهم کند.

بهمدی با تشریح تفاوت مفهومی ضایعات و پسماند توضیح داد که ضایعات مواد غذایی به کاهش کمی یا کیفی مواد غذایی در طول زنجیره ارزش اشاره دارد؛ در حالی که پسماند، محصول جانبی فعالیت‌های تولیدی و مصرفی است که باید برای استفاده مجدد یا تبدیل به محصولات دارای ارزش مدیریت شود.

بر این اساس، مدیریت ضایعات باید پیش از هر چیز بر جلوگیری از ایجاد آن‌ها متمرکز باشد؛ اما در مدیریت پسماندها، شناسایی ظرفیت‌های استفاده مجدد، بازیافت و ارزش‌آفرینی اهمیت دارد. او همچنین استفاده از واژه «زائدات» را برای توصیف این مواد مناسب ندانست؛ زیرا ماده‌ای که در یک فرایند بدون استفاده باقی می‌ماند، ممکن است در فرایندی دیگر ارزش اقتصادی و کاربردی پیدا کند.

این عضو هیأت علمی با اشاره به برآوردهای مربوط به میزان ضایعات مواد غذایی در جهان، توضیح داد که ارقام عمومی و جهانی را نمی‌توان بدون بررسی ساختار تولید و مصرف به شرایط ایران تعمیم داد. به گفته او، برآوردهای مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی نشان می‌دهد میانگین وزنی ضایعات در کشور، با توجه به سهم بالای محصولات زراعی در ترکیب تولید، ممکن است به حدود ۲۴ درصد نزدیک باشد؛ هرچند این رقم باید با توجه به محصول، مرحله زنجیره و روش محاسبه تفسیر شود.

بهمدی با اشاره به برآوردهای فائو، میزان تلفات مواد غذایی در مراحل پیش از خرده‌فروشی را حدود ۱۳ درصد و میزان دورریز در مراحل خرده‌فروشی و مصرف را حدود ۱۹ درصد عنوان کرد. او توضیح داد که در کشورهای در حال توسعه، محدودیت‌های فناوری و زیرساختی سهم بیشتری در ایجاد تلفات دارد؛ در حالی که در کشورهای توسعه‌یافته، الگوهای مصرف و رفتارهای فرهنگی از عوامل مهم دورریز غذا به شمار می‌روند. بر همین اساس، کاهش تلفات به توسعه فناوری و بهبود زیرساخت‌ها و کاهش دورریز به آموزش و اصلاح الگوی مصرف نیاز دارد.

او یکی از چالش‌های اصلی مدیریت ضایعات و پسماندهای کشاورزی را کمبود داده‌های دقیق و قابل اتکا دانست و از تهیه گزارشی در این زمینه با همکاری مرکز پژوهش‌های مجلس خبر داد که در مراحل پایانی قرار دارد.

بهمدی همچنین تفکیک‌نکردن پسماندها در مبدأ، رعایت‌نشدن سلسله‌مراتب مدیریت پسماند و نبود ساختار حکمرانی یکپارچه را از موانع اجرای برنامه‌های مؤثر در این حوزه برشمرد. به گفته او، اولویت در مدیریت پسماند باید ابتدا جلوگیری از تولید، سپس استفاده مجدد، بازیافت و ارزش‌آفرینی و در نهایت دفع باشد.

او در عین حال تأکید کرد که کاهش ضایعات یا استفاده مجدد از مواد باقی‌مانده نباید به قیمت به خطر افتادن سلامت مصرف‌کننده تمام شود. هرگونه بهره‌برداری از پسماندهای کشاورزی و غذایی باید با رعایت الزامات ایمنی و سلامت انجام گیرد.

این عضو هیأت علمی، استفاده از فناوری‌هایی مانند ردیابی دیجیتال، فرایندهای آنزیمی و میکروبی را از ظرفیت‌های نوین مدیریت ضایعات و پسماند دانست و بر ضرورت شناسایی نقاط بحرانی زنجیره تولید، اجرای طرح‌های پایلوت و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول تأکید کرد.

مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در این بخش از مراسم روز جهانی غذا نشان می‌دهد نوآوری در نظام غذایی تنها به تولید فناوری‌های جدید محدود نیست؛ بلکه کاهش وابستگی به نهاده‌ها و فناوری‌های وارداتی، افزایش بهره‌وری منابع آبزی، تبدیل مواد کم‌ارزش به محصولات اقتصادی و جلوگیری از اتلاف غذا در مراحل مختلف زنجیره تولید تا مصرف را نیز شامل می‌شود.