در پنل تخصصی ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه کشاورزی مطرح شد؛
توسعه همکاری‌های کشاورزی ایران و آفریقا؛ از صادرات نهاده و محصولات تا انتقال فناوری و تولید مشترک
پنل تخصصی ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه کشاورزی ـ نشست ملی همکاری‌های کشاورزی ایران و آفریقا/عکس: فهیمه خواهی ـ ایانا
تهران- ایانا- توسعه همکاری‌های کشاورزی ایران و کشورهای آفریقایی در حوزه‌های تولید خوراک دام و آبزیان، صادرات واکسن و فرآورده‌های زیستی، محصولات لبنی، بذر و گیاهان دارویی، با تأکید بر سرمایه‌گذاری مشترک، انتقال فناوری و ایجاد زنجیره‌های ارزش، محور مباحث پنل تخصصی ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه کشاورزی در نخستین نشست ملی همکاری‌های کشاورزی ایران و آفریقا بود.
به گزارش ایانا، سیدباقر محمودی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و مدیر این پنل، با اشاره به شرایط اقلیمی ایران و مواجهه بخش کشاورزی کشور با محدودیت منابع آب، گرما، شوری و نوسانات اقلیمی، گفت: «تجربه ایران در تولید محصولات کشاورزی در چنین شرایطی می‌تواند زمینه همکاری با کشورهای آفریقایی را فراهم کند.»
او هدف مهم این همکاری‌ها را افزایش تولید به ازای هر قطره آب دانست و افزود: «ایران در حوزه‌هایی مانند اصلاح نباتات، ژنتیک و اصلاح نژاد، تولید واکسن و سرم‌های دامپزشکی و سایر فرآورده‌های مورد نیاز بخش کشاورزی ظرفیت‌های قابل توجهی دارد که پشتوانه آن دانش تولیدشده در مؤسسات تحقیقاتی سازمان تات است.»
ظرفیت ایران برای تأمین خوراک دام و آبزیان و انتقال فناوری به آفریقا
در این پنل، مجید قدیری رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان، با اشاره به ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه ایران در این صنعت، اعلام کرد: «ایران علاوه بر صادرات محصولات، توانایی انتقال دانش و فناوری، احداث واحدهای دامداری و مرغداری و کارخانه‌های خوراک دام و آبزیان و آموزش نیروی انسانی کشورهای آفریقایی را دارد.»
او با بیان این‌که تولید خوراک آماده دام و آبزیان در آفریقا در سال ۲۰۲۵ حدود ۴ میلیون تن بوده است، از رشد ۱۱.۵ درصدی این بخش نسبت به سال ۲۰۲۴ خبر داد و ارزش بازار صنعت خوراک دام آفریقا را حدود ۲۳ میلیارد دلار عنوان کرد.
به گفته قدیری، تولید خوراک آماده دام و آبزیان در ایران در سال گذشته حدود ۱۱ میلیون تن بوده و ظرفیت اسمی این صنعت از ۳۵ میلیون تن فراتر می‌رود؛ ظرفیتی که بیش از ۷۰ درصد آن مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان با اشاره به نیاز ایران به واردات نهاده‌های دامی، کشورهای آفریقایی را از منابع بالقوه تأمین ذرت، کنجاله و دانه‌های روغنی دانست و گفت: «کشورهایی مانند آفریقای جنوبی، نیجریه، اتیوپی، مصر و تانزانیا می‌توانند در تأمین ذرت مورد نیاز ایران نقش داشته باشند. همچنین آفریقای جنوبی، سودان، نیجریه، زامبیا، اوگاندا و مالاوی از ظرفیت‌هایی برای تأمین کنجاله و دانه‌های روغنی برخوردارند.»
او توسعه همکاری‌ها را فراتر از مبادله کالا دانست و پیشنهاد کرد با سرمایه‌گذاری مشترک، کارخانه‌های خوراک طیور و آبزیان در کشورهایی مانند مصر و نیجریه احداث شود.
به گفته قدیری، تولید مشترک در ایران با استفاده از مواد اولیه تأمین‌شده از آفریقا و صادرات محصولات به کشورهای منطقه نیز می‌تواند یکی از مسیرهای همکاری باشد.
او همچنین استفاده از ظرفیت تهاتر برای تأمین نهاده‌های دامی، ایجاد مراکز ذخیره‌سازی و فرآوری نهاده‌ها در بنادر جنوبی ایران، توسعه کشت فراسرزمینی، احداث آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت در کشورهای مقصد و ایجاد شبکه حمل‌ونقل و انبارداری مستقیم را از فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشترک برشمرد.
قدیری در تشریح نقشه راه پیشنهادی این صنعت، تشکیل کارگروه مشترک، برگزاری نمایشگاه و اعزام و پذیرش هیئت‌های تجاری در کوتاه‌مدت را پیشنهاد کرد و افزود: «در میان‌مدت می‌توان برای احداث دو تا سه کارخانه تولید خوراک دام و آبزیان در کشورهای آفریقایی برنامه‌ریزی کرد.»
رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان همچنین هدف‌گذاری برای تأمین ۲۰ درصد از بازار ۱۷ میلیون تنی خوراک دام و آبزیان آفریقا در بلندمدت و تبدیل ایران به هاب منطقه‌ای این صنعت را از اهداف پیشنهادی عنوان کرد.
قدیری محدودیت‌های بانکی و پرداخت، تحریم، اختلالات حمل‌ونقل و لجستیک، نوسانات قیمت نهاده‌ها، تفاوت استانداردها و مقررات کشورها و ریسک‌های مربوط به کیفیت و تأمین را از موانع توسعه همکاری‌ها دانست و بر ضرورت گسترش آموزش و ترویج استفاده از محصولات دانش‌بنیان و خوراک آماده در کشورهای آفریقایی تأکید کرد.
پیشنهاد مشارکت پایدار در تولید واکسن و فرآورده‌های زیستی
حسن مروتی، رئیس مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی نیز در این پنل با تشریح ظرفیت‌های این مؤسسه برای همکاری با کشورهای آفریقایی، گذر از صادرات صرف محصول به سمت مشارکت پایدار، انتقال فناوری و تولید مشترک را از رویکردهای پیشنهادی در این حوزه دانست.
او شش محور همکاری شامل توسعه صادرات و حضور پایدار در بازارهای هدف، انتقال فناوری و توسعه تولید داخلی، پژوهش مشترک و توسعه محصولات زیستی، همکاری در کنترل و تضمین کیفیت و امور مقرراتی، آموزش تخصصی و ظرفیت‌سازی و ایجاد شبکه همکاری‌های نهادی و منطقه‌ای را پیشنهاد کرد.
به گفته مروتی، این همکاری‌ها می‌تواند از صادرات محصول و انتقال دانش فنی تا مشارکت در تولید، بسته‌بندی و اجرای پروژه‌های تحقیقاتی مشترک را دربرگیرد و به تقویت توانمندی علمی و نظارتی طرفین کمک کند.
رئیس مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی با اشاره به سوابق تعامل این مؤسسه با کشورهای آفریقایی، از برگزاری وبیناری با حضور ۱۵ سفیر ایران در کشورهای آفریقایی در سال ۲۰۲۳، حضور در نمایشگاه‌های تجاری و اقتصادی در تانزانیا و ایران و مذاکره با مقام‌ها و شرکت‌های دولتی و خصوصی این کشورها یاد کرد و همچنین به پیگیری همکاری‌های صادراتی به‌عنوان یکی از محورهای تعامل با کشورهای آفریقایی اشاره کرد.
او همچنین به درخواست مطرح‌شده از سوی وزیر امور خارجه کنیا برای تأمین سرم ضد مار اشاره کرد و گفت: «مؤسسه رازی در کنار صادرات محصولات، آمادگی دارد در زمینه انتقال فناوری، آموزش و تولید مشترک با کشورهای آفریقایی همکاری کند.»
مروتی برگزاری دوره‌های آموزشی برای کارشناسان دامپزشکی کشورهای مالی، موریتانی و سنگال در مؤسسه رازی را از دیگر اقدامات انجام‌شده در مسیر توسعه همکاری‌های علمی و فنی با کشورهای آفریقایی برشمرد.
بازار ۷.۵ میلیارد دلاری واردات لبنیات آفریقا؛ فرصتی برای صادرات ایران
در ادامه پنل، محمد نریمانی‌راد، مدیرعامل شرکت صنایع شیر ایران (پگاه)، با اشاره به ظرفیت بازار لبنیات آفریقا گفت: «این قاره در سال ۲۰۲۳ حدود ۷.۵ میلیارد دلار محصولات لبنی وارد کرده که ۷۶ درصد آن را محصولات خشک تشکیل می‌دهد؛ در حالی که سهم ایران از این بازار تقریباً صفر است.»
او با بیان این‌که صادرات لبنیات ایران از یک میلیارد دلار فراتر رفته است، اظهار کرد: «با وجود ظرفیت صادراتی صنعت لبنیات کشور، هیچ‌یک از کشورهای آفریقایی در میان ۱۰ مقصد نخست صادرات لبنیات ایران قرار ندارند.»
نریمانی‌راد محصولات خشک لبنی، شیرخشک پرچرب و کم‌چرب، شیرخشک با چربی گیاهی، پودرهای پروتئینی، کنسانتره پروتئین شیر، کره و روغن کره را از جمله محصولات دارای ظرفیت صادراتی به آفریقا معرفی کرد و افزود: «محصولات ماندگار و قابل حمل بدون زنجیره سرد می‌توانند برای مسیرهای طولانی و بازارهایی که زیرساخت سردخانه‌ای محدودی دارند، مناسب باشند.»
به گفته مدیرعامل پگاه، الجزایر، مصر، لیبی، نیجریه، سومالی، جیبوتی، سنگال، ساحل عاج، کنیا و تانزانیا از بازارهای قابل بررسی برای توسعه صادرات محصولات لبنی ایران هستند.
او موانع بانکی و پرداخت، بیمه، تعرفه‌های وارداتی، ثبت محصولات، بی‌ثباتی مقررات صادراتی و محدودیت مسیرهای حمل‌ونقل دریایی را از چالش‌های ورود به این بازارها دانست و پیشنهاد کرد فعالیت در بازار آفریقا به‌صورت مرحله‌ای پیش برود.
نریمانی‌راد تشکیل تیم تخصصی آفریقا در بخش بازرگانی، آغاز محموله‌های آزمایشی و سپس توسعه صادرات و حضور تولیدی در بازارهای هدف را از مراحل پیشنهادی این مسیر برشمرد و از آمادگی پگاه برای همکاری با تجار آفریقایی در زمینه صادرات و انجام فعالیت‌های مشترک، از جمله بسته‌بندی در مقصد، خبر داد.
پیشنهاد ایجاد زنجیره ارزش مشترک در حوزه گیاهان دارویی و محصولات غذایی
محمدعلی رضایی، رئیس اتحادیه ملی زعفران، گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی، نیز ایجاد زنجیره ارزش مشترک میان ایران و آفریقا را با محوریت کشت قراردادی، تأمین مستقیم مواد اولیه و توزیع مشترک محصولات پیشنهاد کرد.
او با اشاره به ظرفیت تولید و صادرات محصولات کشاورزی ایران و نیاز این کشور به واردات برخی مواد اولیه، گفت: «در کنار توسعه صادرات به آفریقا، باید خرید مستقیم از کشورهای این قاره و همکاری‌های تولیدی نیز مورد توجه قرار گیرد.»
رضایی سه محور اصلی این همکاری را کشت قراردادی مشترک گیاهان دارویی و معطر در مناطق مستعد آفریقا، تأمین مستقیم محصولاتی مانند قهوه، چای، بادام هندی، کاکائو و کنجد و ایجاد شبکه توزیع مشترک برای عرضه محصولات ایرانی، به‌ویژه زعفران، پسته و فرآورده‌های غذایی عنوان کرد.
به گفته او، نعناع، گل محمدی، رزماری، آویشن، همیشه‌بهار، رازیانه و به‌لیمو از جمله گیاهانی هستند که می‌توان کشت قراردادی آنها را در مناطق مناسب آفریقا بررسی کرد؛ البته انتخاب محصول باید بر اساس کیفیت، ترکیبات مؤثره، هزینه تولید و فرآوری و نیاز بازار مقصد انجام شود.
رئیس اتحادیه ملی زعفران، گیاهان دارویی و فرآورده‌های غذایی با تأکید بر ضرورت توجه به تقاضای بازار پیش از آغاز کشت، افزود: «در چنین طرح‌هایی باید از ابتدا مشخص باشد که محصول نهایی به‌صورت گیاه خشک، دمنوش، اسانس یا عصاره به فروش خواهد رسید؛ زیرا نوع محصول نهایی بر انتخاب رقم، زمان برداشت و تجهیزات فرآوری اثر می‌گذارد.»
او همچنین با اشاره به واردات قهوه، چای و بادام هندی به ایران، بر ضرورت توسعه خرید مستقیم از کشورهای تولیدکننده آفریقایی تأکید کرد و گفت: «برای تحقق این هدف، صرف دسترسی به محصول و قیمت مناسب کافی نیست و باید سازوکارهای اعتباری و تسهیل پرداخت نیز فراهم شود.»
رضایی پیشنهاد کرد اتحادیه‌ها و تشکل‌های بخش خصوصی ایران و آفریقا با امضای تفاهم‌نامه، اعضای واجد شرایط خود را بر اساس سوابق تجاری، گردش مالی، سوابق گمرکی و خوش‌حسابی ارزیابی و معرفی کنند تا امکان تعریف خطوط اعتباری مستقیم برای خریداران معتبر فراهم شود.
او در جمع‌بندی، همکاری سه‌جانبه در تولید محصولات مناسب در آفریقا، تأمین نیازهای وارداتی ایران از این قاره و عرضه محصولات ایرانی در بازار کشورهای آفریقایی را مسیر پیشنهادی توسعه زنجیره ارزش مشترک دانست.
تأکید بر آزمون سازگاری بذر و ارقام پیش از انتقال به کشورهای هدف
محمودی، مدیر پنل، در جمع‌بندی مباحث با تأکید بر جایگاه بذر در امنیت غذایی، آن را نقطه آغاز کشت، تولید و استقلال غذایی کشورها دانست و گفت: «ایران با توجه به تجربه فعالیت در شرایط محدودیت آب، گرما، شوری و نوسانات اقلیمی، ظرفیت مناسبی برای همکاری در زمینه اصلاح نباتات و معرفی ارقام سازگار با شرایط محیطی کشورهای آفریقایی دارد.»
او از فعالیت بیش از ۴۲۹ شرکت اصلاح نباتات و تولید بذر در ایران خبر داد و افزود: این شرکت‌ها در مجموع حدود هزار رقم از محصولات زراعی، صنعتی، دانه‌های روغنی، حبوبات، سبزی و صیفی و برخی گیاهان خاص را تولید می‌کنند که بخشی از آنها می‌تواند پس از بررسی و آزمون در شرایط کشورهای هدف، زمینه تبادل و همکاری تجاری را فراهم کند.
معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی سازمان تات با اشاره به ظرفیت تحقیقاتی این سازمان در حوزه بذر، کودهای زیستی و سازگار با محیط زیست و سموم بیولوژیک، گفت: «انتقال بذر و ارقام گیاهی به کشورهای هدف باید با شناسایی نیازهای واقعی بازار، انجام آزمون‌های سازگاری در مناطق مقصد و رعایت الزامات بهداشتی و گواهی‌های مربوط همراه باشد.»
محمودی در جمع‌بندی نهایی پنل، محورهای مطرح‌شده را شامل تأمین نهاده‌های دامی از آفریقا و توسعه صادرات خوراک دام و آبزیان، همکاری در تولید و انتقال فناوری واکسن و فرآورده‌های زیستی، گسترش صادرات محصولات لبنی، ایجاد زنجیره ارزش مشترک در حوزه گیاهان دارویی و محصولات غذایی و همکاری در اصلاح نباتات و تولید بذر دانست.
وی تأکید کرد همکاری‌های آینده می‌تواند از مبادله محصولات فراتر رود و با اتکا به ظرفیت‌های علمی و صنعتی دو طرف، به انتقال فناوری، تولید مشترک، سرمایه‌گذاری و توسعه بازارهای صادراتی منجر شود.
دیدگاه تان را بنویسید