مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی بیان کرد:
۵۱۶ مزرعه الگویی؛ حلقه تازه انتقال دانش از تحقیق به مزرعه
تهران- ایانا- مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با تشریح اهداف یازدهمین کاروان ترویج بهرهوری ویژه الگوی کشت ملی و کشتهای پاییزه، از تشکیل ۵۱۶ مزرعه الگویی در کشور خبر داد و گفت: «این مزارع بهعنوان بستری برای اجرای آخرین یافته
مجتبی دهقانپور در حاشیه یازدهمین کاروان ترویج بهرهوری ویژه الگوی کشت ملی و کشتهای پاییزه ۱۴۰۵-۱۴۰۶ در گفتوگو با ایانا، اظهار کرد: «کاروانهای ترویج با هدف ایجاد یک بسیج اجتماعی در عرصههای تولید و ترویج فرهنگ الگوی کشت اجرا میشوند و تلاش میشود با استفاده از ظرفیت همه بازیگران بخش کشاورزی، از جمله بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی و نهادی، پوشش خدمات ترویجی افزایش یابد.»
انتقال یافتههای تحقیقاتی متناسب با ظرفیت هر منطقه
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، افزود: در این کاروان، آخرین یافتههای تحقیقاتی که میتواند به اجرای الگوی کشت در مناطق مختلف کشور کمک کند، متناسب با ظرفیتهای سرزمینی در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرد و در کنار اطلاعرسانی عمومی، اطلاعات تخصصی متناسب با توان و شرایط هر منطقه نیز ارائه میشود.»
دهقانپور استفاده از ارقام پربازده و پایدارتر در شرایط خشکی و خشکسالی، توصیههای مربوط به کودهای پایه و آغازگر، آرایش کاشت، آمادهسازی زمین و مکانیزاسیون را از جمله موضوعات مورد توجه در انتقال دانش عنوان کرد و گفت: «مدیریت مزرعه پس از کاشت نیز با همکاری بخش تحقیقات و اجرا دنبال میشود تا توصیههای فنی تا مراحل داشت و برداشت استمرار داشته باشد.»
او با اشاره به اهمیت حتی کاهش جزئی ضایعات تولید افزود: «امسال حدود ۱۴ میلیون تن گندم برداشت شده است و اگر بتوان حتی یکدهم تا دو دهم درصد از میزان ضایعات را کاهش داد، با توجه به ارزش محصول، رقم قابلتوجهی از تولید و ارزش اقتصادی حفظ خواهد شد.»
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، همچنین استفاده از ریزمغذیها و روشهایی برای افزایش سبزینه گیاه و وزن هزار دانه را از دیگر توصیههای قابل انتقال به عرصه دانست.
۵۱۶ مزرعه الگویی؛ حلقه عملی انتقال دانش به کشاورز
دهقانپور با اشاره به برنامه ایجاد مزارع الگویی گفت: «این طرح از برنامههایی است که مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از سال ۱۴۰۵ آغاز کرده و قرار است استمرار داشته باشد؛ در مرحله نخست، استانها استقبال مناسبی از آن داشتهاند و ارزیابیهای اولیه نیز رضایت کشاورزان را نشان میدهد.»
او توضیح داد: «در مزارع الگویی، آخرین یافتههای تحقیقاتی، تجربههای موفق کشاورزان و توصیههای ترویجی در شرایط واقعی مزرعه اجرا میشود تا سایر کشاورزان بتوانند نتیجه این اقدامات را از نزدیک ببینند؛ چرا که کشاورز معمولاً از مشاهده نتیجه در مزرعه بهتر از هر روش دیگری یاد میگیرد.»
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی ادامه داد: «این فرایند میتواند به افزایش دانش، شکلگیری نگرش مثبت و در نهایت تغییر رفتار کشاورز کمک کند و آن را در مسیر اجرای الگوی کشت قرار دهد.»
«کشاورز از کشاورز بهتر یاد میگیرد»
دهقانپور چهار رویکرد را در طراحی مزارع الگویی مهم دانست؛ نخست، مسئلهیابی از پایین به بالا و شناسایی مشکلات واقعی مزرعه؛ دوم، مسئلهگشایی و ارائه توصیههای فنی بر اساس مسائل شناساییشده؛ سوم، یادگیری کشاورز از کشاورز و چهارم، طراحی فعالیتهای ترویجی متناسب با نیازهایی که در مرحله مسئلهیابی مشخص شده است.
او افزود: «مسئلههای شناساییشده الزاماً یک پاسخ واحد ندارند و باید اولویتبندی شوند؛ اگر برای مسئلهای راهکار مشخصی وجود نداشته باشد، موضوع باید وارد فرایند تحقیقات تقاضامحور و مسئلهمحور شود تا بخش تحقیقاتی برای آن راهکار پیدا کند.»
دهقانپور گفت: «در سال نخست، هدف ایجاد ۲ هزار مزرعه الگویی در کشور برای محصولات مختلف است. تاکنون ۵۱۶ مزرعه تشکیل شده و با توجه به آغاز مرحله کشت پاییزه، انتظار میرود تعداد مزارع به هدف تعیینشده برسد و حتی از آن فراتر رود.»
او تأکید کرد: «در این برنامه صرفاً افزایش تعداد مزارع هدف نیست و کیفیت اجرای آنها اهمیت دارد؛ بهگونهای که برای هر مزرعه الگویی حدود ۲۰ کشاورز تابع نیز در نظر گرفته شده است تا بتوانند از تجربه و نتایج آن استفاده کنند.»
اثر مزارع الگویی بر آب، نهاده و درآمد
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با اشاره به تغییر رویکرد در ارزیابی اثربخشی فعالیتهای ترویجی اظهار کرد: «در مزارع الگویی، اثر فعالیتهای ترویجی از چهار منظر عملکرد، مصرف آب، مصرف نهادهها و هزینههای تولید بررسی میشود.»
او افزود: «در گذشته یکی از معیارهای سنجش فعالیتهای ترویجی، تعداد نفر ـ روزهای آموزشی بود، اما اکنون تلاش شده است اقتصاد فعالیتهای ترویجی و اثر واقعی آن بر تولید نیز اندازهگیری شود.»
دهقانپور با اشاره به تجربه اجرای این رویکرد در محصولاتی مانند برنج، ذرت و پنبه گفت: «در مزارع الگویی برنج، متوسط ارزش اقتصادی ایجادشده نسبت به قبل از اجرای فعالیتهای ترویجی، حدود ۱۰۹ میلیون تومان در هر هکتار بیشتر بوده است. این رقم برای ذرت حدود ۵۰ میلیون تومان و برای پنبه حدود ۱۱۱ میلیون تومان برآورد شده است.»
او ادامه داد: «در مزارع الگویی برنج، متوسط افزایش عملکرد حدود ۶۶۰ کیلوگرم در هکتار و میزان صرفهجویی آب حدود ۲ هزار و ۶۰۰ مترمکعب در هکتار بوده است.»
دهقانپور افزود: «در استانهای گیلان و مازندران نیز با وجود افزایش مصرف ریزمغذیها به میزان حدود ۳.۵ لیتر در هکتار، مصرف کودهای شیمیایی حدود ۷۰ کیلوگرم در هکتار کاهش یافته است که علاوه بر کاهش هزینه، از نظر زیستمحیطی نیز اهمیت دارد.»
توصیههای ترویجی باید با اقلیم هر منطقه هماهنگ باشد
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، با تأکید بر تنوع اقلیمی کشور اظهار کرد: «توصیههای تحقیقاتی و ترویجی نمیتواند برای همه مناطق کشور یکسان باشد و باید با ظرفیت اقلیمی، تولیدی و علمی هر منطقه هماهنگ شود.»
دهقانپور افزود: «برای مناطق گرم و خشک، گرم و مرطوب، سرد و مرطوب و اقلیمهای معتدل، توصیههای متناسب با شرایط همان منطقه وجود دارد و ظرفیتهای تحقیقاتی نیز در همین راستا توسعه یافته است.»
او به وجود مراکز تحقیقاتی تخصصی در حوزههایی مانند باغبانی مناطق گرم و نیمهگرمسیری، باغبانی مناطق سرد و همچنین تحقیقات کشاورزی دیم اشاره کرد و گفت: «دانشگاهها نیز از طریق طرحهای پژوهشی و پایاننامههای تحصیلات تکمیلی در تولید توصیههای متناسب با شرایط استانها نقش دارند.»
کشاورزی حفاظتی در مسیر ترویج
دهقانپور کشاورزی حفاظتی را نیز یکی از سیاستهای مورد پیگیری در بخش کشاورزی عنوان کرد و گفت: «این رویکرد میتواند به حفظ رطوبت خاک در طول دوره رشد، مدیریت علفهای هرز و کاهش دستکاری خاک کمک کند.»
او افزود: «اجرای برنامههای آموزشی و ترویجی از جمله روز مزرعه، روز انتقال یافتهها، برنامههای «راهیافت» و مدرسه در مزرعه میتواند زمینه آشنایی بیشتر کشاورزان با این روشها را فراهم کند و آثار مثبت آن در حفظ رطوبت خاک و استقرار بهتر گیاه مورد توجه قرار گرفته است.»
کاروان پایان کار نیست
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با تأکید بر اینکه کاروان ترویج نقطه آغاز یک جریان مستمر است، اظهار کرد: «استمرار فعالیتها پس از پایان برنامه بر عهده مدیران پهنه و مروجان عرصه است؛ زیرا مروج در واقع نخستین حلقه ارتباطی با تولیدکننده محسوب میشود.»
او افزود: «مروجان علاوه بر ارتباط با بخش تحقیقات، از تجربه خود در منطقه، تجربه کشاورزان و ظرفیت بخش خصوصی نیز استفاده میکنند و مجموعه این دانش و تجربه میتواند در انتقال توصیههای مناسب به بهرهبرداران به کار گرفته شود.»
دهقانپور ادامه داد: «اگرچه محدودیت خودرو و امکانات حضور میدانی در برخی مناطق وجود دارد، ارزیابی اولیه نشان میدهد حضور مروجان و مدیران پهنه در این برنامه مناسب و سازمانیافته بوده است.»
او از ایجاد گروههای ارتباطی ویژه مزارع الگویی در پیامرسانهای داخلی خبر داد و گفت: «این گروهها میتوانند ارتباط میان پژوهشگر، مروج و کشاورز را پس از اجرای کاروان نیز حفظ کنند و حتی کشاورز میتواند فیلم کوتاهی از مشکل مزرعه خود ارسال کند تا موضوع توسط پژوهشگر یا مروج بررسی و درباره آن راهنمایی ارائه شود.»
پیگیری مسائل کشاورزان تا سطح ملی
دهقانپور درباره نحوه ثبت و پیگیری مسائل مطرحشده در جریان کاروان، گفت: «پس از اجرای برنامه در استانها، از آنها خواسته میشود نیازها، مسائل و مشکلاتی را که به پیگیری در سطح ملی نیاز دارند، احصا کنند.»
او افزود: «این مسائل میتواند حوزههایی مانند تأمین نهاده، برنامههای تولید و موضوعات مرتبط با دستگاههای اجرایی را دربرگیرد و در نهایت مجموعهای مدیریتی و اجرایی از مسائل و نقاط ضعف تهیه میشود تا برای سالهای آینده بتوان برنامهریزی دقیقتری انجام داد.»
مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی تأکید کرد: «مزارع الگویی نیز باید در سراسر محدوده تولیدی استانها توزیع شوند و صرفاً در چند نقطه متمرکز نباشند؛ در این توزیع، تعداد تولیدکنندگان، ظرفیت تولید و فاصله عملکردی مناطق مورد توجه قرار میگیرد.»
او با اشاره به ضرورت رعایت عدالت در توزیع مزارع الگویی گفت: «هدف این است که مزارع به مناطقی بروند که ظرفیت بیشتری برای بهبود عملکرد دارند؛ همانطور که حرکت یک مزرعه از عملکرد پایین به سطح متوسط، میتواند دستاورد بیشتری نسبت به افزایش اندک عملکرد یک مزرعه با عملکرد بسیار بالا داشته باشد.»
دهقانپور افزود: «در ادامه این برنامه، تجربههای موفق ترویجی استانها نیز شناسایی و برای استفاده در سایر مناطق معرفی خواهد شد تا طراحی مزارع الگویی صرفاً از بالا به پایین نباشد و ظرفیت و خلاقیت استانها نیز در آن نقش داشته باشد.»
دیدگاه تان را بنویسید