مذاکره ایران و ترکیه برای تبادل ارقام دانه‌های روغنی و ژرم‌پلاسم آفتابگردان وحشی

محمد زمانیان در گفت‌وگو با ایانا، با اعلام این خبر گفت: «طرف ترکیه‌ای قرار است نیازهای خود برای تبادل ارقام را به ایران اعلام کند و در مقابل، این مؤسسه نیز نیازمندی‌های خود در حوزه تبادل لاین‌ها را اعلام خواهد کرد.»

او در ادامه درباره نتایج سفر هیئت تحقیقاتی ایران به ترکیه اظهار کرد: «هدف از این سفر، آشنایی با ظرفیت‌های ترکیه در حوزه تنوع ژنتیکی، محصولات مورد کشت، تجهیزات و امکانات تحقیقاتی در حوزه ژنتیک، بیوتکنولوژی و اصلاح کلاسیک، بررسی زمینه اجرای همکاری‌های مشترک و بهره‌برداری از ظرفیت‌های متقابل بود.»

او افزود: «بررسی ایجاد زمینه برای بازدید متقابل محققان و کارشناسان و همچنین بررسی امکان تجاری‌سازی ارقام ایران در ترکیه از دیگر اهداف این سفر بود.»

زمانیان گفت: «مذاکراتی درباره تبادل ارقام مختلف دانه‌های روغنی مانند گلرنگ و کنجد ناشکوفا، تبادل ژرم‌پلاسم وحشی آفتابگردان و مبادله دانش فنی در زمینه اصلاح و تهیه اسانس از گیاهان دارویی نیز انجام شد.»

او آشنایی با روش‌های کاربردی جدید نگهداری ذخایر ژنتیکی، اعلام آمادگی برای تبادل ژرم‌پلاسم در چارچوب مقررات دو کشور و اعلام آمادگی برای اجرای پروژه‌های مشترک را از دیگر دستاوردهای این مذاکرات عنوان کرد.

از تبادل گلرنگ و کنجد تا آفتابگردان مقاوم به گل جالیز

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر با اشاره به ظرفیت‌های تحقیقاتی ترکیه در محصولات زراعی اظهار داشت: «در ترکیه فعالیت‌های تحقیقاتی گسترده‌ای روی گندم، آفتابگردان و برنج انجام شده و در مجموع ۲۱۵ رقم از محصولات مختلف شامل گلرنگ، آفتابگردان، گیاهان علوفه‌ای مانند باقلا و نخود علوفه‌ای و همچنین گندم معرفی شده است.»

زمانیان ادامه داد: «در مذاکرات، تبادل ارقام گیاهی، به‌ویژه گیاهان روغنی مانند گلرنگ پُربازده، کنجد متحمل به ریزش و سویا و نیز آفتابگردان با ویژگی مقاومت به علف‌کش و مقاومت به گل جالیز، کلزای مقاوم به گل جالیز، کدوی آجیلی، ذرت علوفه‌ای و دانه‌ای و گوجه‌فرنگی مقاوم به نماتد مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.»

او گفت: «تصمیم گرفته شد طرف ترکیه‌ای طی نامه‌ای به مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، موارد مورد درخواست خود در زمینه ارقام را ارسال و مؤسسه نیز در پاسخ، نیازمندی‌های متقابل خود را در حوزه تبادل لاین‌ها اعلام کند.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر افزود: «مؤسسه همچنین آمادگی خود را برای اتصال شرکت‌های ترکیه‌ای به شرکت‌های ایرانی که ارقام مؤسسه را تجاری‌سازی کرده‌اند، اعلام کرده است.»

ژرم‌پلاسم؛ ظرفیت مشترک ایران و ترکیه

زمانیان با بیان این‌که تنوع پوشش گیاهی ایران و ترکیه به سبب مجاورت جغرافیایی، اشتراکات زیادی دارد، افزود: «در شهر ادیرنه، کلکسیون متنوعی از گیاهان دارویی وجود دارد که امکان تبادل آنها با منابع ژنتیکی دارویی ایران، مطابق قوانین، میسر است.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر با اشاره به وجود کلکسیون غنی از گونه‌های وحشی و خویشاوند آفتابگردان در ترکیه، گفت: «با توجه به غیربومی بودن این گونه در ترکیه، امکان ارسال آن‌ها به ایران وجود دارد.»

به گفته او با توجه به این‌که هر دو‌ کشور ایران و ترکیه عضو معاهده بین‌المللی منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی هستند، بنابراین در زمینه تبادل ژرم‌پلاسم، با رعایت قوانین مربوط به منابع ژنتیکی هر دو کشور، امکان مبادله وجود دارد.

حفاظت فراسرد و برنامه‌های پیش‌اصلاحی؛ دو مسیر همکاری

زمانیان مهم‌ترین حوزه‌های همکاری مشترک در کوتاه‌مدت را در زمینه بانک ژن، تبادل تجارب درباره اصول حفاظت از منابع ژنتیکی، به‌ویژه حفاظت فراسرد، و آغاز برنامه‌های پیش‌اصلاحی در حوزه دانه‌های روغنی، سبزی و صیفی و غلات دانست.

او درباره بازدید از دانشگاه تراکیا نیز اظهار کرد: «وجود تجهیزات پیشرفته برای تجزیه‌های مولکولی، بیوشیمیایی و سلولی در آزمایشگاه‌های این دانشگاه، امکان ارسال نمونه‌ها برای تجزیه‌های بیوشیمیایی با دستگاه‌هایی نظیر GC MAS و فلوسایتومتری را ممکن کرده است.»

زمانیان افزود: «امکان دسترسی به شرکت‌های تعمیرکننده این تجهیزات نیز وجود دارد؛ برخی از این تجهیزات در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر موجود است، اما نیازمند سرویس و تعمیر هستند.»

او ادامه داد: «هرچند گلخانه اصلاح سریع در مؤسسه وجود دارد، اما در بازدید انجام‌شده، حضور تجهیزات نیمه‌رباتیک برای تنظیم فاصله بین چراغ‌ها و سطح نمونه گیاهی جالب توجه بود.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر گفت: «در این زمینه، روش‌های کاربردی مناسبی برای مدیریت گلخانه و سیستم‌های نوری فتوسنتزی مشاهده شد که می‌تواند الگوی خوبی برای بهبود سیستم گلخانه در این مؤسسه باشد.»

تغییر اقلیم؛ از ظرفیت ژرم‌پلاسم تا اصلاح ارقام متحمل

زمانیان یکی از موضوعات مهم مورد بحث را همکاری در زمینه مقابله با تغییرات اقلیمی از طریق فعالیت‌های تحقیقاتی، به‌ویژه فعالیت‌های به‌نژادی عنوان کرد و افزود: «با توجه به گستردگی موضوع، نیاز به بررسی‌های بیشتر برای مشخص شدن نحوه بهره‌برداری از تجربیات دو کشور و ژرم‌پلاسم موجود برای اصلاح ارقام متحمل در برابر تنش‌های غیرزیستی وجود دارد.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر تأکید کرد: «آنچه مسلم است، تنوع ژرم‌پلاسم خوبی در ترکیه وجود دارد.»

هنوز پروژه مشترک مشخصی تعریف نشده است

زمانیان تصریح کرد: «در این بازدید، پروژه تحقیقاتی مشترک مشخصی میان دو کشور تعریف نشده است، زیرا هدف، آشنایی اولیه و بررسی ظرفیت‌های موجود بود.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، توضیح داد: «تدوین و اجرای پروژه مشترک، وابسته به عقد تفاهم‌نامه بین دو سازمان تحقیقاتی AREEO در ایران و TAGEM در ترکیه است.»

به گفته او، بنابراین مذاکرات انجام‌شده درباره همکاری‌های تحقیقاتی، تبادل ارقام و ژرم‌پلاسم و استفاده از ظرفیت‌های متقابل، در مرحله بررسی و ایجاد زمینه برای همکاری قرار دارد و اجرای پروژه‌های مشترک به مرحله بعدی همکاری موکول شده است.

مزارع آزمایشی؛ حلقه اتصال پژوهش و تجاری‌سازی

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر درباره مسیر ورود ارقام به عرصه تولید نیز اظهار کرد: «آنچه میان طرفین مورد تأکید قرار گرفت، ارزیابی ارقام معرفی‌شده در شرایط دو کشور بود.»

او افزود: «قرار شد هر دو کشور با احداث مزارع نمایشی یا آزمایشی، امکان ارزیابی و شناسایی ارقام برتر و معرفی آنها به شرکت‌های دانش‌بنیان برای تجاری‌سازی ارقام را در دو کشور فراهم کنند.»

محدودیت انتقال ژرم‌پلاسم از مراکز بین‌المللی

زمانیان با اشاره به بازدید از مراکز منطقه‌ای ICARDA و CIMMYT در ترکیه، گفت: «به دلیل اعمال تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، ابتدا جریان‌های مالی و سپس انتقال ژرم‌پلاسم از مراکز CGIAR مانند ICARDA و CIMMYT به ایران متوقف شد.»

او افزود: «در بازدید از مرکز منطقه‌ای CIMMYT در ترکیه نیز موضوع نبود امکان ارسال ژرم‌پلاسم گندم و ذرت به ایران از طریق این مرکز، توسط مسئول آن مورد تأکید قرار گرفت.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر ادامه داد: «در این بازدید، موضوع گندم BNI که در حال حاضر در برنامه‌های جهانی اصلاح گندم وارد شده است نیز مورد بحث و گفت‌وگو قرار گرفت.»

اردیبهشت ۱۴۰۶؛ گام بعدی همکاری ایران و ترکیه

زمانیان درباره برنامه پیگیری نتایج این مذاکرات گفت: «برنامه بعدی، دعوت از مسئولان و محققان مؤسسه تحقیقات گیاهان زراعی ترکیه برای بازدید متقابل از ظرفیت‌های مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر در اردیبهشت سال آینده در ایران است.»

او افزود: «در این بازدید، امکان تکمیل و طراحی پروژه‌های مشترک، ایجاد زمینه برای تبادل ژرم‌پلاسم و برگزاری تورها، وبینارها و کارگاه‌های آموزشی برای بهره‌برداری از تجربیات هر دو مؤسسه در زمینه بخش‌های مختلف تحقیقاتی وجود دارد.»

رئیس مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر تأکید کرد: «این بازدید متقابل می‌تواند زمینه تکمیل مذاکرات انجام‌شده و حرکت از مرحله آشنایی و بررسی ظرفیت‌ها به سمت تعریف همکاری‌های مشخص تحقیقاتی را فراهم کند.»