ضایعات صنایع شیلاتی به محصولات با ارزش اقتصادی تبدیل می‌شود

به گزارش ایانا، محمدصدیق مرتضوی در مراسم گرامیداشت روز جهانی غذا با اشاره به ظرفیت‌های آبزیان در تأمین پروتئین مورد نیاز جمعیت جهان، گفت: «افزایش جمعیت، محدودیت منابع خشکی و آب شیرین، تغییرات اقلیمی و افزایش هزینه‌های انرژی و مواد اولیه، ضرورت حرکت به سمت منابع پایدار غذایی و توسعه آبزی‌پروری را افزایش داده است.»

او با اشاره به آمارهای جهانی اعلام کرد که تولید آبزیان از کمتر از ۲۰ میلیون تن در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به حدود ۲۰۰ میلیون تن در سال‌های اخیر رسیده و سهم آبزی‌پروری در تولید جهانی نیز افزایش یافته است.

به گفته مرتضوی، در ایران نیز در کنار کاهش روند صید، تولید آبزیان پرورشی رو به افزایش است؛ به‌گونه‌ای که بر اساس آمار سازمان شیلات ایران، در سال گذشته حدود ۸۳۹ هزار تن آبزی از طریق صید و نزدیک به ۷۳۰ هزار تن از طریق آبزی‌پروری تولید شده است.

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، فرآوری و تولید محصولات نوین غذایی، ایجاد ارزش افزوده و توسعه زیست‌فناوری دریایی را سه محور اصلی نوآوری در صنعت غذا برشمرد و توضیح داد: «روند جهانی این صنعت به سمت توسعه پروتئین‌های جایگزین، بسته‌بندی‌های نوین، کاهش ضایعات، هوشمندسازی و تولید پایدار حرکت می‌کند.»

مرتضوی با اشاره به فعالیت‌های تحقیقاتی این مؤسسه در حوزه فرآوری آبزیان، توسعه محصولات غذایی با ارزش افزوده از گونه‌های کم‌ارزش اقتصادی را یکی از اولویت‌ها دانست و افزود: «تولید محصولاتی مانند ناگت و برگر ماهی از جمله اقداماتی است که با هدف افزایش تنوع محصولات شیلاتی، ارتقای مصرف سرانه آبزیان و فراهم کردن امکان دسترسی مردم به محصولات غذایی مغذی و مقرون‌به‌صرفه دنبال می‌شود. بخشی از دانش فنی این محصولات نیز به بخش خصوصی انتقال یافته است.»

او با اشاره به ظرفیت استفاده از ماهیان ریز شمال کشور و گونه‌هایی مانند ساردین و موتو در جنوب ایران، بهره‌برداری بهینه از این منابع را راهکاری برای تولید محصولات پروتئینی با ارزش غذایی بالا و قیمت مناسب دانست.

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور همچنین به حجم بالای ضایعات در صنایع فرآوری آبزیان اشاره کرد و گفت: «در فرآوری تن‌ماهیان، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد ماده اولیه ورودی به کارخانه به ضایعات تبدیل می‌شود؛ ظرفیتی که می‌توان با بهره‌گیری از فناوری‌های مناسب، آن را به محصولات با ارزش اقتصادی تبدیل کرد.»

به گفته مرتضوی، تولید کودهای آلی و زیستی از ضایعات شیلاتی، تولید کودهای آمینواسیدی از ضایعات ماهی، تولید بایوسیلاژ و بازیابی پروتئین‌ها و مواد معدنی از جمله زمینه‌های فعالیت این مؤسسه است. تولید آنزیم لیپاز از ضایعات نیز از دیگر محورهای تحقیقاتی به شمار می‌رود که می‌تواند به کاهش وابستگی به واردات کمک کند. همچنین برخی محصولات آرایشی و بهداشتی با استفاده از ترکیبات بازیابی‌شده از منابع دریایی توسعه یافته‌اند.

او استخراج ترکیبات زیست‌فعال دریایی، از جمله آگار و پلی‌فنول‌ها، و استفاده از آن‌ها برای بهبود فرمولاسیون، کیفیت و ارزش تغذیه‌ای محصولات غذایی را از دیگر زمینه‌های پژوهشی این مؤسسه عنوان کرد.

مرتضوی با اشاره به وابستگی کشور به واردات برخی پروبیوتیک‌ها، از تولید پروبیوتیک‌های بومی با کاربردهایی همچون پیشگیری از بیماری‌های عفونی، بهبود کیفیت آب، تقویت سیستم ایمنی و افزایش رشد آبزیان خبر داد و گفت: «دانش فنی بخشی از این محصولات به بخش خصوصی منتقل شده و تولید تجاری آن‌ها به‌زودی آغاز می‌شود. همچنین توسعه تولید نیمه‌صنعتی و صنعتی پروبیوتیک‌های بومی برای استفاده در خوراک آبزیان در دستور کار قرار دارد.»

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با تأکید بر ضرورت توسعه زیست‌فناوری دریایی، به ظرفیت این حوزه در تولید محصولات متنوع فراتر از غذا اشاره کرد و گفت: «آنزیم‌های دریایی، ریزجلبک‌ها، ترکیبات غذایی ارزشمند و فناوری‌های نوین بسته‌بندی از جمله زمینه‌هایی هستند که در سطح جهانی برای افزایش بهره‌وری، کاهش ضایعات و توسعه محصولات پایدار مورد توجه قرار گرفته‌اند.»

مرتضوی بر ضرورت گسترش همکاری میان پژوهشگران، بهره‌برداران و سازمان‌های مرتبط تأکید کرد و توسعه این شبکه همکاری را زمینه‌ای برای تقویت نوآوری، استفاده بهینه از منابع دریایی و کمک به امنیت غذایی کشور دانست.