رئیس سازمان تات:
دانش بومی کشاورزان وارد چرخه پژوهش میشود/ ثبت تجربیات نسلهای قدیم آغاز شد
تهران- ایانا- رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) از آغاز برنامه جمعآوری و مستندسازی دانش بومی کشاورزان خبر داد.
صبحی که در ساختمان سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) آغاز شد، بحث فقط درباره یک سازوکار اداری نبود؛ موضوع بر سر «دانشی بود که در حال ناپدید شدن است».
غلامرضا گلمحمدی با اعلام این خبر گفت: «تجربیات نسلهای قدیم کشاورزی در کنار نیازهای احصاشده از سوی تشکلها، بخش خصوصی و دانشگاهها، در تعیین اولویتهای پژوهشی بخش کشاورزی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.»
او در گفتوگو با خبرنگار ایانا، درباره اینکه دانش بومی کشاورزان چگونه ثبت و وارد مسیر پژوهش میشود، از برنامهای گفت که قرار است امسال بهطور رسمی در معاونت ترویج کلید بخورد؛ برنامهای برای جمعآوری و مستندسازی تجربههایی که نسل قدیم کشاورزان طی سالها کار در زمین، از دل مشاهده و تجربه به دست آوردهاند.
او توضیح داد که این دانشها محدود به یک حوزه نیست؛ از شناخت شرایط هوا و اقلیم گرفته تا شیوههای کاشت و مواجهه با رخدادهایی که در تولید کشاورزی اثر میگذارند. نکته مهم از نگاه او این است که بسیاری از صاحبان این تجربهها امروز دیگر شاید در متن تولید نباشند، اما دادههای ذهنی و تجربی آنها همچنان ارزشمند است.
به گفته رئیس سازمان تات، در کنار این جریان، سازوکار دیگری هم برای تعیین مسیر پژوهشهای کشاورزی فعال است؛ «شورای راهبردی تحقیق، آموزش و ترویج کشاورزی» که با حضور مدیران اجرایی وزارت جهاد کشاورزی و همچنین نمایندگان تشکلها، بخش خصوصی، اصناف و دانشگاهها تشکیل میشود.
در این شورا آنچه اهمیت پیدا میکند نه فقط تجربه گذشته، بلکه مسائل روز بخش کشاورزی است؛ چالشهایی که از دل گفتوگو میان ذینفعان بیرون میآید و در نهایت به اولویتهای تحقیقاتی تبدیل میشود؛ اولویتهایی که در صورت تصویب، حتی بودجه اختصاصی هم دریافت میکنند.
با این حال یک پرسش کلیدی در این میان باقی میماند: وقتی دانش بومی و یافتههای علمی جدید در یک مسیر قرار نمیگیرند، تصمیم نهایی با کدام است؟ گلمحمدی پاسخ به این پرسش را به تجربه مزرعه برمیگرداند؛ به نگاه کشاورز.
او معتقد است کشاورزان زمانی یک دانش را میپذیرند که نتیجه آن را در زمین خود ببینند. به همین دلیل، مجموعهای از طرحها از جمله مزارع الگویی، سایتهای ترویجی، مزارع نوآور و طرحهای تحقیقی–توسعهای شکل گرفته تا دانش جدید در میدان عمل سنجیده شود، نه فقط در گزارشهای علمی.
او ادامه میدهد: «در این میان، یک خط قرمز نیز وجود دارد: اگر دانش جدید از تجربه بومی کارآمدتر نباشد، اساساً توصیه نمیشود. اما اگر نتیجه برعکس باشد، مسیر از طریق آموزش و ترویج باید هموار شود؛ حتی اگر نیاز به تغییر نگاه و فرهنگ کشاورزی داشته باشد.»
به همین دلیل، سازمان تات به سراغ یک بازیگر کمتر دیدهشده هم رفته است؛ دهیاران. قرار است آنها در فرآیند فرهنگسازی و الگوسازی، بهویژه در موضوعاتی مانند الگوی کشت و پذیرش روشهای نوین، نقش فعالتری داشته باشند.
در نهایت، آنچه ترسیم میشود، یک چرخه ساده نیست؛ تلاشی است برای اتصال گذشته و حال کشاورزی ایران. از یک سو ثبت تجربههایی که در حال خاموش شدناند، و از سوی دیگر آزمون و پذیرش دانش جدیدی که باید در مزرعه خود را ثابت کند.
دیدگاه تان را بنویسید