عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی بیان کرد:
هموارسازی دقیق زمین؛ راهکاری کمهزینه برای کاهش تا ۲۰ درصدی مصرف آب
تهران- ایانا- عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با تشریح نقش هموار کردن دقیق در مدیریت آب مزرعه گفت: «مهمترین اثر هموار کردن، ایجاد سطحی یکنواخت برای توزیع مناسب آب در آبیاری سطحی است؛ اقدامی که با کاهش نیاز به آب اضافی برای پوشش نقاط مرتفع، میتواند زمان و حجم آب آبیاری را کاهش دهد.»
رضا عادلزاده در گفتوگو با ایانا با اشاره به وابستگی بخش قابل توجهی از مناطق کمبارش کشور به منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: «برداشت بیش از ظرفیت در سالهای گذشته، افت کمی و کیفی منابع آب را به دنبال داشته و این مسئله علاوه بر امنیت آب و غذا، ابعاد اقتصادی و اجتماعی و موضوع توسعه پایدار را نیز تحت تأثیر قرار داده است.»
به گفته او، پایین بودن بهرهوری آبیاری تنها به یک عامل محدود نمیشود و ناهمواری سطح اراضی و باغها، استفاده از مسیرهای انتقال و توزیع آب خاکی و غیرفنی، نبود برنامهریزی مناسب برای آبیاری و طراحی و مدیریت غیراصولی سامانههای آبیاری از جمله عوامل مؤثر در این زمینه هستند.
ناهمواری زمین چگونه مصرف آب را افزایش میدهد؟
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی استان اذربایجان شرقی، توضیح داد: «در آبیاری سطحی، شیب زمین باید متناسب با بافت خاک و در محدوده مجاز و استاندارد باشد. وقتی سطح زمین ناهموار باشد، آب در نقاط پست تجمع پیدا میکند، در حالی که برای رساندن آب به نقاط مرتفع باید حجم آب و مدت آبیاری افزایش یابد.»
عادلزاده افزود: «در چنین شرایطی بخشی از آب پیش از آنکه به شکل مؤثر در اختیار گیاه قرار گیرد، ممکن است از طریق رواناب، نفوذ عمقی یا تبخیر از دست برود؛ بنابراین مسئله اصلی تنها مقدار آبی نیست که وارد مزرعه میشود، بلکه نحوه توزیع آن در سطح زمین نیز اهمیت دارد.»
او تأکید کرد: «مهمترین اثر هموار کردن دقیق، افزایش یکنواختی سطح خاک و فراهم شدن شرایط مناسبتر برای پیشروی آب و توزیع یکنواختتر آن در آبیاری سطحی است. در این وضعیت، آب با سرعت و عمق مناسبتری در مزرعه حرکت میکند و نیاز به ادامه آبیاری برای جبران اختلاف ارتفاع نقاط مختلف کاهش مییابد.»
دو مرحله برای اصلاح ناهمواریهای زمین
عادلزاده با اشاره به اینکه هموار کردن اراضی میتواند در دو مرحله انجام شود، گفت: «هموار کردن اولیه معمولاً با تجهیزات مورد استفاده در عملیات عمرانی یا هموارکنندههای لیزری انجام میشود و هدف آن اصلاح ناهمواریهای اصلی، ایجاد شیب طولی و عرضی مناسب و در عین حال حفاظت از لایه حاصلخیز خاک است.»
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی استان اذربایجان شرقی، ادامه داد: «پس از آن، هموار کردن ثانویه با ادوات کشاورزی متصل به تراکتور، مانند لولر، میتواند ناهمواریهایی را که در اثر عملیات خاکورزی ایجاد شدهاند اصلاح کند.»
به گفته عادلزاده، اجرای دقیق این عملیات باعث میشود آب در مزرعه با شرایط مناسبتری پیشروی کند و عمق آب در نقاط مختلف به هم نزدیکتر شود؛ در نتیجه برای رسیدن آب به بخشهایی که به دلیل اختلاف ارتفاع دیرتر خیس میشوند، نیاز به افزایش بیرویه زمان آبیاری وجود نخواهد داشت.
صرفهجویی آب به شرایط مزرعه وابسته است
این پژوهشگر درباره میزان کاهش مصرف آب نیز اظهار کرد: «نمیتوان برای همه اراضی یک عدد ثابت در نظر گرفت، زیرا نتیجه هموار کردن به شرایط زمین، بافت خاک، شیب، میزان ناهمواری و روش آبیاری بستگی دارد.»
او گفت: «مطالعات و بررسیهای مزرعهای نشان دادهاند که هموار کردن دقیق در شرایط مناسب میتواند مصرف آب آبیاری را تا حدود ۲۰ درصد و در برخی شرایط حتی بیشتر کاهش دهد.»
عادلزاده تأکید کرد: «اثر هموار کردن دقیق به کاهش حجم آب محدود نمیشود و باید آن را بخشی از مدیریت صحیح مزرعه دانست. اگر همواره کردن با طراحی مناسب سامانه آبیاری، مدیریت صحیح زمان و مقدار آبیاری و سایر اقدامات مدیریتی همراه شود، ظرفیت آن برای افزایش بهرهوری آب بیشتر خواهد شد.»
او در عین حال یادآور شد: «هموار کردن دقیق بهتنهایی تضمینکننده کاهش مصرف آب نیست و نتیجه نهایی به کیفیت اجرای عملیات و نحوه مدیریت آب پس از هموار کردن نیز وابسته است.»
دیدگاه تان را بنویسید