خوراک دام، گندم، روغن، برنج و لبنیات؛ زنجیره اولویت‌دار امنیت غذایی

به گزارش ایانا، این مرکز با بررسی سهم زنجیره‌های غذایی در سبد مصرف خانوار، وابستگی به واردات، ریسک‌های تولید و محدودیت منابع، مهم‌ترین زنجیره‌های غذایی کشور را از منظر آسیب‌پذیری و اهمیت سیاستی رتبه‌بندی کرده است.

امنیت غذایی تنها به میزان تولید محصولات کشاورزی محدود نمی‌شود و پایداری آن به مجموعه‌ای از زنجیره‌های به‌هم‌پیوسته وابسته است؛ زنجیره‌هایی که اختلال در تأمین نهاده، تولید، واردات، توزیع یا مصرف هر یک از آنها می‌تواند مستقیماً بر سفره خانوار و هزینه‌های غذایی اثر بگذارد.

مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران در گزارش «محصولات راهبردی امنیت غذایی ایران؛ سهم آن‌ها در سبد مصرف خانوار و چالش‌های زنجیره تأمین»، زنجیره‌های غذایی را بر اساس شاخص‌هایی همچون نقش تغذیه‌ای، سهم در سبد مصرف خانوار، ملاحظات عدالت، وابستگی خارجی، ریسک منابع و تولید، گلوگاه‌های زنجیره تأمین و همسویی با سلامت بررسی کرده است.

برآیند این بررسی، قرار گرفتن پنج زنجیره در میان اولویت‌های نخست مداخله در سیاست‌گذاری امنیت غذایی کشور است: خوراک دام و گوشت مرغ و تخم‌مرغ، گندم و آرد و نان، دانه‌های روغنی و روغن، برنج و شیر و لبنیات.

پنج زنجیره در کانون توجه

در این میان، زنجیره خوراک دام و محصولات پروتئینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که هرگونه اختلال در تأمین نهاده می‌تواند هزینه تولید مرغ، تخم‌مرغ و سایر محصولات دامی را افزایش داده و به بخش مصرف منتقل شود.

گندم، آرد و نان نیز به دلیل جایگاه خود در الگوی مصرف خانوار و نقش تعیین‌کننده در تأمین کالری، از مهم‌ترین زنجیره‌ها در حوزه امنیت غذایی و عدالت اجتماعی محسوب می‌شوند.

دانه‌های روغنی و روغن، به دلیل وابستگی به واردات و تأثیرپذیری از نوسانات ارزی و تجاری، در زمره زنجیره‌های آسیب‌پذیر قرار گرفته‌اند.

برنج و شیر و لبنیات نیز علاوه بر سهم قابل‌توجه در الگوی مصرف، از منظر تأمین مواد مغذی و دسترسی دهک‌های مختلف جامعه اهمیت دارند.

سیاست واحد برای همه زنجیره‌ها؟

گزارش در عین حال بر یک نکته کلیدی تأکید دارد: امنیت غذایی را نمی‌توان به انتخاب میان «خودکفایی» و «واردات» تقلیل داد.

به اعتقاد تهیه‌کنندگان گزارش، تفاوت در ساختار تولید، میزان وابستگی خارجی، وضعیت منابع و نقش هر زنجیره در سبد غذایی خانوار ایجاب می‌کند برای هر محصول، ترکیبی متناسب از سیاست‌های تولیدی، تجاری، حمایتی و ذخیره‌سازی طراحی شود.

در همین چارچوب، مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران ایجاد ترازنامه و داشبورد بهنگام زنجیره‌های غذایی را از اقدامات ضروری برای ارتقای قدرت تصمیم‌گیری سیاست‌گذار عنوان کرده است.

بازطراحی کالابرگ به‌عنوان اعتبار تغذیه‌ای متناسب با تورم خوراکی، حمایت از تولید داخلی سازگار با منابع، قاعده‌مند کردن مدیریت ذخایر و تنوع‌بخشی به مبادی واردات نیز از دیگر پیشنهادهای این گزارش است.

منابع آب هم در معادله امنیت غذایی قرار دارند

کاهش وابستگی تولید به نهاده‌های وارداتی و توجه به ظرفیت منابع آب، بخش دیگری از راهکارهای پیشنهادی گزارش است.

بر این اساس، حسابداری آب در سطح حوضه‌های آبریز می‌تواند در تعیین اولویت‌های تولید محصولات راهبردی نقش داشته باشد تا سیاست‌های امنیت غذایی با محدودیت‌های واقعی منابع کشور هم‌راستا شود.

بر اساس این گزارش، مسیر تقویت امنیت غذایی ایران نه از یک سیاست واحد، بلکه از مدیریت هدفمند زنجیره‌هایی می‌گذرد که بیشترین اثر را بر سفره خانوار و بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر شوک‌های اقتصادی، ارزی، تجاری و اقلیمی دارند.