عضو هیأت علمی سازمان تات:
بهرهوری آب گندم فقط با کاهش مصرف آب افزایش نمییابد
تهران- ایانا- عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی گفت: «افزایش بهرهوری آب در تولید گندم الزاماً به معنای کاهش حجم آب مصرفی نیست و در بسیاری از مزارع، افزایش عملکرد به ازای هر مترمکعب آب میتواند ظرفیت بیشتری برای ارتقای بهرهوری داشته باشد.»
ابوالفضل ناصری در گفتوگو با ایانا اظهار داشت: «بهرهوری آب شاخصی برای سنجش کارآیی مصرف آب در تولید محصول یا ایجاد سود اقتصادی در سطح مزرعه است و در سادهترین تعریف، میزان عملکرد محصول به ازای آب مصرفشده، بهرهوری فیزیکی آب را نشان میدهد.»
او افزود: «اگر میزان سود اقتصادی به ازای آب مصرفی در سطح مزرعه مبنا قرار گیرد، بهرهوری اقتصادی آب مدنظر خواهد بود؛ بنابراین کاهش آب مصرفی تنها یکی از مسیرهای افزایش بهرهوری است و افزایش عملکرد نیز میتواند این شاخص را ارتقا دهد.»
ناصری با اشاره به عوامل مؤثر بر بهرهوری آب گندم، گفت: «آب مصرفی و عملکرد محصول، عوامل مستقیم مؤثر بر این شاخص هستند و کمآبیاری، زمان اعمال آن، میزان بارش، ویژگیهای خاک و اسیدیته نیز بهصورت غیرمستقیم بر بهرهوری آب اثر میگذارند.»
او ادامه داد: «حساسیت گندم به کمبود آب در دورههای مختلف رشد یکسان نیست و یافتههای پژوهشی در سطح جهانی نشان داده است که اعمال کمآبیاری در دوره رویشی حدود ۳ درصد، در دوره زایشی حدود ۸ درصد و در صورت اعمال کمآبیاری در تمام دوره رشد، حدود ۱۳ درصد افزایش بهرهوری آب ایجاد کرده است.»
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی تأکید کرد: «مقدار و زمان آبیاری باید متناسب با مرحله رشد گیاه مدیریت شود و نمیتوان برای تمام دوره رشد گندم نسخه یکسانی ارائه کرد.»
ناصری روش آبیاری را از عوامل مستقیم مؤثر بر میزان آب مصرفی و عملکرد محصول دانست و گفت: «یافتههای پژوهشی در سطح جهانی نشان داده است که اعمال کمآبیاری با روش آبیاری نواری حدود ۱۷ درصد، با روش جویچهای حدود ۶ درصد و با روش غرقابی حدود ۳ درصد افزایش بهرهوری آب در تولید گندم ایجاد کرده است.»
او افزود: «تسطیح زمین و یکنواختی توزیع آب نیز مستقیماً بر کفایت آب آبیاری اثر میگذارند و از این طریق میتوانند بر مصرف آب و در برخی نقاط مزرعه، بر عملکرد محصول تأثیر داشته باشند.»
این پژوهشگر با بیان اینکه انتخاب رقم مناسب و تاریخ کاشت نیز میتواند بهرهوری آب را افزایش دهد، اظهار داشت: «اثر این عوامل عمدتاً از طریق بهبود عملکرد است، هرچند کاهش مصرف آب نیز در برخی شرایط دور از انتظار نیست.»
او درباره تأثیر شوری خاک و آب بر تولید گندم گفت: «گندم نسبت به شوری خاک مقاومت نسبی دارد و میتواند تا شوری عصاره اشباع خاک حدود ۶ دسیزیمنس بر متر را بدون کاهش عملکرد تحمل کند.»
ناصری افزود: «با افزایش شوری خاک به حدود ۷.۵ دسیزیمنس بر متر و شوری آب آبیاری به حدود ۵ دسیزیمنس بر متر، حدود ۱۰ درصد کاهش عملکرد گندم رخ میدهد و در چنین شرایطی باید مقداری آب برای آبشویی در نظر گرفته شود.»
او تصریح کرد: «آبشویی ممکن است بهرهوری آب را تحت تأثیر قرار دهد، اما در عین حال برای حفاظت از کیفیت خاک و جلوگیری از شورشدگی بیشتر ضروری است.»
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی با اشاره به نقش بافت خاک در بهرهوری آب گفت: «در برخی یافتههای پژوهشی، نقش خاک لومی در بهبود بهرهوری آب ناشی از کمآبیاری، اندکی بیشتر از خاک رسی گزارش شده است.»
ناصری با تأکید بر اینکه کاهش مصرف آب بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی بهرهوری نیست، گفت: «اگر کاهش مصرف آب با کاهش عملکرد گندم همراه شود، باید سرعت کاهش هر دو مؤلفه مورد توجه قرار گیرد؛ اگر سرعت کاهش مصرف آب بیشتر از سرعت کاهش عملکرد باشد، بهرهوری آب افزایش مییابد و اگر سرعت کاهش عملکرد بیشتر از سرعت کاهش مصرف آب باشد، بهرهوری آب کاهش خواهد یافت.»
او ادامه داد: «در برخی مزارع گندم، ظرفیت افزایش عملکرد بیشتر از ظرفیت کاهش مصرف آب است و از این رو، تمرکز صرف بر کاهش آب مصرفی میتواند تصویر ناقصی از بهرهوری آب ارائه دهد.»
ناصری با پیشنهاد اولویتهای اقدام گندمکاران برای افزایش بهرهوری آب، گفت: «برنامهریزی برای کمآبیاری، کاهش ضایعات تولید گندم و مدیریت مناسب تغذیه گیاهی، سه راهکار عملی برای بهبود بهرهوری آب در تولید گندم هستند.»
او خاطرنشان کرد: «هدف مدیریت آب در مزرعه نباید صرفاً کاهش حجم آب مصرفی باشد، بلکه باید تولید بیشترین عملکرد ممکن با مقدار آب در دسترس و حفظ کیفیت منابع تولید دنبال شود.»
دیدگاه تان را بنویسید