تجربه آمریکا در بازنگری استاندارد قارچ؛ فرصتی برای بازبینی معیارهای بازار ایران
تهران- ایانا- تغییر انتظارات خریداران و ناهماهنگی برخی معیارهای سنتی درجهبندی با واقعیتهای تولید و عرضه، صنعت قارچ آمریکا را به بازنگری استانداردهای رسمی این محصول سوق داد؛ فرایندی که پس از شش سال پیگیری انجمن قارچ آمریکا و بررسی وزارت کشاورزی این کشور، در سال ۲۰۲۶ به اجرای استانداردهای اصلاحشده انجامید و میتواند زمینهای برای بررسی تناسب معیارهای درجهبندی و خریدوفروش قارچ در بازار ایران باشد.
به گزارش ایانا از دانشنامه صنعت قارچ (هاگ)، یکی از چالشهای مهم در معاملات محصولات کشاورزی، تفاوت برداشت تولیدکننده و خریدار از کیفیت محصول است؛ مسئلهای که درباره محصولات تازه و حساس به شرایط برداشت، بستهبندی و حملونقل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در بازار قارچ، ویژگیهایی مانند اندازه کلاهک، میزان بلوغ، وضعیت ظاهری و عیوب قابلقبول در تعیین مشخصات محصول مورد معامله نقش دارند. اگر این معیارها با نیازهای جدید بازار هماهنگ نباشند، حتی محصولی که از نظر تولیدکننده برای عرضه مناسب است، ممکن است هنگام تحویل از سوی خریدار پذیرفته نشود.
این اختلاف در بازار آمریکا به یکی از چالشهای فعالان صنعت قارچ تبدیل شده بود. انجمن قارچ آمریکا معتقد بود بخشی از معیارهای پیشین درجهبندی با رویههای جاری تولید و انتظارات خریداران هماهنگی کافی ندارند و برای برخی محصولات، از جمله پورتوبلو، ویژگیهای طبیعی محصول در استانداردهای قبلی بهدرستی مورد توجه قرار نگرفته است.
از مطالبه صنفی تا اصلاح استاندارد رسمی
انجمن قارچ آمریکا (American Mushroom Institute) در دوم آوریل ۲۰۲۰ درخواست رسمی بازنگری استاندارد درجهبندی قارچ را به سازمان خدمات بازاریابی کشاورزی وزارت کشاورزی آمریکا (USDA-AMS) ارائه کرد. این درخواست صرفاً به تغییر نام درجات محدود نبود، بلکه هماهنگی بیشتر استاندارد با شیوههای جاری صنعت، تعریف درجه مستقل برای قارچ پورتوبلو و تعیین معیارهای دقیقتر برای برخی عیوب محصول را دنبال میکرد.
از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، انجمن قارچ آمریکا و سازمان خدمات بازاریابی کشاورزی درباره پیشنهادهای اصلاحی همکاری کردند. پس از این بررسیها، وزارت کشاورزی آمریکا در ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ متن پیشنهادی اصلاح استاندارد را برای دریافت نظرات عمومی منتشر کرد. در این مرحله ۹ نظر ثبت شد که طبق اطلاعیه رسمی، همگی از اصلاحات پیشنهادی حمایت کرده بودند؛ هرچند این تعداد به معنای موافقت تمامی فعالان صنعت قارچ آمریکا نیست.
سرانجام نسخه نهایی اصلاحات در ۲۵ اوت ۲۰۲۶ در فدرال رجیستر (Federal Register) منتشر شد و استاندارد جدید از ۲۴ سپتامبر همان سال به اجرا درآمد. در این فرایند، انجمن نقش پیشنهاددهنده و پیگیر نیازهای صنعت را بر عهده داشت، درحالیکه بررسی و تصمیمگیری رسمی درباره اصلاح استاندارد بر عهده وزارت کشاورزی آمریکا باقی ماند.
چه تغییراتی در استاندارد درجهبندی قارچ ایجاد شد؟
بازنگری جدید به قارچهای تازه خوراکی مشمول گونه Agaricus bisporus، شامل قارچ دکمهای سفید، قهوهای و پورتوبلو اختصاص دارد و چند تغییر مهم در معیارهای ارزیابی این محصولات ایجاد کرده است.
نخست، درجه مستقلی با عنوان U.S. No. 1 Portabella برای قارچ پورتوبلو تعریف شد. بر این اساس، باز بودن پرده زیر کلاهک که از ویژگیهای طبیعی قارچ پورتوبلو در مراحل بلوغ است، بهخودیخود عیب محصول محسوب نمیشود.
دوم، اندازه قارچ از تعریف درجات کیفی جدا و در بخش مستقلی قرار گرفت تا مشخصات اندازه بتواند مستقل از درجه کیفیت محصول تعیین شود.
سوم، حدود مجاز عیوب و تعاریف مربوط به آنها، از جمله کبودی، تغییر رنگ و آسیبهای مکانیکی، بازنگری شدند تا با شیوههای امروزی تولید، برداشت و جابهجایی هماهنگی بیشتری داشته باشند.
همچنین در استاندارد جدید، شرایط مشخصی برای بستههای ترکیبی حاوی قارچهای سفید و قهوهای پیشبینی شده است. این اصلاحات به معنای تغییر استاندارد تمام انواع قارچ خوراکی نیست، بلکه بهطور مشخص گونه Agaricus bisporus را در بر میگیرد.
اهمیت این تغییرات تنها در اصلاح چند اصطلاح فنی نیست، بلکه در تلاش برای ایجاد معیارهای روشنتر و متناسبتر با ویژگیهای محصول و نیازهای تجاری صنعت قرار دارد. با این حال، برای اثبات تأثیر استاندارد جدید بر کاهش ضایعات، برگشت محمولهها یا اختلافات مالی، به دادههای مستقل پس از اجرای آن نیاز خواهد بود.
استاندارد قارچ در ایران؛ مسئله نبود استاندارد یا تناسب با بازار؟
تجربه آمریکا میتواند فرصتی برای بررسی وضعیت استانداردهای مرتبط با قارچ تازه در ایران فراهم کند. در کشور ما نیز استانداردهای ملی مرتبط با ویژگیهای قارچ تازه خوراکی پرورشی تدوین شدهاند که استاندارد ملی شماره ۱۶۲۷ از جمله آنهاست.
بنابراین مسئله را نباید به نبود استاندارد در ایران تقلیل داد. پرسش مهمتر این است که معیارهای موجود تا چه اندازه با نیازهای روز تولید، بستهبندی، توزیع و معاملات قارچ تناسب دارند. برای نمونه، آیا اصطلاحاتی مانند «قارچ درجه یک»، «درجه دو» یا «قارچ صادراتی» در تمام بخشهای بازار بر اساس معیارهایی یکسان و قابلاندازهگیری به کار میروند؟ آیا مشخصات مورد انتظار خریداران با معیارهایی که تولیدکنندگان برای ارزیابی محصول استفاده میکنند، همخوانی دارد؟
پاسخ به این پرسشها مستلزم مطالعه آخرین نسخههای معتبر استانداردهای ملی، بررسی رویههای واقعی خریدوفروش و دریافت دیدگاه تولیدکنندگان، خریداران، کارشناسان و مسئولان استانداردگذاری است.
از این رو، نمیتوان صرفاً با مقایسه استاندارد آمریکا و ایران درباره کارآمدی یا ناکارآمدی معیارهای داخلی نتیجهگیری کرد.
مشارکت تشکلهای صنفی؛ حلقه مهم اصلاح استانداردها یکی از نکات قابلتوجه تجربه آمریکا، نقش تشکل صنفی در شناسایی مشکلات بازار و پیگیری اصلاح معیارهای رسمی است. این تجربه نشان میدهد تشکلهای تخصصی میتوانند با جمعآوری دیدگاهها و مسائل مشترک تولیدکنندگان و فعالان بازار، زمینه ارائه پیشنهادهای مستند برای اصلاح استانداردها را فراهم کنند.
در ایران نیز بهرهگیری از ظرفیت انجمنهای صنفی، کارشناسان کنترل کیفیت، تولیدکنندگان، واحدهای بستهبندی، فعالان توزیع و نهادهای مسئول میتواند به افزایش هماهنگی استانداردها با نیازهای واقعی صنعت کمک کند.
البته الگوبرداری از تجربه سایر کشورها به معنای انتقال مستقیم معیارهای فنی آنها نیست؛ زیرا شرایط تولید، ساختار بازار، مقررات و الگوهای مصرف در کشورها متفاوت است. آنچه میتواند مورد توجه قرار گیرد، سازوکار بازنگری استانداردهاست؛ فرایندی که با شناسایی مسئله، جمعآوری شواهد، مشارکت ذینفعان، بررسی کارشناسی و تصمیمگیری در چارچوب مراجع مسئول پیش میرود.
از تجربه آمریکا چه میتوان آموخت؟
بازنگری استاندارد درجهبندی قارچ در آمریکا نشان داد معیارهای ارزیابی محصولات کشاورزی اسنادی تغییرناپذیر نیستند و با تحول شیوههای تولید، عرضه و انتظارات بازار میتوانند مورد بررسی و اصلاح قرار گیرند.
برای صنعت قارچ ایران نیز این تجربه فرصتی برای گفتوگوی کارشناسی درباره معیارهای موجود، کیفیت اجرای آنها و سازوکار مشارکت فعالان بازار در بازنگریهای احتمالی فراهم میکند.
پرسش اساسی این است که با تغییر شرایط تولید و نیازهای بازار قارچ، چه سازوکاری میتواند اطمینان دهد معیارهای ارزیابی محصول نیز متناسب با این تحولات بررسی و در صورت لزوم اصلاح میشوند؟ این تجربه بینالمللی میتواند زمینه بهرهگیری بیشتر از ظرفیت تشکلهای تخصصی و مشارکت فعالان زنجیره تولید در فرایندهای کارشناسی تدوین و بازنگری استانداردهای کشاورزی کشور را فراهم کند.
دیدگاه تان را بنویسید