رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی:
فرونشست زمین، آبخوانهای کشور را به مرز «مرگ» رسانده است
تهران- ایانا- عضو هیئت علمی و رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با هشدار نسبت به گسترش فرونشست در دشتهای کشور نسبت به برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی هشدار داد.
بهمن یارقلی در گفتوگو با ایانا در اینباره بیان کرد: « برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی علاوه بر کاهش ذخایر آبی، موجب فشردگی لایههای زمین، از بین رفتن ظرفیت ذخیرهسازی آبخوانها و شکلگیری پدیده «مرگ آبخوان» شده است؛ وضعیتی که میتواند تولید کشاورزی، منابع طبیعی و امنیت غذایی کشور را با چالشهای جدی مواجه کند.»
او به تشدید فرونشست در بسیاری از دشتهای کشور اشاره کرد و با استناد به آمار بخش قابل توجهی از استانهای کشور را به دلیل برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی با درجات مختلفی از فرونشست زمین و پیامدهای ناشی از آن مواجه دانست.
به گفته او فرونشست در دشتها از برداشت بیرویه آب از آبخوانها آغاز میشود و عوامل طبیعی از جمله تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای مستمر نیز در تشدید این روند نقش دارند.
به اعتقاد رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، فرونشست صرفاً یک پدیده زمینشناختی نیست؛ با وقوع آن و فشردگی لایههای زمین، خلل و فرج خاک از بین رفته یا به شدت کاهش مییابد و در نتیجه ظرفیت ذخیرهسازی آب در آبخوانها افت میکند.
در چنین شرایطی ارتباط هیدرولیکی میان منابع آب سطحی و منابع آب زیرزمینی نیز دچار اختلال میشود و آب حاصل از بارندگیها دیگر نمیتواند همانند گذشته وارد لایههای زیرزمینی شود.
یارقلی افزود: «یکی از مهمترین پیامدهای این وضعیت آن است که بخش قابل توجهی از روانابها به جای نفوذ در زمین، به سیلاب تبدیل شده و فرصت تغذیه مجدد آبخوانها از بین میرود.»
او مفهوم «مرگ آبخوان» را چنین تشریح کرد: «زمانی که در اثر فرونشست و فشردگی لایههای زمین، ظرفیت ذخیرهسازی و پذیرش آب در آبخوانها به شدت کاهش پیدا کند، آبخوان عملاً کارکرد اصلی خود را از دست میدهد. از آنجا که این فرایند در اغلب موارد پدیدهای غیرقابل بازگشت یا بسیار دشوار برای احیا محسوب میشود، از آن با عنوان «مرگ آبخوان» یاد میشود.»
یارقلی تأکید کرد: «مرگ آبخوان به معنای از دست رفتن یکی از مهمترین ذخایر راهبردی کشور برای تأمین آب در بخشهای مختلف از جمله کشاورزی است و احیای چنین آبخوانهایی در بسیاری از موارد امکانپذیر نیست.»
این پژوهشگر حوزه آب و خاک معتقد است فرونشست زمین و شوری منابع آب به صورت مستقیم رابطه علت و معلولی ندارند، اما هر دو از پیامدهای سوءمدیریت منابع آب، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی و بهرهبرداری غیر اصولی از منابع آبی به شمار میروند.
او خاطرنشان کرد: «اگرچه این دو پدیده مستقیماً به یکدیگر وابسته نیستند، اما میتوانند به صورت غیرمستقیم باعث تشدید و تسریع یکدیگر شوند و آثار مخرب بحران آب را افزایش دهند.»
یارقلی پیامدهای فرونشست برای اراضی کشاورزی را متذکر شد: «بروز فروچالهها، ترکها و شکافهای زمین از نخستین آثار قابل مشاهده فرونشست در اراضی زراعی است که علاوه بر تخریب زمینهای کشاورزی، به ابنیه، تأسیسات و سازههای آبی نیز آسیب وارد میکند.»
طبق اظهارات او با تشدید فرونشست، دشتهای حاصلخیز کشور به تدریج کارایی خود را از دست داده و خاکهای قابل کشت در معرض نابودی قرار میگیرند.
رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی ادامه داد: «با نابودی آبخوانها، اراضی زراعی با کمبود شدید آب مواجه شده و در اثر فشردگی خاک، ساختار طبیعی خود را از دست میدهند؛ در چنین شرایطی خاک متراکم و خشک میشود و بخش قابل توجهی از مواد آلی و عناصر مغذی آن از بین میرود.»
او کاهش حاصلخیزی خاک، تشدید فرسایش، افزایش برداشت لایه سطحی و حاصلخیز خاک و تخریب تدریجی پوشش گیاهی طبیعی و زراعی را از دیگر پیامدهای این روند عنوان کرد.
یارقلی تصریح کرد: «مجموعه این عوامل در نهایت به کاهش تولید محصولات کشاورزی، افت بهرهوری اراضی، تخریب منابع پایه تولید و افزایش تهدیدات متوجه امنیت غذایی کشور منجر خواهد شد.»
او با تأکید بر اینکه فرونشست زمین دیگر صرفاً یک مسئله زمینشناختی یا محلی نیست، افزود: «این پدیده به یکی از مهمترین چالشهای بخش کشاورزی و مدیریت منابع طبیعی کشور تبدیل شده و بیتوجهی به آن میتواند خسارتهای جبرانناپذیری برای نسلهای آینده به همراه داشته باشد.»
دیدگاه تان را بنویسید