کشت محصولات مقاوم به شوری هنوز برنامه ملی ندارد

بهمن یارقلی در گفت‌وگو با ایانا با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در انتخاب محصولات کشاورزی متناسب با شرایط جدید اقلیمی اظهار کرد: «افزایش دما، تغییر الگوی بارش، خشکسالی‌های مکرر و روند رو به افزایش شوری منابع آب، ضرورت اصلاح الگوی کشت و جایگزینی گونه‌های متحمل به تنش‌های محیطی را بیش از گذشته آشکار کرده است.»

او افزود: «توسعه و جایگزینی گونه‌های متحمل به شوری، گرما و کم‌آبی که در برابر تنش‌های محیطی آسیب کمتری می‌بینند، باید در دستور کار قرار گیرد.»

یارقلی با تأکید بر اهمیت این موضوع در مناطق گرمسیری کشور اظهار کرد: «تغییر الگوی کشت به سمت گونه‌های متحمل، یکی از راهبردهای اصلی سازگاری، به‌ویژه در باغات مناطق گرمسیری، با شرایط اقلیمی جدید به شمار می‌رود.»

این پژوهشگر حوزه آب و خاک خاطرنشان کرد: «با وجود این‌که در شرایط فعلی برنامه‌ریزی برای توسعه کشت محصولات مقاوم به شوری یک ضرورت محسوب می‌شود، به دلیل جدی گرفته نشدن روند نزول کیفیت منابع آب، هنوز برنامه مدون و جدی برای این موضوع وجود ندارد.»

او با اشاره به این‌که تحمل گیاهان به شوری به عوامل مختلفی از جمله نوع گیاه، نوع رقم، مرحله رشدی گیاه، شرایط محیطی و شرایط خاک بستگی دارد، گفت: «بنابراین نمی‌توان برای همه محصولات کشاورزی نسخه واحدی ارائه کرد.»

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی افزود: «هر محصول دارای حد مشخصی برای تحمل شوری است که از آن با عنوان «آستانه تحمل به شوری» یاد می‌شود. تا زمانی که میزان شوری از این آستانه فراتر نرود، کاهش عملکرد محسوسی مشاهده نمی‌شود اما با عبور از این حد، افت عملکرد آغاز خواهد شد.»

یارقلی با بیان این‌که درختان میوه و سبزیجات نسبت به گیاهان زراعی حساسیت بیشتری به شوری دارند، گفت: «سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) محصولات کشاورزی را از نظر تحمل شوری در سه گروه حساس، نیمه‌مقاوم و مقاوم طبقه‌بندی کرده است.»

او توضیح داد: «میوه‌های دانه‌ریز، لوبیا، ذرت، نخود، گریپ‌فروت، آووکادو، پرتقال، هلو، نارنگی، ماش، عدس و بادام‌زمینی در زمره محصولات حساس به شوری قرار می‌گیرند.»

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی افزود: «هویج، شبدر، کاهو، چغندرقند، گندم، جو دوسر، پیاز، تربچه، برنج، چاودار، سورگوم، اسفناج، گوجه‌فرنگی و ماشک در گروه محصولات نیمه‌مقاوم به شوری قرار دارند.»

او ادامه داد: «یونجه، پنبه و انواع علوفه‌های خانواده گندمیان نیز از جمله محصولات مقاوم به شوری محسوب می‌شوند و توان تحمل بیشتری در برابر افزایش املاح دارند.»

یارقلی اظهار داشت: «نتایج تحقیقات نشان می‌دهد در گونه‌های حساس به شوری، هر واحد افزایش شوری آب می‌تواند حدود ۱۵ درصد کاهش عملکرد ایجاد کند، در حالی که این میزان در گونه‌های نیمه‌مقاوم بیش از ۴ درصد است.»

او افزود: «به همین دلیل افزایش شوری منابع آب و خاک می‌تواند به‌ویژه در محصولات حساس، افت قابل توجه تولید را به همراه داشته باشد و انتخاب محصول متناسب با کیفیت منابع آب و خاک را به یک ضرورت تبدیل کند.»

ضرورت جلوگیری از کشت محصولات آب‌بر در مناطق کم‌آب

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با اشاره به ضرورت محدودیت کشت محصولات آب‌بر، گفت: «با توجه به تغییرات اقلیمی، روند افزایش دما، تغییر الگوی بارش، بحران آب کشور و همچنین رویکرد انقباضی مدیران آب کشور در تخصیص آب کشاورزی، لازم است در تدوین و اجرای برنامه ملی الگوی کشت، تا حد امکان از کشت محصولات پرآب‌بر در مناطقی که با محدودیت منابع آبی مواجه هستند جلوگیری شود.»

او افزود: «تداوم کشت محصولات آب‌بر در مناطق دارای محدودیت منابع آبی، فشار مضاعفی بر منابع آب و خاک وارد می‌کند و انتخاب محصولات باید متناسب با ظرفیت‌های محیطی هر منطقه انجام شود.»

یارقلی تصریح کرد: «اجرای این سیاست صرفاً با ابلاغ دستورالعمل امکان‌پذیر نیست و باید تجربه‌های گذشته نیز مورد توجه قرار گیرد.»

او ادامه داد: «تجربه نشان داده است که بسیاری از طرح‌ها و برنامه‌های الگوی کشت به دلیل بی‌توجهی به ملاحظات اجتماعی و اقتصادی با موفقیت کامل همراه نبوده‌اند.»

این پژوهشگر حوزه آب و خاک تأکید کرد: «رعایت ملاحظات اجتماعی، پیش‌بینی مشوق‌های لازم برای کشاورزان و بهره‌برداران و همچنین ارائه برنامه‌های آموزشی و ترویجی، از الزامات موفقیت هرگونه برنامه اصلاح الگوی کشت در کشور محسوب می‌شود.»