عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی:
افت آبخوانها شوری آب و خاک را تشدید کرد
تهران- ایانا- عضو هیئت علمی و رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، خشکسالیهای پیدرپی، تغییرات اقلیمی و مدیریت نادرست منابع آب را از مهمترین عوامل تشدید شوری منابع آب و خاک کشور دانست و هشدار داد که افت سطح آبخوانها علاوه بر کاهش کمیت منابع آب، موجب افت کیفیت و افزایش شوری آنها نیز میشود.
بهمن یارقلی در گفتوگو با ایانا با اشاره به اینکه شور شدن منابع آب و خاک میتواند منشأ طبیعی یا انسانی داشته باشد، اظهار کرد: «شوری ممکن است بهصورت طبیعی و در قالب شوری اولیه یا در نتیجه فعالیتهای انسانی و به شکل شوری ثانویه بروز کند.»
او افزود: «این پدیده معمولاً در مناطق خشک و نیمهخشک شدت بیشتری دارد، چراکه بارندگی کم و تبخیر زیاد موجب تجمع تدریجی نمک در سطح خاک و منابع آب میشود.»
به گفته یارقلی، مهمترین عوامل مؤثر در ایجاد و گسترش شوری آب و خاک شامل برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، کمبود بارندگی، تبخیر بالا، آبیاری با آب شور یا دارای املاح زیاد، زهکشی نامناسب خاک، بالا آمدن سطح آب زیرزمینی، تخریب یا کاهش پوشش گیاهی، نفوذ آب دریا، نشت نمک از لایههای زمین، وزش بادهای نمکی، فرسایش خاک و دفع فاضلابهای صنعتی است.
او تأکید کرد: «تغییرات اقلیمی، بهویژه خشکسالیهای مکرر، افزایش دما و تغییر الگو و میزان بارش، در کنار اضافهبرداشت از آبخوانها و الگوی نادرست مصرف آب، از مهمترین عوامل تشدیدکننده روند شوری در کشور محسوب میشوند.»
رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی در ادامه به نقش افت سطح آبهای زیرزمینی در افزایش شوری اشاره کرد و گفت: «پایین رفتن سطح آب زیرزمینی و استحصال آب از عمقهای بیشتر، علاوه بر تشدید پدیده فرونشست زمین، موجب شور شدن آبخوانها و در ادامه شورهزار شدن خاک میشود.»
او توضیح داد: «در شرایط طبیعی، کیفیت آبخوانها از طریق تغذیه با منابع حاصل از بارندگی بهبود پیدا میکند، اما زمانی که برداشت از منابع آب زیرزمینی بیش از ظرفیت تغذیه آنها باشد، به تدریج غلظت املاح افزایش یافته و کیفیت آب افت میکند.»
یارقلی افزود: «آبهای شور به دلیل وزن مخصوص بیشتر، معمولاً در بخشهای عمیقتر آبخوان قرار میگیرند؛ در نتیجه با افت سطح آب زیرزمینی و افزایش عمق برداشت، آبهای شورتر لایههای تحتانی وارد چرخه بهرهبرداری شده و به سطح زمین منتقل میشوند.»
او ادامه داد: «استفاده از این آبها برای کشاورزی موجب افزایش شوری منابع آب مصرفی و در ادامه تشدید شوری خاک میشود و در بسیاری از مناطق کشور این روند هماکنون در حال وقوع است.»
این پژوهشگر حوزه آب و خاک با اشاره به اثرات این فرایند بر اراضی کشاورزی گفت: «با افزایش عمق سطح ایستابی، بهویژه در مناطق فلات مرکزی کشور، نمک بیشتری در اثر تبخیر آب در سطح خاک باقی میماند و این وضعیت در سامانههای آبیاری غرقابی شدت بیشتری پیدا میکند.»
او افزود: «تجمع نمک در افقهای سطحی خاک موجب تشدید شوری خاک، کاهش بهرهوری محصولات کشاورزی، افت کیفیت و کمیت تولیدات و در نهایت بروز پیامدهای زیستمحیطی گسترده میشود.»
یارقلی با اشاره به وضعیت بحرانی بسیاری از آبخوانهای کشور تصریح کرد: «ادامه روند برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی نهتنها موجب کاهش حجم ذخایر آبی میشود، بلکه بهطور همزمان کیفیت این منابع را نیز کاهش داده و بازگرداندن آنها به شرایط مطلوب را دشوارتر میکند.»
او خاطرنشان کرد: «بخش قابل توجهی از بحران شوری کنونی کشور ناشی از افت مداوم سطح آبهای زیرزمینی است و هرگونه برنامهریزی برای کنترل شوری بدون توجه به مدیریت برداشت از آبخوانها، نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت.»
رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی در پایان تأکید کرد: «کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی، جبران کسری آبخوانها، مدیریت صحیح مصرف آب و سازگاری با شرایط جدید اقلیمی، از الزامات اصلی مهار روند فزاینده شوری در کشور به شمار میرود.»
دیدگاه تان را بنویسید