آرامش شکننده بازار روغن؛ هشدار صنعت درباره تهدید کیفیت محصولات

تهران-ایانا- بر اساس گفت‌وگوی منتشرشده در نشریه «نگاشته» با سیامک ربیعی، در شرایط فعلی بخش مهمی از روغن‌های آفتابگردان، سویا و کلزا از مسیر شمال کشور و کشورهای همسایه تأمین می‌شود و در این حوزه نگرانی کمتری وجود دارد. با این حال، مسئله اصلی به روغن پالم مربوط است؛ روغنی که عمدتاً از مسیر بنادر جنوبی وارد کشور می‌شود و اکنون تحت تأثیر محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی قرار گرفته است.

ربیعی با اشاره به واردات محدود دو محموله ۴۵ هزار و ۲۰ هزار تنی روغن پالم در فاصله تشدید محدودیت‌ها، تأکید کرده است که ادامه این روند پایدار نیست و در حال حاضر تنها بخشی محدود از نیاز کشور از طریق بندر مرسین ترکیه و حمل زمینی تأمین می‌شود؛ روشی که هزینه بیشتری نسبت به واردات دریایی دارد.

به گفته دبیر انجمن روغن و چربی‌های خوراکی، آثار این محدودیت در همه بخش‌های صنایع غذایی یکسان نخواهد بود. صنایع تولید سس، کنسرو و فرآورده‌هایی که بیشتر از روغن سویا و آفتابگردان استفاده می‌کنند، آسیب کمتری خواهند دید، اما صنایع وابسته به روغن پالم ــ از جمله تولیدکنندگان شیرینی، شکلات، چیپس و اسنک ــ بیشترین فشار را متحمل خواهند شد.

او در توضیح ابعاد این وابستگی گفته است که از مجموع نیاز ماهانه حدود ۱۵۰ هزار تنی روغن خام کشور، نزدیک به ۴۵ هزار تن، معادل حدود ۳۰ درصد، مربوط به خانواده روغن پالم است. به همین دلیل، هرگونه اختلال پایدار در واردات این روغن می‌تواند بخش قابل توجهی از صنعت غذایی کشور را دچار مشکل کند.

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این گفت‌وگو، نگرانی درباره افت کیفیت محصولات در صورت جایگزینی روغن پالم با سایر روغن‌هاست. ربیعی هشدار داده است که اگر صنایع برای تولید روغن‌های نیمه‌جامد ناچار شوند به جای پالم از روغن‌هایی مانند سویا یا آفتابگردان استفاده کنند، فرآیند هیدروژناسیون ضروری خواهد شد؛ فرآیندی که می‌تواند میزان اسیدهای چرب ترانس را از حد مجاز فراتر ببرد و پیامدهای نامطلوبی برای سلامت مصرف‌کنندگان ایجاد کند.

این اظهارات از آن جهت اهمیت دارد که طی سال‌های گذشته سیاست‌گذاری حوزه سلامت و صنعت غذا بر کاهش روغن‌های ترانس متمرکز بوده و به گفته دبیر انجمن، تداوم کمبود پالم می‌تواند بخشی از دستاوردهای این سیاست‌ها را از بین ببرد.

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، مسئله تأمین نقدینگی به‌عنوان مهم‌ترین چالش واردکنندگان و تولیدکنندگان روغن مطرح شده است. ربیعی توضیح داده که در گذشته واردات مواد اولیه از طریق اعتبار اسنادی انجام می‌شد و تنها بخشی از هزینه‌ها پیش از تحویل کالا پرداخت می‌شد، اما اکنون واردکنندگان ناچارند پیش از بارگیری کشتی، کل مبلغ کالا را پرداخت کنند.

به گفته او، جهش نرخ ارز از حدود ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۵۳ هزار تومان موجب شده توان نقدینگی شرکت‌ها به‌شدت کاهش یابد و تأمین مواد اولیه و حتی ملزومات بسته‌بندی با دشواری بیشتری انجام شود. او همچنین از پرداخت‌نشدن مطالبات ارزی واردکنندگان روغن طی بیش از ۱۵ ماه گذشته انتقاد کرده و گفته است که این مسئله فشار مضاعفی بر صنایع مرتبط وارد کرده است.

ربیعی در عین حال به آثار حذف ارز ترجیحی نیز اشاره کرده و معتقد است که آزادسازی نرخ ارز در حوزه روغن، قاچاق گسترده این کالای اساسی را متوقف کرده است. به گفته او، پیش از این سالانه بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار تن قاچاق در این حوزه انجام می‌شد که هزینه ارزی قابل توجهی به کشور تحمیل می‌کرد.

در حوزه قیمت‌ها نیز دبیر انجمن روغن و چربی‌های خوراکی اعلام کرده که طی دو مرحله، افزایش ۱۲ و سپس ۱۶ درصدی قیمت روغن اعمال شده و اکنون نیز به دلیل رشد هزینه‌های بسته‌بندی، درخواست افزایش مجدد ۱۰ تا ۱۲ درصدی به ستاد تنظیم بازار ارائه شده است.

مجموع اظهارات مطرح‌شده در گفت‌وگوی منتشرشده در نشریه «نگاشته» نشان می‌دهد که صنعت روغن خوراکی کشور هم‌زمان با سه فشار اصلی روبه‌رو است: محدودیت در مسیرهای وارداتی، بحران نقدینگی و افزایش هزینه‌های تولید. در این میان، نگرانی اصلی فعالان این صنعت، نه فقط کمبود مواد اولیه، بلکه احتمال تأثیر این محدودیت‌ها بر کیفیت نهایی محصولات غذایی و شاخص‌های سلامت عمومی است.

خبرنگار، سحر قنبری