عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی:
مدیریت یکپارچه آب و خاک، راهکار مهار شوری در اراضی کشاورزی است
تهران- ایانا- عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با تشریح مجموعهای از راهکارهای مدیریتی، فنی و زیستمحیطی برای مقابله با شوری منابع آب و خاک گفت: «مدیریت یکپارچه آب و خاک، توسعه آبخیزداری، اصلاح الگوی آبیاری، استفاده از آبهای نامتعارف و آموزش بهرهبرداران از مهمترین محورهای مهار این بحران در بخش کشاورزی است.»
بهمن یارقلی در گفتوگو با ایانا با اشاره به نقش مخرب شوری در کاهش بهرهوری کشاورزی اظهار کرد: «برای مقابله با این پدیده باید مجموعهای از اقدامات مدیریتی، اصلاحی و پیشگیرانه بهصورت همزمان اجرا شود و تمرکز صرف بر یک روش نمیتواند مسئله شوری را حل کند.»
او افزود: «تدوین و اجرای مدیریت جامع آب و خاک در هر حوزه آبخیز، نخستین و مهمترین گام در کنترل روند گسترش شوری است، زیرا برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی و عدم تعادل در چرخه آب، زمینهساز پیشروی جبهههای آب شور در آبخوانها میشود.»
یارقلی با تأکید بر اهمیت آبخیزداری و آبخوانداری گفت: «اجرای طرحهای آبخیزداری میتواند با هدایت روانابها به سفرههای زیرزمینی، از تبخیر سطحی آب جلوگیری کرده و به تقویت کمی و کیفی منابع آب کمک کند.»
او افزود: «تقویت و حفظ پوشش گیاهی نیز نقش مهمی در کاهش تبخیر سطحی و جلوگیری از بالا آمدن نمک از لایههای زیرین خاک دارد و گیاهان عمیقریشه میتوانند در کنترل سطح آب زیرزمینی و کاهش شوری مؤثر باشند.»
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با اشاره به ضرورت مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: «برداشت بیش از حد از چاههای عمیق و استفاده از آبهای شور زیرزمینی از مهمترین عوامل تشدید شوری است و کنترل این برداشتها و محدود کردن صدور مجوز چاه در مناطق بحرانی ضروری است.»
او ادامه داد: «اصلاح الگوی کشت و اجرای تناوب زراعی با گیاهان مقاوم مانند جو، پنبه و چغندرقند میتواند به کاهش تجمع نمک در خاک و بهبود شرایط تولید کمک کند، در حالی که کشت محصولات حساس در این چرخه باید محدود شود.»
یارقلی با اشاره به اهمیت انتخاب بذر مناسب گفت: «استفاده از گیاهان مقاوم به شوری یکی از مؤثرترین راهکارها برای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی است و باید در برنامهریزیهای کشاورزی به آن توجه ویژه شود.»
او افزود: «بهکارگیری روشهای بهزراعی از جمله تسطیح کامل زمین در روش کرتی برای جلوگیری از تجمع نمک و اصلاح نحوه کاشت بذر، متناسب با الگوی تجمع نمک در خاک نیز نقش مهمی در مدیریت شوری دارد.»
این پژوهشگر حوزه آب و خاک درباره نقش روشهای آبیاری در کنترل شوری اظهار کرد: «در اراضی شور، انتخاب روش آبیاری اهمیت بالایی داشته و آبیاری غرقابی، بویژه با آب های دارای محدودیت شوری به دلیل وارد کردن حجم نمک زیاد میتواند موجب تجمع نمک در خاک و آب شود.»
او افزود: «در حالی که آبیاری قطرهای به دلیل مدیریت بهتر آب و محدود کردن میزان آب مصرفی و به تبع ان جلوگیری از تجمع نمک، گزینههای مناسبتری محسوب می شود. البته در این روش آبیاری پایداری خاک و اطمینان از عدم تجمع نمک، منوط به لحاظ کردن حجم آب مورد نیاز آبشویی است.»
یارقلی ادامه داد: «بهبود زهکشی و اصلاح ساختار خاک از طریق افزایش نفوذپذیری با استفاده از مواد آلی و اصلاحکنندهها نیز میتواند از تجمع نمک در ناحیه ریشه جلوگیری کند و شرایط رشد گیاه را بهبود بخشد.»
او با تأکید بر اهمیت آبشویی خاک گفت: «یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش شوری، شستوشوی کنترلشده خاک با آب شیرین است که طی آن نمکهای محلول از ناحیه ریشه خارج میشوند و در فصول سرد سال به دلیل کاهش تبخیر، کارایی بیشتری دارد.»
یارقلی افزود: «کاهش تبخیر از سطح خاک از طریق استفاده از مالچ، حفظ بقایای گیاهی، و مدیریت زمان آبیاری از دیگر روشهای مؤثر در جلوگیری از انتقال نمک به سطح خاک است.»
این عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی همچنین نسبت به توسعه آبشیرینکنهای درونسرزمینی هشدار داد و گفت: «گسترش این سامانهها در مناطق غیرساحلی میتواند منجر به تولید حجم قابل توجهی از شورابه شود که در صورت دفع غیر اصولی، خود به تشدید شوری آب و خاک منجر خواهد شد.»
او در ادامه بر اهمیت آموزش و فرهنگسازی تأکید کرد و افزود: «افزایش آگاهی کشاورزان درباره اثرات شوری و آموزش روشهای صحیح مدیریت آب و خاک، یکی از ارکان اصلی مقابله با این بحران است.»
یارقلی خاطرنشان کرد: «مدیریت شوری نیازمند رویکردی جامع، چند بعدی و هماهنگ است و تنها با ترکیب اقدامات فنی، مدیریتی و آموزشی میتوان از گسترش این پدیده در اراضی کشاورزی کشور جلوگیری کرد.»
دیدگاه تان را بنویسید