عضو هیئت علمی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری به مناسبت روز ملی انار بیان کرد؛
چالش‌های باغ‌های انار؛ از آب تا خاک
تهران- ایانا- تهران- ایانا- هم‌زمان با فرارسیدن ۷ آبان، روز ملی انار، کم‌آبی و افت کیفیت منابع آب، سرمازدگی‌های زمستانه و بهاره و کاهش حاصلخیزی خاک به‌عنوان سه چالش مهم تولید این محصول در ایران مطرح‌اند؛ چالش‌هایی که در کنار آفات و بیماری‌ها، ضرورت اصلاح شیوه‌های مدیریت باغ، توسعه ارقام سازگار با شرایط اقلیمی و انتقال یافته‌های پژوهشی به باغداران را دوچندان کرده‌اند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده مرکبات و میوه‌های نیمه‌گرمسیری موسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور، در گفت‌وگو با ایانا با تشریح مهم‌ترین چالش‌های تولید این محصول، بحران آب را یکی از عوامل اصلی آسیب به باغ‌های انار دانست و گفت: «افت سطح آب‌های زیرزمینی و تغییر کیفیت منابع آب، علاوه بر محدود کردن دسترسی باغداران به آب، می‌تواند جذب متعادل عناصر غذایی را مختل کند و به درختان آسیب برساند.»
محمدرضا وظیفه‌شناس، با اشاره به خسارت‌های ناشی از سرمازدگی در سال‌های گذشته افزود: «سرمازدگی در باغ‌های انار تنها به زمستان محدود نمی‌شود؛ سرمای زودرس پاییزه، سرمای زمستانه و افت دما در بهار نیز می‌توانند به محصول و درخت آسیب بزنند.»
او توضیح داد: «در سرمای پاییزه، زمانی که میوه هنوز روی درخت قرار دارد، دماهای زیر صفر می‌توانند به میوه خسارت وارد کنند. همچنین در بهار، هنگامی که جوانه‌ها و برگ‌های تازه در حال رشد هستند، دماهای نزدیک صفر نیز ممکن است خطرآفرین باشند.»
تنش‌های اقلیمی و عارضه‌های میوه؛ از ترکیدگی تا آفتاب‌سوختگی
معاون پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، دانه‌سفیدی، آفتاب‌سوختگی و ترکیدگی میوه را از دیگر مشکلات باغ‌های انار برشمرد و اظهار داشت: «شدت و نوع این عارضه‌ها در مناطق مختلف متفاوت است و شرایط محیطی و ویژگی‌های رقم در بروز آن‌ها نقش دارند.»
او تأکید کرد: «برای مقابله با این مشکلات نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه مناطق کشور ارائه داد؛ بلکه انتخاب رقم و روش مدیریت باغ باید بر اساس شرایط اقلیمی، نوع تنش و ویژگی‌های هر منطقه انجام شود.»
وظیفه‌شناس با اشاره به نقش آفات در کاهش عملکرد و کیفیت محصول گفت: «کرم گلوگاه انار و مگس میوه مدیترانه‌ای از آفات مهم این محصول هستند. همچنین برخی آفات چوب‌خوار در باغ‌هایی که در معرض تنش آبی قرار دارند، می‌توانند به درختان آسیب جدی وارد کنند.»
به گفته او، ضعف درختان بر اثر کم‌آبی، در کنار شرایط نامناسب مدیریت باغ، می‌تواند زمینه خسارت بیشتر آفات چوب‌خوار را فراهم کند و در مواردی به خشکیدگی درخت بینجامد.
افت مواد آلی خاک و ضرورت تغذیه اصولی درختان
این پژوهشگر یکی دیگر از مسائل مهم باغ‌های انار را کاهش مواد آلی خاک و برهم خوردن تعادل عناصر غذایی دانست و گفت: «در بخشی از باغ‌های مناطق مرکزی کشور، خاک با محدودیت مواد آلی و عدم تعادل عناصر غذایی مواجه است؛ موضوعی که ضرورت اصلاح وضعیت خاک و مدیریت اصولی تغذیه درختان را نشان می‌دهد.»
او افزود: «مصرف کود بدون انجام آزمایش آب و خاک و توجه به نیاز واقعی درخت، لزوماً به افزایش عملکرد منجر نمی‌شود و حتی می‌تواند تعادل عناصر غذایی را برهم بزند.»
وظیفه‌شناس با تأکید بر لزوم استفاده از توصیه‌های فنی مبتنی بر نتایج آزمایشگاهی اظهار داشت: «نوع و زمان مصرف کود باید با وضعیت خاک، کیفیت آب، مرحله رشد درخت و شرایط محیطی متناسب باشد.»
او همچنین خاطرنشان کرد که مصرف نامناسب کودهای نیتروژنه در پاییز ممکن است روند ورود درخت به دوره خواب را مختل کند و آسیب‌پذیری آن را در برابر سرمای زودرس افزایش دهد.
ارقام سازگار با اقلیم؛ راهکار علمی برای حفظ تولید
معاون پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد با اشاره به ظرفیت ذخایر ژنتیکی انار کشور گفت: «کلکسیون‌های ژنتیکی، از جمله مجموعه ۷۶۲ ژنوتیپی انار در یزد و مجموعه پشتیبان در ساوه، منابع ارزشمندی برای شناسایی و ارزیابی ژنوتیپ‌های مناسب هستند.»
او با تأکید بر ضرورت انتخاب ارقام متناسب با شرایط هر منطقه افزود: «در مناطقی که سرمای زمستانه مسئله اصلی است، استفاده از ارقام متحمل به سرما اهمیت دارد؛ در مناطقی که سرمای بهاره خسارت‌زا است، ویژگی‌هایی مانند زمان دیرتر ظهور برگ‌ها می‌تواند در انتخاب رقم مورد توجه قرار گیرد.»
وظیفه‌شناس ادامه داد: «در کنار حفظ و تکثیر ارقام بومی سازگار با شرایط هر منطقه، باید ارقام برتر از نظر عملکرد، کیفیت و نرمی هسته نیز ارزیابی و معرفی شوند تا تولیدکنندگان بتوانند متناسب با نیاز بازار و شرایط باغ خود انتخاب کنند.»
او با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده برای کاهش خسارت آفتاب‌سوختگی و ترکیدگی میوه گفت: «استفاده اصولی از سایبان، ترکیباتی مانند کائولن، مدیریت کف باغ و تغذیه متعادل از جمله اقداماتی است که با توجه به شرایط باغ می‌تواند به کاهش خسارت کمک کند.»
آبیاری هوشمند و مدیریت تلفیقی آفات؛ حلقه‌های تکمیلی افزایش بهره‌وری
این مروج ارشد انار کشور با تأکید بر ضرورت بهبود مدیریت آب در باغ‌ها گفت: «در شرایط محدودیت منابع آبی، زمان‌بندی آبیاری و تأمین آب متناسب با نیاز گیاه اهمیت زیادی دارد. استفاده از سامانه‌های هوشمند و ابزارهای پایش رطوبت می‌تواند به مدیریت دقیق‌تر آب کمک کند؛ البته اجرای موفق این روش‌ها به تناسب فناوری با شرایط باغ و توان اقتصادی باغدار نیز وابسته است.»
او همچنین مدیریت تلفیقی آفات را راهکار مهمی برای کاهش خسارت دانست و افزود: «در کنترل کرم گلوگاه انار باید از مجموعه روش‌های مدیریتی، مکانیکی و زیستی متناسب با شرایط باغ استفاده شود. برای کنترل مگس میوه مدیترانه‌ای نیز روش‌های پایش و تله‌گذاری می‌توانند در کنار سایر اقدامات توصیه‌شده به کار گرفته شوند.»
وظیفه‌شناس تأکید کرد: «انتخاب روش کنترل باید بر اساس دستورالعمل‌های فنی و شرایط آلودگی انجام شود و از مصرف غیرضروری سموم پرهیز شود.»
فرآوری و صادرات؛ ضرورت تکمیل زنجیره ارزش انار
این پژوهشگر با اشاره به ظرفیت صنایع تبدیلی در افزایش ارزش اقتصادی انار گفت: «توسعه فرآوری می‌تواند زمینه استفاده بهتر از محصولاتی را فراهم کند که از نظر ظاهر یا اندازه، امکان عرضه در بازار تازه‌خوری را ندارند، اما برای تولید فرآورده‌های تبدیلی مناسب هستند.»
او افزود: «تقویت صنایع تبدیلی و تکمیلی در نزدیکی قطب‌های تولید، در کنار بهبود نگهداری، بسته‌بندی و بازاریابی، می‌تواند به کاهش ضایعات و افزایش ارزش افزوده محصول کمک کند.»
وظیفه‌شناس همچنین بر ضرورت حمایت اعتباری از باغداران، توسعه بیمه متناسب با ریسک‌های اقلیمی و گسترش آموزش‌های فنی تأکید کرد و گفت: «انتقال یافته‌های پژوهشی زمانی اثربخش خواهد بود که باغدار امکان اجرای توصیه‌ها و دسترسی به زیرساخت‌های مورد نیاز را داشته باشد.»
بر اساس اظهارات زهرا جلیلی‌مقدم، مدیرکل دفتر میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری وزارت جهاد کشاورزی، که خبرگزاری تسنیم در ۶ آبان ۱۴۰۵ منتشر کرد، سطح باغ‌های انار کشور در سال گذشته حدود ۱۰۲ هزار هکتار و میزان برداشت آن حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن بوده است. به گفته او، صادرات انار ایران در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۰ هزار تن، به ارزش ۱۲.۵ میلیون دلار رسید و تولید این محصول در سال ۱۴۰۵ حدود یک میلیون و ۴۷۰ هزار تن برآورد میشود.
این ارقام، در کنار چالش‌های فنی و اقلیمی مطرح‌شده از سوی متخصصان، نشان می‌دهد که افزایش بهره‌وری باغ‌های انار تنها به بالا بردن میزان تولید محدود نمی‌شود؛ بلکه مدیریت منابع آب و خاک، انتخاب ارقام سازگار، کاهش ضایعات و توسعه صنایع تبدیلی نیز در ارتقای کیفیت و ارزش اقتصادی این محصول نقش دارند.
دیدگاه تان را بنویسید