روایتی که از خاک «سولان» آغاز میشود
سیرهای سفید، دستهای خاکی
عکس: عبدالرضا ولائی-ایرنا
همدان-ایانا- بسته سیر را زیر بغل گرفته؛ یک دستش دور آن حلقه شده و بیآنکه چیزی از فصل برداشت بگوید، در همان قاب سادهای ایستاده که میتواند روایت بسیاری از روزهای کشاورزی در همدان باشد؛ محصولی که حالا در دست اوست، پیش از این ماهها زیر خاک بوده است.
برداشت سیر، پایان راهی است که از ماهها قبل در زمین آغاز شده؛ از زمانی که سیرچهها در خاک قرار میگیرند و کشاورز تا رسیدن فصل برداشت، زمین را دنبال میکند. وقتی زمان برداشت میرسد، آنچه زیر خاک پنهان بوده، یکییکی بیرون میآید و شکل دیگری از زندگی کشاورزی را پیش چشم میگذارد: دستهای خاکآلود، بستههای سیر و زمینهایی که محصولشان را پس دادهاند.
در همدان، این تصویر فقط به یک مزرعه یا یک روستا محدود نمیشود. این استان یکی از مناطق اصلی کشت سیر در ایران است و بنا بر آمار اعلامشده، بیش از چهار هزار هکتار از اراضی آن زیر کشت این محصول قرار دارد. در برخی سالها نیز سهم همدان از تولید سیر کشور به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
اما برای دیدن سیر همدان، لازم نیست راه زیادی از شهر دور شد. در نزدیکی همدان، روستای «سولان» در فصل برداشت، یکی از نقاطی است که نامش با سیر گره خورده است. اینجا سیر تنها محصول یک زمین نیست؛ بخشی از چهره روستا و یکی از نشانههای کشاورزی منطقه است. سالهاست جشنواره سیر و موسیر در سولان برگزار میشود و این رویداد به نمادی برای معرفی این محصول و ظرفیتهای کشاورزی روستا تبدیل شده است.
سولان البته تنها جایی نیست که سیر در آن کشت میشود. در استانهای دیگر، از جمله آذربایجان غربی و شهرستان «شاهیندژ»، برداشت سیر انجام میشود؛ اما آنچه سولان را از بسیاری از مناطق تولیدکننده جدا میکند، پیوندی است که میان محصول، روستا و جشنواره شکل گرفته است. جشنواره، سیر را از زمین و مزرعه بیرون میآورد و برای چند روز، آن را به موضوعی برای دیدهشدن تبدیل میکند.
این محصول اما پیش از رسیدن به جشنواره، مسیر طولانیتری را پشت سر گذاشته است. کیفیت سیر همدان را به شرایط منطقه نسبت میدهند؛ آبوهوا، خاک و شرایط نوری منطقه در کیفیت محصول مؤثرند. همین ویژگیها در کنار سابقه کشت، به سیر همدان جایگاهی داده که فقط به بازار محلی محدود نمانده است.
نام سیر همدان در سال ۱۳۹۶ در فهرست ثبت ملی قرار گرفت و چند سال بعد، در خرداد ۱۴۰۲، ثبت جهانی آن نیز اعلام شد. این ثبت، سیر را از یک محصول شناختهشده محلی فراتر برد و نام جغرافیایی همدان را بیش از پیش با این محصول پیوند داد.
حالا فصل برداشت که میرسد، داستان دوباره به زمین برمیگردد. پیش از آنکه سیر در بستهبندی، بازار یا جشنواره دیده شود، باید از خاک بیرون بیاید. محصولی که بخش مهمی از سال دیده نمیشود، در چند هفته خودش را نشان میدهد؛ ردیفهایی که یکییکی برداشت میشوند و حاصلشان در دست کشاورز قرار میگیرد.
شاید به همین دلیل است که تصویر مردی با بسته سیر زیر بغل، سادهتر از آن به نظر میرسد که در نگاه اول هست. او در یک قاب، فقط چند بوته سیر را حمل نمیکند؛ بخشی از فصل کشاورزی را با خود دارد. محصولی که برای رسیدن به این نقطه، ماهها در زمین مانده و حالا باید از مزرعه عبور کند و به مرحله بعدی زندگیاش برسد.
در سولان، این مرحله بعدی با جشنواره هم گره خورده است. جشنواره برداشت سیر و موسیر، محصولی را که در طول فصل در زمین بوده، در معرض دید مردم قرار میدهد و روستا را به محل معرفی یکی از شناختهشدهترین محصولات کشاورزی همدان تبدیل میکند. جشنواره سیر در سولان سابقه چندساله دارد و در سالهای اخیر به یکی از رویدادهای شناختهشده این روستا تبدیل شده است.
با این حال، داستان سیر در جشنواره تمام نمیشود. محصولی که از زمین بیرون آمده، هنوز راه بازار، فرآوری و مصرف را در پیش دارد. همین موضوع باعث شده بحث درباره آینده سیر همدان، تنها به میزان تولید محدود نماند. در سال جاری نیز در حاشیه رونمایی از پوستر جشنواره سیر همدان، بر ضرورت توسعه فرآوری، بستهبندی و ایجاد ارزش افزوده برای این محصول و ایجاد شهرک سیر و موسیر تأکید شده است.
سیر برای همدان، هم یک محصول است و هم بخشی از تصویری که این استان از کشاورزی خود ارائه میکند. سطح زیرکشت، سهم قابل توجه از تولید کشور، ثبت ملی و جهانی و جشنوارهای که نام محصول را با نام روستا پیوند زده، هرکدام بخشی از این تصویرند.
اما شاید همه این اعداد و عنوانها را بتوان از یک قاب ساده شروع کرد: مردی که بسته سیر را زیر بغل گرفته است. محصول از خاک بیرون آمده، فصل برداشت رسیده و چیزی که ماهها در زیر زمین رشد کرده، حالا جایی میان دستهای کشاورز و نگاه مردم قرار گرفته است؛ جایی میان مزرعه و جشن، میان یک محصول و نامی که سالهاست با همدان شناخته میشود.
دیدگاه تان را بنویسید