انرژیِ هدررفته در مرغداری‌ها؛ هزینه پنهانی که با مدیریت کاهش می‌یابد

به گزارش ایانا، مرغداری‌های گوشتی برای تأمین دمای مناسب سالن، تهویه، کنترل رطوبت و حفظ شرایط مطلوب رشد گله، به مصرف مداوم انرژی نیاز دارند. هرگونه ضعف در طراحی سالن، فرسودگی تجهیزات یا مدیریت نامناسب سامانه‌های گرمایشی و تهویه، به افزایش مصرف سوخت و برق و در نهایت رشد هزینه تمام‌شده تولید منجر می‌شود.

در شرایطی که صنعت طیور یکی از بخش‌های مهم تأمین‌کننده پروتئین مورد نیاز کشور است، کاهش مصرف انرژی بدون افت عملکرد، دیگر تنها یک اقدام فنی نیست؛ بلکه به یکی از مسیرهای افزایش بهره‌وری و حفظ رقابت‌پذیری این صنعت تبدیل شده است.

پژوهشی برای کاهش اتلاف انرژی

در همین راستا، محمدعلی بهروزی‌لک، محقق مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، در پژوهشی وضعیت مصرف انرژی در واحدهای مرغداری گوشتی کشور را بررسی کرده است. نتایج این پژوهش که توسط روابط عمومی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور منتشر شده است، نشان می‌دهد با اصلاح مدیریت، بهبود تجهیزات و استفاده از فناوری‌های کارآمد، می‌توان بخش قابل توجهی از مصرف انرژی را کاهش داد..

در این مطالعه، مصرف انرژی در بخش‌های گرمایش، سرمایش، تهویه، روشنایی و سایر تجهیزات بررسی شده تا عوامل مؤثر بر اتلاف انرژی شناسایی شود.

بهروزی‌لک تأکید کرده است که مدیریت صحیح مصرف انرژی می‌تواند بدون کاهش عملکرد تولید، زمینه کاهش هزینه‌های جاری واحدهای پرورشی را فراهم کند. بر اساس یافته‌های این پژوهش، بهبود عایق‌بندی سالن‌ها، تنظیم و نگهداری مناسب سیستم تهویه، سرویس منظم تجهیزات، کنترل هوشمند دما و رطوبت و استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، مهم‌ترین مسیرهای کاهش مصرف انرژی در واحدهای مرغداری گوشتی هستند.

در کنار یافته‌های پژوهشی، تجربه‌های اجرایی نیز ظرفیت کاهش مصرف انرژی در مرغداری‌ها را تأیید می‌کند. حسن خمیس‌آبادی، رئیس مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، در گفت‌وگو با ایانا در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که طرح آزمایشی اجراشده توسط محققان این مؤسسه و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین، با اصلاح سیستم‌های گرمایش و تهویه، می‌تواند تا حدود ۲۰ درصد مصرف انرژی در مزارع پرورش طیور را کاهش دهد.

چرا مرغداری‌ها هنوز پرمصرف هستند؟

با وجود شناخته بودن بسیاری از راهکارهای کاهش مصرف انرژی، اجرای آن‌ها در همه واحدهای مرغداری به یک اندازه امکان‌پذیر نیست.

برخی از واحدهای پرورش طیور به دلیل قدمت ساختمان‌ها، محدودیت در عایق‌بندی و استفاده از تجهیزات قدیمی، با مصرف بالاتر انرژی روبه‌رو هستند. از سوی دیگر، نوسازی سیستم‌های تهویه، گرمایش و کنترل هوشمند نیازمند سرمایه‌گذاری است و همه بهره‌برداران توان انجام آن را ندارند.

به همین دلیل، حرکت به سمت مرغداری‌های کم‌مصرف، علاوه بر آموزش و ترویج فناوری، به حمایت‌های مالی و برنامه‌ریزی برای نوسازی واحدها نیاز دارد.

تجربه جهانی؛ مصرف کمتر با مدیریت بهتر

مدیریت انرژی در مرغداری‌ها تنها یک دغدغه داخلی نیست. سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز در توصیه‌های فنی خود بر اهمیت کنترل دما، رطوبت، جریان هوا و کیفیت محیط سالن تأکید دارد.

بر اساس توصیه‌های این سازمان، طراحی مناسب ساختمان، عایق‌بندی، نگهداری منظم تجهیزات و استفاده از سامانه‌های تهویه کارآمد، نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی و حفظ شرایط مناسب پرورش دارد.

این موضوع با یافته‌های پژوهش مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور نیز همخوان است؛ چرا که هر دو بر یک اصل تأکید دارند: کاهش مصرف انرژی از مسیر افزایش بهره‌وری تجهیزات و مدیریت صحیح امکان‌پذیر است.

از پژوهش تا سیاست اجرایی

مدیریت انرژی در مرغداری‌ها تنها به کاهش هزینه تولید محدود نمی‌شود. کاهش مصرف سوخت و برق، به کاهش فشار بر منابع انرژی و کاهش آثار زیست‌محیطی تولید نیز کمک می‌کند.

نتایج پژوهش بهروزی‌لک می‌تواند مبنایی برای تدوین دستورالعمل‌های کاربردی، برنامه‌های آموزشی و سیاست‌های حمایتی در زمینه مدیریت مصرف انرژی در صنعت طیور باشد.

آینده صنعت طیور تنها به افزایش تولید وابسته نیست؛ بلکه به توان این صنعت برای تولید اقتصادی‌تر و بهره‌ورتر بستگی دارد. انرژی‌ای که امروز در یک سالن مرغداری هدر می‌رود، بخشی از هزینه‌ای است که تولیدکننده و اقتصاد کشور پرداخت می‌کنند. مدیریت این هزینه پنهان، می‌تواند یکی از مسیرهای کاهش هزینه تولید، افزایش رقابت‌پذیری و تقویت امنیت غذایی باشد.