عضو هیات علمی سازمان تات بیان کرد:
کشاورزی حفاظتی و ارقام اصلاحشده؛ دو محور نجات زراعت دیم در کشور
تهران- ایانا- به گفته پژوهشگر مروج ارشد و عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، مهمترین چالشهای تولید محصولات دیم در کشور مجموعهای از عوامل اقلیمی، خاکی، مدیریتی و اقتصادی است که در سالهای اخیر با تشدید تغییر اقلیم، شدت بیشتری یافتهاند.
خشنود علیزاده، کمبود و توزیع نامناسب بارندگی را نخستین چالش تولید محصولات دیم بیان میکند؛ موضوعی که در شرایط تغییر اقلیم تشدید شده و موجب میشود میزان بارش کمتر از نیاز گیاه باشد یا در طول فصل رشد پراکنش نامناسبی داشته باشد؛ برای نمونه خشکی در انتهای فصل رشد از چالشهای جدی در مناطق نیمهخشک به شمار میرود.
او در گفتوگو با ایانا به تنش خشکی و گرما اشاره کرده و میگوید: «بر اساس دادههای هواشناسی سالهای اخیر، افزایش تدریجی دما باعث تشدید این تنش شده است؛ افزایش دما و کاهش رطوبت خاک نیز به اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه از جمله فتوسنتز و جذب مواد مغذی منجر میشود.»
علیزاده معتقد است فرسایش و کاهش حاصلخیزی خاک از دیگر چالشهای مهم در دیمزارهاست.
به گفته این پژوهشگر، در این اراضی بهویژه با توسعه استفاده از گاوآهن، افزایش تعداد عملیات خاکورزی و همچنین باقی ماندن سطح خاک بدون پوشش بقایای گیاهی، خاک در معرض فرسایش بادی و آبی قرار میگیرد که نتیجه آن کاهش مواد آلی و عناصر غذایی است.
او همچنین مدیریت ضعیف بقایای گیاهی را یکی دیگر از مشکلات اساسی میداند و توضیح میدهد که سوزاندن یا خارج کردن بقایا از مزرعه در کنار تکرار عملیات خاکورزی، ساختار خاک را تخریب کرده و ظرفیت نگهداشت رطوبت را کاهش میدهد.
بر اساس اظهارات علیزاده، علفهای هرز، آفات و بیماریها نیز در شرایط تنش آبی شدت بیشتری پیدا میکنند؛ چرا که ضعف گیاهان در چنین شرایطی توان رقابت با علفهای هرز را کاهش میدهد. همچنین کشت مداوم یک محصول، بهویژه گندم بهصورت جاکاشت، موجب افزایش برخی علفهای هرز سرسخت شده که در برابر بسیاری از علفکشها مقاوم هستند و این مسئله را به یک چالش جدی تبدیل کرده است.
او در ادامه میگوید: «در کنار این موارد، فقر اقتصادی و ضعف دانش فنی کشاورزان نیز از عوامل محدودکننده تولید در زراعت دیم است؛ بهطوری که محدودیت سرمایه برای تأمین نهادههایی مانند کود و بذر و نیز تداوم کشاورزی سنتی از مهمترین موانع به شمار میرود.»
این عضو هیأت علمی در ادامه گفتوگو به معرفی ارقام و روشهای نوین برای افزایش عملکرد در زراعت دیم اشاره کرده و میافزاید: «استفاده از ارقام اصلاحشده جدید از جمله ارقام گندم شامل جام، باران، هشترود، صدرا، واران، شالان، کمال، راد و همچنین مهر، رحمت، نفیس، دهقان، شایان، کیان، همتا و اوحدی، در کنار ارقام نخود شامل آنا، آتا، نصرت، صوفی، روشنا، تابان، امید، پگاه، الوند و اکباتان و همچنین ارقام عدس شامل سنا، بیلهسوار، نوژیان و مژده، میتواند نقش مهمی در افزایش عملکرد داشته باشد.»
او ادامه میدهد که در محصولات علوفه دیم نیز ارقام ماشک مراغه، گل سفید، طلوع و ماشک گلشن، در گلرنگ ارقام سینا، فرامان، امید و بهرنگ و در جو دیم ارقام آردا، آرتان، قافلان و آیدین از جمله نمونههای مناسب کشت در شرایط تغییر اقلیم هستند.
علیزاده تأکید میکند که استفاده از این ارقام اصلاحشده در قالب الگوی تناوبی مناسب، همراه با توصیههای فنی هر محصول که در قالب دستورالعملهای فنی موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور و مراکز همکار تهیه و در دسترس قرار میگیرد، میتواند به افزایش عملکرد در زراعت دیم کمک کند.
او راهکارهای اصلی برای افزایش بهرهوری و کاهش ریسک تولید در زراعت دیم را در دو محور اصلی خلاصه میکند: نخست بهکارگیری کشاورزی حفاظتی شامل کشت مستقیم یا کمخاکورزی در صورت نبود ادوات کشت مستقیم، نگهداشت بقایای گیاهی و تناوب زراعی، و دوم استفاده از ارقام اصلاحشده و مقاوم به خشکی همراه با اجرای بستههای زراعی توصیهشده و مدیریت تغذیه گیاه.
به گفته علیزاده، این بستههای زراعی و اصول کشت هر محصول هر ساله بهصورت دستورالعملهای فنی، نشریههای ترویجی یا دستنامههای محصولی منتشر شده و از طریق ارتباط با مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور و مراکز تحقیقاتی همکار در مجموعه سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در دسترس بهرهبرداران قرار دارد.
دیدگاه تان را بنویسید