عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور:
سالانه ۶۸۰۰ هکتار به اراضی سدیمی کشور افزوده میشود/هشدار درباره بحران پنهان خاکهای کشاورزی
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور با اشاره به شناسایی یک میلیون و ۲۳۵ هزار و ۶۲۵ هکتار اراضی سدیمی در کشور، از افزایش ۵.۵ درصدی این اراضی طی یک دهه گذشته خبر داده و هشدار داد که سالانه حدود ۶ هزار و ۸۰۰ هکتار از زمینهای کشاورزی ایران در مسیر سدیمی شدن و کاهش شدید عملکرد قرار میگیرند.
تهران- ایانا- عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور با هشدار نسبت به گسترش «بحران پنهان اما رو به رشد» خاکهای سدیمی در کشور گفت: «طی ۱۰ سال گذشته ۵.۵ درصد به سطح اراضی سدیمی افزوده شده و سالانه حدود ۶ هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی کشور به این نوع خاکها تبدیل میشود؛ روندی که در صورت تداوم، هر دهه مساحتی معادل کل اراضی مستعد کشت استان البرز را از چرخه تولید خارج میکند.»
به گزارش ایانا، لیلا اسماعیلنژاد در مراسم رونمایی از دستاوردها و تجلیل از پژوهشگران برتر مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور با ارائه نتایج تهیه نقشه ملی خاکهای سدیمی کشور اظهار داشت: «در مجموع یک میلیون و ۲۳۵ هزار و ۶۲۵ هکتار اراضی سدیمی در کشور شناسایی شده است که حدود ۶۵۰ هزار هکتار آن در کلاس شدت کم، ۲۳۲ هزار هکتار در کلاس متوسط، ۲۵۲ هزار هکتار در کلاس زیاد و حدود ۱۰۱ هزار هکتار در کلاس خیلی زیاد قرار دارند؛ گروه اخیر در واقع خاکهای تخریبشده و غیرقابل کشت محسوب میشوند.»
او افزود: «حدود ۸۵ درصد اراضی سدیمی کشور تحت کشت آبی و ۱۵ درصد تحت کشت دیم هستند؛ همچنین در مجموع ۴۲ هزار هکتار از این اراضی نیازمند اقدام فوری برای بهسازی بوده و در صورت عدم مداخله، طی ۱۰ سال آینده به اراضی تخریبشده و غیرقابل کشت تبدیل خواهند شد.»
اسماعیلنژاد با اشاره به بررسی روند ۱۰ ساله گسترش خاکهای سدیمی از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴ تصریح کرد: «در این بازه زمانی حدود ۶۸ هزار هکتار به سطح اراضی سدیمی افزوده شده و علاوه بر افزایش سطح، تغییر کلاس نیز رخ داده است؛ بهگونهای که برخی اراضی از کلاسهای خفیف به کلاسهای شدیدتر منتقل شدهاند.»
او برای تبیین ابعاد این رقم گفت: «سطح کل اراضی مستعد کشت در استان البرز حدود ۷۰ هزار هکتار است؛ به این معنا که هر ۱۰ سال، مساحتی معادل کل اراضی کشاورزی این استان وارد چرخه سدیمی شدن و تخریب خاک میشود.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور با بیان اینکه طی ۱۰ سال گذشته، رشد سالانه شوری خاکهای کشاورزی حدود ۳.۵ درصد بوده، اما سدیمی شدن با سرعتی بیشتر و بهصورت پنهان در حال پیشروی است، افزود: «یکی از عوامل مهم این روند، تغییر کیفیت آبهای زیرزمینی و افزایش شوری آب چاههاست و دقیقاً در مناطقی که تحت کشت آبی قرار دارند، بیشترین اراضی سدیمی شدید مشاهده میشود.»
او اظهار داشت: «استان خوزستان از نظر سطح اراضی سدیمی بالاترین میزان را دارد، اما از نظر نسبت اراضی سدیمی به کل اراضی کشاورزی، استان قم در رتبه بالاتری قرار گرفته و با سرعت بیشتری در حال تخریب اراضی کشاورزی خود است. همچنین پنج استان هرمزگان، سیستان و بلوچستان، یزد، کرمان و بوشهر در مجموع ۴۶ درصد خاکهای سدیمی کشور را در بر میگیرند.»
اسماعیلنژاد خاطر نشان کرد: «بر اساس برآوردهای ارائهشده از سوی مؤسسه تحقیقات بینالمللی آب، هر هکتار خاک سدیمی سالانه بین یکهزار و ۵۰۰ تا سههزار دلار، بسته به نوع محصول و شدت سدیمی شدن، زیان مستقیم تولید دارد و عملکرد محصولات نیز بین ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش مییابد.»
او افزود: در این خاکها حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد کود مصرفی هدر میرود، ۷۰ درصد آب آبیاری به صورت تبخیر سطحی از دست میرود، ۳۰ تا ۵۰ درصد بذرها سبز نمیشوند و حدود ۵۰ درصد از اثربخشی سموم کاهش مییابد.»
عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور درباره تعریف خاکهای سدیمی توضیح داد: «خاکهایی که درصد سدیم تبادلی (ESP) آنها بیش از ۱۵ درصد باشد، به عنوان خاک سدیمی شناخته میشوند، در این شرایط سدیم جایگزین یونهایی مانند کلسیم و منیزیم شده و موجب تخریب ساختمان خاک میشود که پیامد آن کاهش شدید نفوذپذیری، تهویه نامناسب ریشه، ایجاد سله و سختی سطحی و سبز شدن نامنظم گیاهان است.»
او با بیان اینکه تاکنون اطلاعات موثقی درباره سطح، گسترش و پراکنش جغرافیایی خاکهای سدیمی در کشور وجود نداشت، گفت: «تنها آمار موجود مربوط به گزارش فائو در سال ۱۹۸۸ بود که حدود ۲.۶ درصد از کل اراضی ایران را دارای خاک سدیمی برآورد کرده بود.»
اسماعیلنژاد با بیان اینکه با اجرای طرح پایش کیفیت خاکهای کشاورزی در مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور که اکنون در فاز سوم قرار دارد و با استفاده از دادههای این طرح، تصاویر ماهوارهای و الگوریتمهای بهروز جهانی، نقشه خاکهای سدیمی کشور با دقت بالا تهیه شد، افزود: «یکی از دستاوردهای علمی این طرح، ارائه شاخصی مناسب برای شناسایی خاکهای سدیمی بود که پیش از این در سطح جهانی برای این منظور وجود نداشت و در مجامع علمی معتبر نیز پذیرفته شده است.»
او با اشاره به کاربردهای این نقشه در حوزه سیاستگذاری افزود: «برآوردهای اولیه نشان میدهد برای اصلاح خاکهای سدیمی کشور حدود ۱۰ میلیون تن گچ یا در صورت استفاده از گوگرد، حدود سه میلیون تن از این ماده مورد نیاز است؛ البته همه اراضی نیاز فوری به اصلاح ندارند و این نقشه امکان اولویتبندی مناطق برای مداخله را فراهم میکند.»
اسماعیلنژاد تأکید کرد: هرچند بهسازی کامل این اراضی پرهزینه است، اما با مدیریت هدفمند و اقدامات پیشگیرانه میتوان از تشدید این چالش جلوگیری کرد و نقشه تهیهشده میتواند ابزار مهمی برای تعیین اولویتهای سرمایهگذاری ملی در بخش آب و خاک باشد.»
دیدگاه تان را بنویسید