ایران و ازبکستان؛ همکاری کشاورزی از بذر و فناوری تا کشت فراسرزمینی

به گزارش ایانا، بر اساس اطلاعات رسمی منتشرشده در درگاه سرمایه‌گذاری ازبکستان (Invest Uzbekistan)، ارزش تولیدات کشاورزی این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۹.۴ میلیارد دلار بوده است. در صفحه اختصاصی بخش کشاورزی این درگاه، سهم کشاورزی از تولید ناخالص داخلی ۱۸.۹ درصد اعلام شده و نزدیک به ۴۹ درصد جمعیت ازبکستان نیز در مناطق روستایی زندگی می‌کنند.

در ترکیب تولیدات زراعی ازبکستان، گندم با سهم ۳۴.۴ درصد و پنبه با ۲۹.۹ درصد در صدر قرار دارند. پس از آن‌ها میوه با ۸.۹ درصد، محصولات علوفه‌ای با ۷.۱ درصد، سبزیجات با ۵.۹ درصد، انگور با ۳.۲ درصد، سیب‌زمینی با ۲.۴ درصد و خربزه و کدو با ۱.۴ درصد قرار گرفته‌اند و ۸.۳ درصد باقی‌مانده نیز به سایر محصولات اختصاص دارد.

کشاورزی؛ از گندم و پنبه تا بازار میوه و سبزی

بر اساس آمار مقدماتی کمیته ملی آمار ازبکستان (National Statistics Committee of Uzbekistan)، تولید غلات و حبوبات این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۱۰ میلیون و ۱۱۲ هزار و ۸۷ تن رسید که در مقایسه با سال پیش از آن، ۱۳ درصد افزایش داشت. این آمار مجموع تولید در همه انواع مزارع ازبکستان را دربرمی‌گیرد.

دولت ازبکستان برای سال ۲۰۲۶ نیز رشد ۶ درصدی بخش کشاورزی و دستیابی به ۵۷۱ تریلیون سوم تولیدات این بخش را هدف‌گذاری کرده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده از سوی وزارت کشاورزی این کشور (Ministry of Agriculture of the Republic of Uzbekistan)، تولید ۱۱ میلیون تن غلات و ۴.۵ میلیون تن پنبه از جمله اهداف تعیین‌شده برای سال جاری است.

در کنار محصولات زراعی، باغبانی و صادرات محصولات تازه نیز جایگاه مهمی در کشاورزی ازبکستان دارد. بر اساس آمار کمیته ملی آمار این کشور، در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۲ میلیون تن محصولات میوه و سبزی به ارزش ۲.۱ میلیارد دلار صادر شد که ارزش صادرات آن نسبت به سال ۲۰۲۴، ۳۶.۹ درصد افزایش داشت.

این صادرات شامل ۶۲۸.۵ هزار تن میوه و توت، ۵۸۲.۵ هزار تن سبزیجات، ۲۳۳.۶ هزار تن هندوانه و خربزه، ۲۹.۳ هزار تن بادام‌زمینی و مغزها و ۱۴۸.۲ هزار تن ماش بوده است. همچنین ۵۴۰.۵ هزار تن در گروه سایر محصولات قرار گرفته است.

آب؛ یکی از مسائل تعیین‌کننده

در کنار تولید، آب یکی از موضوعات مهم کشاورزی ازبکستان است. بانک جهانی اعلام کرده است که حدود ۹۰ درصد مصرف آب این کشور در بخش کشاورزی انجام می‌شود و به دلیل اقلیم خشک، آبیاری برای تولید کشاورزی اهمیت اساسی دارد. این نهاد در سال ۲۰۲۵ یک برنامه ۲۰۰ میلیون دلاری برای نوسازی زیرساخت‌های آبیاری و زهکشی ازبکستان تصویب کرد که هدف آن کاهش تلفات آب و افزایش بهره‌وری انرژی در سامانه‌های آبیاری است.

در همین زمینه، در فروردین ۱۴۰۴، فناوری آبیاری بارانی ایران در یک مزرعه ۳۰ هکتاری گندم در بخارا به کار گرفته شد.

.

همکاری ایران و ازبکستان؛ از ماشین‌آلات تا دانش فنی

در سال‌های اخیر، همکاری کشاورزی ایران و ازبکستان در مذاکرات رسمی و بخش خصوصی، حوزه‌هایی فراتر از مبادله محصولات را نیز دربر گرفته است.

در ۱۰ مه ۲۰۲۵، برابر با ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۴، در شانزدهمین نشست کمیسیون بین‌دولتی همکاری‌های اقتصادی ایران و ازبکستان در تهران، درباره توسعه همکاری‌های کشاورزی، تبادل اطلاعات و اسناد مرتبط با قرنطینه نباتی و دامپزشکی و حمایت از صادرکنندگان گفت‌وگو شد. همچنین پیشنهاد برگزاری نشست جداگانه کمیته همکاری‌های کشاورزی دو کشور مطرح شد.

در مذاکرات بخش خصوصی نیز موضوعاتی از جمله تولید ماشین‌آلات کشاورزی در ازبکستان، تولید و بومی‌سازی ۴۰ نوع نهاده آگروبیوتکنولوژیک با برند Nutritech، ایجاد مرکز خدمات کشاورزی مبتنی بر فناوری پهپاد، آموزش خلبانان و کارشناسان، استفاده از متخصصان ایرانی برای نوسازی باغ‌های پسته قدیمی و انتقال تجربه ایران در زمینه سیب‌زمینی مورد بررسی قرار گرفت.

در حوزه ماشین‌آلات کشاورزی نیز یک پروژه مشخص میان دو طرف تعریف شده است. وزارت کشاورزی ازبکستان در ژوئیه ۲۰۲۵ اعلام کرد ایران و ازبکستان قرارداد اجرای پروژه بومی‌سازی تولید ماشین‌آلات کشاورزی در این کشور را امضا کرده‌اند. بر اساس این گزارش، در مرحله نخست ۳ میلیون دلار سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده است.

در ۷ اوت ۲۰۲۶ نیز وزارت کشاورزی ازبکستان از بررسی همکاری‌های جدید با ایران در حوزه مکانیزاسیون، علم و نوآوری کشاورزی، فناوری‌های نوین، بذر، آبزی‌پروری و دام اصلاح‌شده خبر داد. توسعه صادرات کودهای معدنی و حبوبات ازبکستان به ایران و اجرای پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک نیز از موضوعات مطرح‌شده در این مذاکرات بود.

در سوی ایران نیز در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، با فریدالدین نصریف، سفیر ازبکستان در ایران، دیدار کرد. در این دیدار، توسعه و تعمیق همکاری‌های کشاورزی، انتقال تجربیات و دانش فنی و استفاده از ظرفیت‌های متقابل دو کشور بررسی شد.

کشت فراسرزمینی؛ یک تفاهم‌نامه مشخص

یکی از نمونه‌های همکاری میان دو طرف به کشت فراسرزمینی مربوط می‌شود. بر اساس گزارش ایانا، در سفر استاندار فارس و هیأت اقتصادی این استان به سرخان‌دریا، تفاهم‌نامه‌ای میان استانداران فارس و سرخان‌دریا برای اجرای طرح کشت فراسرزمینی در سطح ۳۵ هزار هکتار از اراضی کشاورزی ازبکستان امضا شد.

هدف اعلام‌شده، استفاده از بخشی از ظرفیت اراضی سرخان‌دریا برای تولید محصولات مورد نیاز، از جمله علوفه و ذرت علوفه‌ای، و تأمین بخشی از نیاز دامداری‌های فارس بود. این مورد در سطح تفاهم‌نامه و برنامه همکاری قرار دارد و نباید به‌عنوان کشت اجراشده در ۳۵ هزار هکتار گزارش شود.

بازار ازبکستان برای محصولات ایرانی

ازبکستان در میان بازارهای صادراتی برخی محصولات کشاورزی ایران نیز قرار دارد. برای نمونه، فارس اعلام کرده است که بخشی از محصولات باغی این استان، از جمله سیب، انجیر خشک، انار، پسته، انگور، مرکبات، خرما، بادام و سایر محصولات، به بازارهایی از جمله ازبکستان صادر می‌شود.

در بخش شیلات نیز مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری، ازبکستان را در کنار عراق و تاجیکستان از بازارهای هدف خوراک آبزیان تولیدشده در این استان اعلام کرده است. طبق این گزارش، بیش از ۷۰ هزار تن خوراک آبزیان در سال گذشته از چهارمحال و بختیاری به بازارهای هدف صادر شده است؛ این رقم مربوط به مجموع بازارهای صادراتی اعلام‌شده است و رقم صادرات به ازبکستان به‌طور جداگانه اعلام نشده است.

در کنار تجارت محصولات، الزامات قرنطینه و بهداشت گیاهی نیز در روابط تجاری دو کشور مطرح بوده است. رئیس سازمان حفظ نباتات کشور در تیرماه ۱۴۰۵، نهایی شدن پروتکل‌های صادراتی و دیپلماسی فعال با کشورهایی از جمله ازبکستان را بخشی از اقدامات برای تسهیل تجارت محصولات کشاورزی اعلام کرد.

در مجموع، همکاری‌های دو کشور در حوزه کشاورزی همچنان در محورهایی مانند تبادل دانش و فناوری، توسعه ماشین‌آلات، بذر و نهاده، آبزی‌پروری، بهبود تولیدات دامی و تجارت محصولات کشاورزی دنبال می‌شود. در همین چارچوب، در دیدارهای رسمی دو کشور بر توسعه همکاری‌های کشاورزی و استفاده از ظرفیت‌های متقابل تأکید شده و موضوعاتی از انتقال تجربه و دانش فنی تا اجرای طرح‌های مشترک در دستور کار قرار گرفته است.