از تفاهم‌نامه تا اجرای پروژه‌های مشترک؛ محور همکاری ایران و سازمان اسلامی امنیت غذایی

به گزارش ایانا، غلامرضا گل‌محمدی، در جریان سفر هیئت ایرانی به آستانه و حضور در نمایشگاه بین‌المللی کشاورزی قزاقستان، یادداشت تفاهم همکاری با بریک آرین، دبیرکل سازمان اسلامی امنیت غذایی، امضا کرد. این تفاهم‌نامه حوزه‌هایی مانند تولید واکسن و سرم‌های دامی، فرآورده‌های زیستی، بیوتکنولوژی کشاورزی، مدیریت منابع آب و خاک، انتقال دانش و اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک را پوشش می‌دهد.

با این حال، اهمیت این همکاری صرفاً به امضای یک سند محدود نمی‌شود؛ موضوع اصلی، تبدیل ظرفیت‌های پژوهشی ایران و نیازهای کشورهای اسلامی به پروژه‌هایی است که بتوانند در تولید محصولات کشاورزی، مقابله با بحران‌های غذایی و افزایش تاب‌آوری نظام‌های تولید اثر بگذارند.

برنامه اجرایی سه‌ماهه؛ گام بعدی همکاری

گل‌محمدی در تشریح دستاوردهای سفر اعلام کرد که تدوین برنامه کاری سه‌ماهه برای پیگیری محورهای همکاری و تبدیل توافق‌ها به اقدامات اجرایی در دستور کار قرار گرفته است.

به گفته او، همکاری‌های مورد نظر تنها به فعالیت‌های پژوهشی محدود نیست و حوزه‌هایی مانند تولید واکسن و بذر، آموزش تخصصی، توسعه فناوری‌های کشاورزی و اشتغال روستایی را نیز در بر می‌گیرد.

رئیس سازمان تات همچنین بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی ایران در همکاری با کشورهای اسلامی تأکید کرد. این سازمان با برخورداری از مؤسسات تخصصی، مراکز تحقیقات استانی، واحدهای تحقیقاتی و آموزشی و شبکه‌ای از محققان، ظرفیت‌هایی در زمینه اصلاح نباتات و دام، مدیریت آفات و بیماری‌ها، تولید بذر، واکسن و فرآورده‌های زیستی دارد.

در مراسم امضای تفاهم‌نامه نیز پیشنهادهایی برای ایجاد شبکه مشترک فناوری‌های نوین کشاورزی، تبادل تجربیات، برگزاری برنامه‌های آموزشی و میزبانی از کارشناسان و پژوهشگران کشورهای عضو مطرح شد.

بریک آرین، دبیرکل IOFS، ضمن تأکید بر ضرورت پیگیری توافق‌ها، خواستار تشکیل سریع کارگروه مشترک برای تعیین اولویت‌ها، تدوین برنامه اجرایی و مشخص‌شدن سازوکار تأمین مالی پروژه‌ها شد. این رویکرد می‌تواند زمینه مشخص‌شدن مسئولیت طرفین و اولویت‌بندی همکاری‌ها را فراهم کند؛ هرچند نتایج آن به تصمیم‌های اجرایی بعدی وابسته است.

بانک ژن گیاهی و ذخیره‌گاه راهبردی امنیت غذایی

یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در جریان این سفر، ایجاد کنسرسیوم مشترک بانک ژن گیاهی کشورهای اسلامی و تأسیس ذخیره‌گاه راهبردی امنیت غذایی است.

به گفته گل‌محمدی، این پیشنهادها با هدف افزایش توان کشورها برای مقابله با بحران‌هایی مانند جنگ و حوادث طبیعی مطرح شده‌اند تا همکاری میان کشورهای اسلامی در شرایط اختلال در تولید یا تأمین غذا تقویت شود. دبیرکل IOFS نیز از این پیشنهادها استقبال کرده و مقرر شده است سفارت ایران در آستانه پیگیری موضوعات را دنبال کند.

ایده ایجاد ذخایر واکسن برای کشورهای اسلامی نیز در جریان رایزنی‌های انجام‌شده مطرح شده است. حسن مروتی، رئیس مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی، از واگذاری مطالعات کارشناسی این طرح به مؤسسه رازی خبر داده و احتمال حمایت مالی بانک توسعه اسلامی را مطرح کرده است.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، هدف این طرح آن است که کشورهای عضو در شرایط بحرانی بتوانند از ظرفیت تولید واکسن یکدیگر بهره بگیرند. با این حال، ایجاد چنین سازوکاری مستلزم انجام مطالعات کارشناسی، تعیین نیازها و ظرفیت‌های تولید، مشخص‌شدن منابع مالی و توافق بر سر نحوه تأمین و توزیع ذخایر است.

این پیشنهادها در کنار یکدیگر، دو جنبه از امنیت غذایی را برجسته می‌کنند: حفظ منابع ژنتیکی و ظرفیت تولید در بلندمدت و فراهم‌کردن امکان دسترسی به نهاده‌های ضروری در شرایط اضطراری.

از واکسن تب برفکی تا انتقال فناوری

در حاشیه نمایشگاه بین‌المللی کشاورزی قزاقستان، مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی نیز برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای وارد مذاکره شد.

حسن مروتی اعلام کرده است که مذاکراتی با مقام‌های لیبیایی و قزاقستانی و شرکت‌های تخصصی واکسن‌سازی درباره همکاری‌های تجاری، انتقال دانش فنی و تولید مشترک انجام شده است. تولید مشترک واکسن تب برفکی از جمله موضوعات مطرح‌شده در این رایزنی‌ها بوده است.

وزیر کشاورزی لیبی نیز در جریان بازدید از غرفه ایران، خواستار بهره‌گیری از دانش فنی و فناوری‌های مؤسسه رازی شد. این درخواست می‌تواند زمینه‌ای برای بررسی همکاری‌های دوجانبه باشد، اما به‌تنهایی به معنای نهایی‌شدن قرارداد انتقال فناوری یا تولید مشترک نیست.

مؤسسه رازی با بیش از یک قرن سابقه فعالیت در حوزه واکسن و فرآورده‌های زیستی، یکی از ظرفیت‌های علمی ایران برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای است. استفاده از این ظرفیت در بازارهای خارجی، علاوه بر توان فنی و تولیدی، به توافق‌های تجاری، رعایت الزامات فنی و مقرراتی و تعیین شیوه تأمین و توزیع محصولات وابسته است.

در حوزه بیوتکنولوژی کشاورزی نیز محمدعلی ابراهیمی، رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، از آمادگی این مجموعه برای گسترش همکاری‌های علمی و فناورانه با کشورهای اسلامی خبر داده است. تولید بذر هیبرید، توسعه فناوری‌های نوین و اجرای پروژه‌های پژوهشی مشترک از جمله زمینه‌های مورد توجه در این همکاری‌هاست.

حضور در نمایشگاه؛ از معرفی توانمندی‌ها تا توسعه بازار

معرفی دستاوردهای علمی و فناورانه ایران، محور دیگر سفر هیئت سازمان تات بود. غرفه ایران در نمایشگاه بین‌المللی کشاورزی قزاقستان میزبان مقام‌ها و بازدیدکنندگان خارجی بود و ظرفیت‌های مؤسسات پژوهشی کشور در زمینه تولید واکسن و فرآورده‌های زیستی، بیوتکنولوژی، اصلاح و به‌نژادی گیاهان و دام و مدیریت منابع آب و خاک معرفی شد.

گل‌محمدی در گزارش خود از سفر، به بازدید مقام‌هایی از جمله وزیر کشاورزی لیبی و مسئولان قزاقستان از غرفه ایران اشاره کرد و گفت توانمندی‌های کشور در حوزه‌های مختلف کشاورزی، به‌ویژه فناوری‌های تولید واکسن، مورد توجه قرار گرفته است.

در جریان این رویداد، رئیس سازمان تات با نمایندگان نهادهای علمی و پژوهشی قزاقستان نیز درباره تبادل دانش، استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و توسعه همکاری‌های فناورانه گفت‌وگو کرد. رایزنی با مقام‌های وزارت کشاورزی قزاقستان و دیدار با مسئولان سازمان اسلامی امنیت غذایی نیز بخشی از برنامه‌های هیئت ایرانی بود.

همچنین گل‌محمدی در دیدار با تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی ایرانی حاضر در آستانه، در جریان دغدغه‌ها و موانع فعالیت‌های بین‌المللی آنان قرار گرفت و بر پیگیری مشکلات و تسهیل حضور آن‌ها در بازارهای خارجی تأکید کرد.

عضویت ایران در IOFS؛ موضوعی فراتر از همکاری پژوهشی

یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در جریان سفر، ضرورت پیگیری عضویت ایران در ساختارهای تصمیم‌گیری و اجرایی سازمان اسلامی امنیت غذایی بود.

گل‌محمدی اعلام کرده است که تصویب عضویت ایران در مجلس شورای اسلامی باید پیگیری شود تا با فراهم‌شدن الزامات قانونی، امکان نقش‌آفرینی فعال‌تر کشور در برنامه‌های این سازمان فراهم شود.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه همکاری‌های علمی و فنی، در کنار توافق‌های دوجانبه، می‌تواند از مشارکت مستمر در سازوکارهای منطقه‌ای تأثیر بپذیرد. با این حال، عضویت و میزان مشارکت ایران در ساختارهای تصمیم‌گیری، به طی مراحل قانونی و نهادی مربوط وابسته است.

در جریان مراسم امضای تفاهم‌نامه، بریک آرین همچنین بر این موضع تأکید کرد که امنیت غذایی نباید ابزار فشار سیاسی بر کشورها باشد. او بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی ایران در زمینه انتقال دانش، فناوری‌های نوین و آموزش تخصصی تأکید کرد. در حاشیه همین مراسم، نشان اختصاصی سازمان اسلامی امنیت غذایی نیز به گل‌محمدی اهدا شد.

معیار اصلی موفقیت، اجرای توافق‌هاست

سفر رئیس سازمان تات به قزاقستان، مجموعه‌ای از توافق‌ها، رایزنی‌ها و پیشنهادها را در حوزه امنیت غذایی و فناوری کشاورزی در کنار یکدیگر قرار داد؛ از همکاری در تولید واکسن و توسعه بیوتکنولوژی تا آموزش، مدیریت منابع پایه و طرح ایجاد ذخایر راهبردی برای شرایط بحرانی.

با وجود این، ارزش عملی این تعاملات به مرحله پس از سفر وابسته است. تدوین برنامه اجرایی سه‌ماهه، تعیین پروژه‌های اولویت‌دار، مشخص‌شدن منابع مالی، تقسیم مسئولیت‌ها و پیگیری حقوقی و نهادی توافق‌ها می‌تواند مسیر همکاری را از سطح تفاهم به مرحله اجرا منتقل کند.

برای ایران نیز نتیجه این همکاری‌ها تنها با تعداد دیدارها یا میزان توجه به غرفه کشور سنجیده نمی‌شود؛ بلکه میزان انتقال فناوری، شکل‌گیری پروژه‌های مشترک، دسترسی به بازارهای جدید و سهم این تعاملات در تقویت ظرفیت تولید و امنیت غذایی، معیارهای روشن‌تری برای ارزیابی دستاوردهای سفر خواهند بود.