تأمین مالی زنجیره‌ای؛ راهکار کاهش هزینه تولید و هدایت اعتبارات به بخش کشاورزی
تهران- ایانا- توسعه ابزارهای تعهدی در تأمین مالی زنجیره تولید می‌تواند با هدایت اعتبارات به سمت خرید نهاده‌ها و نیازهای واقعی بنگاه‌های کشاورزی و دامی، هزینه تأمین مالی را کاهش دهد و از انحراف منابع بانکی به فعالیت‌های غیرمولد جلوگیری کند. در پنل تخصصی «تأمین مالی زنجیره نهادهای کشاورزی و دامی با ابزارهای تعهدی غیرتورمی» در بیست‌وپنجمین نمایشگاه بین‌المللی دام، طیور و صنایع وابسته، ظرفیت این ابزارها، موانع اجرایی و ضرورت اتصال سامانه‌های بانکی به بسترهای معاملاتی بخش کشاورزی بررسی شد.
به گزارش ایانا، یکی از محورهای اصلی این نشست، تفاوت تأمین مالی زنجیره‌ای با تسهیلات متعارف بانکی بود؛ روشی که در آن اعتبار به‌جای پرداخت نقدی و آزاد به یک بنگاه، در قالب ابزارهای تعهدی میان حلقه‌های مرتبط با تولید و تجارت گردش می‌کند. حاضران در پنل، استفاده از این سازوکار را راهکاری برای کاهش هزینه سرمایه در گردش، افزایش امکان نظارت بر محل مصرف اعتبار و تسهیل تأمین مالی واردات نهاده‌های دامی دانستند.
کاهش هزینه تأمین مالی و هدایت منابع به تولید
حسن پولادنژاد، معاون اداره ارتباطات بانک شهر، با اشاره به چالش انحراف منابع تسهیلاتی از فعالیت اصلی بنگاه‌ها گفت: «در تأمین مالی زنجیره‌ای، اعتبار در مسیر مشخصی از زنجیره تولید و تجارت حرکت می‌کند و امکان مصرف آن خارج از روابط تعریف‌شده میان خریدار و فروشنده محدودتر می‌شود.»
به گفته او، چنانچه منابع بانکی به‌جای ورود مستقیم به حساب بنگاه و احتمال مصرف در فعالیت‌های دیگر، برای خرید نهاده، مواد اولیه و خدمات مرتبط با تولید استفاده شود، می‌توان هزینه‌های تأمین مالی و بهای تمام‌شده محصولات را کاهش داد.
پولادنژاد با مقایسه هزینه تسهیلات متعارف و ابزارهای تعهدی توضیح داد که در مثال مطرح‌شده در پنل، هزینه مؤثر تسهیلات بانکی ممکن است به حدود ۴۵ درصد برسد، در حالی که کارمزد برخی ابزارهای زنجیره‌ای مورد استفاده بانک شهر حدود ۲ تا ۲.۵ درصد برای یک سال عنوان شده است.
این مقایسه به شرایط و نوع ابزار مورد استفاده وابسته است و هزینه نهایی تأمین مالی باید با در نظر گرفتن تمام کارمزدها و تعهدات هر روش محاسبه شود.
او همچنین به قابلیت انتقال و خرد شدن برات شهر اشاره کرد و گفت: «بنگاه‌ها می‌توانند اعتبار دریافتی را میان چند تأمین‌کننده یا ارائه‌دهنده خدمات، از جمله فروشندگان مواد اولیه و شرکت‌های حمل‌ونقل، تقسیم کنند. این قابلیت به مدیریت تعهدات مالی در حلقه‌های مختلف زنجیره کمک می‌کند.»
برات و اوراق گام در زنجیره تأمین نهاده‌های دامی
مهیار شعبان‌نژاد، رئیس شعبه مستقل ارزی میرداماد بانک شهر، با اشاره به وابستگی بخش قابل توجهی از تأمین نهاده‌های دامی به واردات، اوراق گام و برات کارت شهر را از ابزارهای قابل استفاده برای تأمین مالی این زنجیره معرفی کرد.
او توضیح داد که در سازوکار اوراق گام، اعتبار می‌تواند از تولیدکننده به واردکننده نهاده منتقل شود و واردکننده نیز در چارچوب ضوابط مربوط از آن برای تأمین ارز مورد نیاز استفاده کند. استفاده از این ابزار برای خرید نهاده‌ها با وقفه اجرایی مواجه شده و بهره‌گیری از آن به فراهم شدن شرایط لازم وابسته است.
شعبان‌نژاد همچنین برات کارت شهر را ابزاری برای انتقال اعتباری نهاده‌ها از تأمین‌کنندگان به عوامل فروش و مصرف‌کنندگان نهایی، از جمله دامداران، معرفی کرد. به گفته او، این ابزار با سررسیدهای یک تا ۱۲ ماهه قابل استفاده است و به‌جای جابه‌جایی نقدینگی، تعهد پرداخت را در زنجیره منتقل می‌کند.
او با تأکید بر تفاوت اعتبار تعهدی با تسهیلات نقدی گفت: «استفاده از ابزارهای زنجیره‌ای می‌تواند نیاز به تأمین نقدینگی جدید در هر مرحله از معامله را کاهش دهد؛ به‌ویژه اگر اعتبار در همان مسیر واقعی تولید و تجارت گردش کند.»
ضرورت کنترل فاکتورها و جلوگیری از معاملات صوری
یکی دیگر از محورهای بحث، صحت‌سنجی معاملات و اطمینان از مصرف اعتبار در محل تعیین‌شده بود.
شعبان‌نژاد با اشاره به استفاده از اطلاعات فاکتورها در سامانه‌های مرتبط با تجارت و مالیات، محدودیت‌های موجود در نظارت بر برخی فاکتورها را از چالش‌های اجرایی این حوزه دانست. از نظر او، تقویت ارتباط سامانه‌های بانکی با سامانه جامع تجارت و ایجاد سازوکارهای دقیق‌تر برای تأیید نهایی فاکتورها می‌تواند اطمینان از واقعی بودن معاملات را افزایش دهد.
پولادنژاد نیز توضیح داد که در ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای، انتقال اعتبار به روابط تجاری تعریف‌شده محدود می‌شود و ارتباط شغلی و اقتصادی میان طرف‌های معامله مورد توجه قرار می‌گیرد. این سازوکار می‌تواند احتمال انحراف منابع را کاهش دهد، هرچند اثربخشی آن به صحت اطلاعات ثبت‌شده و نظارت بر اجرای ضوابط بستگی دارد.
او درباره امکان تبدیل ابزارهای تعهدی به وجه نقد نیز گفت که این فرایند تابع شرایط مشخصی است. به گفته او، تبدیل سریع اعتبار به نقدینگی، اگر بدون نظارت بر مصرف نهایی انجام شود، ممکن است هدف اصلی تأمین مالی زنجیره‌ای را تضعیف کند؛ ازاین‌رو، باید میان تأمین نیازهای واقعی بنگاه و حفظ مسیر مصرف اعتبار تعادل برقرار شود.
درخواست برای دسترسی ابزارهای بانکی به سامانه بازارگاه
احسان خراسانی، مدیر ارتباط با مشتریان تجاری بانک شهر، با اشاره به مشکلات نقدینگی برخی واردکنندگان کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی گفت: «تعدادی از شرکت‌ها با وجود انجام مراحل ثبت سفارش و دریافت تخصیص، برای تأمین نقدینگی مورد نیاز واردات با محدودیت مواجه هستند.»
به گفته او، بانک شهر برای پاسخ به این نیاز، دو مسیر تأمین مالی مستقیم و غیرمستقیم را دنبال کرده است. در یکی از روش‌های مستقیم، تأمین مالی کوتاه‌مدت تا زمان اعتبار اسناد مربوط انجام می‌شود و ارز خریداری‌شده به‌صورت امانی نزد بانک نگهداری می‌شود تا پس از تسویه تعهدات مشتری، مراحل آزادسازی و حواله آن انجام گیرد.
خراسانی با اشاره به راه‌اندازی سامانه تأمین مالی زنجیره‌ای بانک شهر و امکان استفاده از ابزارهایی مانند برات الکترونیکی، برات کارت و اوراق گام، یکی از موانع توسعه این ابزارها در صنعت دام و طیور را محدودیت دسترسی به بسترهای عملیاتی مورد استفاده فعالان این حوزه دانست.
او با اشاره به نقش سامانه بازارگاه در معاملات نهاده‌های دامی، خواستار فراهم شدن امکان استفاده از ابزارهای اعتباری بانک شهر در این سامانه شد و گفت: «پیگیری‌ها و مذاکراتی در این زمینه انجام شده است. فراهم شدن این امکان می‌تواند دسترسی فعالان زنجیره به روش‌های متنوع تأمین مالی را تسهیل کند.»
تسهیل دسترسی دامداران و مرغداران به اعتبار
خراسانی همچنین دسترسی آسان‌تر واحدهای کوچک و متوسط تولیدی به ابزارهای تأمین مالی را ضروری دانست و توضیح داد که استفاده از خدمات غیرحضوری، تکمیل فرایند اعتبارسنجی و دریافت مصوبه اعتباری می‌تواند به دامداران و مرغداران در استان‌های مختلف کمک کند تا بدون نیاز به طی تمام مراحل به شکل حضوری، از ظرفیت‌های اعتباری بهره ببرند.
به گفته او، پس از تعیین سقف اعتبار، واحد تولیدی می‌تواند متناسب با نیاز خود از ابزارهای اعتباری در زنجیره استفاده کند. با این حال، آشنایی فعالان اقتصادی با شیوه کار این ابزارها و پذیرش آن‌ها از سوی حلقه‌های مختلف زنجیره، از پیش‌نیازهای گسترش استفاده از این روش است.
محدودیت‌های تأمین مالی ارزی
در بخش دیگری از پنل، تأمین ارز مورد نیاز واردکنندگان نهاده‌های دامی مطرح شد. شعبان‌نژاد با اشاره به تغییر ضوابط تخصیص تسهیلات ارزی توضیح داد که امکان دسترسی واردکنندگان نهاده به این نوع تسهیلات نسبت به گذشته محدودتر شده است.
او همچنین از ظرفیت برخی خدمات ارزی بانک شهر برای واردکنندگان سخن گفت و به امکان استفاده از روش‌های تأمین مالی کوتاه‌مدت برای مواردی اشاره کرد که مهلت اسناد و ثبت سفارش آن‌ها رو به پایان است. با این حال، استفاده از این خدمات به شرایط پرونده، ضوابط بانکی و مقررات ارزی جاری وابسته است.
مباحث مطرح‌شده در این پنل نشان داد که توسعه تأمین مالی زنجیره‌ای در بخش کشاورزی و دام، تنها به طراحی ابزارهای اعتباری محدود نمی‌شود؛ بلکه به همکاری میان بانک‌ها و فعالان اقتصادی، اتصال سامانه‌های مرتبط، صحت‌سنجی معاملات و پذیرش این ابزارها در تمام حلقه‌های زنجیره نیاز دارد. گسترش این سازوکارها در صورت اجرای صحیح می‌تواند دسترسی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش را بهبود دهد، هزینه تأمین مالی را کاهش دهد و منابع بانکی را هدفمندتر به سمت تولید هدایت کند.
دیدگاه تان را بنویسید