رئیس گروه اکولوژی بخش گیاهان دارویی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور:
برداشتهای غیر اصولی و تغییر اقلیم، پایداری گیاهان دارویی ایران را تهدید میکند
تهران- ایانا- ایران به عنوان یکی از کانونهای مهم تنوع گیاهان دارویی جهان، با مجموعهای از تهدیدها از جمله افزایش تقاضای بازار، برداشتهای غیراصولی، تخریب زیستگاهها، تغییر اقلیم و ضعف حکمرانی روبهرو است؛ موضوعی که به گفته رئیس گروه اکولوژی بخش گیاهان دارویی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، پایداری این منابع ارزشمند را با تهدیدهای جدی مواجه کرده است.
مریم مکیزاده تفتی با اشاره به تنوع اقلیمی، توپوگرافی و زیستجغرافیایی ایران اظهار کرد: «کشورمان یکی از مهمترین مراکز تنوع گیاهان دارویی در جنوب غرب آسیا به شمار میرود، اما طی دهههای اخیر فشارهای انسانی و محیطی، منابع ژنتیکی این گیاهان را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.»
بر اساس گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، این محقق افزود: «گیاهان دارویی علاوه بر ارزش اقتصادی، در حفظ خدمات اکوسیستمی مانند حفاظت خاک، تنظیم چرخه آب، ذخیره کربن، حمایت از گردهافشانها و افزایش تابآوری اکوسیستمها نقش دارند.»
مکیزاده، نبود دادههای پایه برای تعیین ظرفیت برداشت پایدار، برداشتهای تخریبی، کاهش زادآوری طبیعی، فرسایش ژنتیکی جمعیتهای گیاهی، آثار تغییر اقلیم، افزایش فشار بازار بر گونههای دارای ارزش اقتصادی، نابرابری در زنجیره ارزش، مشارکت محدود جوامع محلی و ضعف هماهنگیهای نهادی و قانونی را از مهمترین چالشهای مدیریت پایدار گیاهان دارویی عنوان کرد.
او نسبت به پیامدهای فرسایش ژنتیکی ناشی از برداشت انتخابی افراد قویتر و پربازدهتر هشدار داد و گفت: «برای کاهش این تهدید، توسعه برنامههای حفاظت برونمکانی از طریق بانکهای ژن، بانکهای بذر، باغهای گیاهشناسی و کلکسیونهای زنده ضروری است.»
ضرورت توسعه کشت گیاهان دارویی
رئیس گروه اکولوژی بخش گیاهان دارویی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، توسعه الگوی کشت گیاهان دارویی را یکی از راهبردهای کاهش فشار بر رویشگاههای طبیعی دانست و افزود: «انتقال تدریجی تأمین مواد اولیه از برداشت طبیعی به تولید زراعی، علاوه بر حفظ ذخایر ژنتیکی، میتواند امنیت تأمین مواد اولیه صنایع، افزایش درآمد کشاورزان و توسعه صادرات را به دنبال داشته باشد.»
او تصریح کرد: «تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی ملی، شناخت دقیق تناسب اراضی، انتخاب گونههای اولویتدار و هماهنگی میان بخشهای حفاظت و تولید است.»
مکیزاده، پهنهبندی تناسب اراضی، تعیین سهم برداشت پایدار بر اساس مطالعات جمعیتی، جلوگیری از برداشتهای تخریبی، اصلاح زنجیره ارزش، ایجاد تعاونیهای محلی، استقرار نظامهای گواهی برداشت پایدار، تقویت حفاظت درونمکانی و برونمکانی، توانمندسازی جوامع محلی، توسعه کشت گونههای دارویی و ایجاد سامانههای پایش هوشمند را از مهمترین راهکارهای مدیریت پایدار این منابع برشمرد.
او با اشاره به تجربه کشورهایی مانند نپال، هند، مراکش و ترکیه گفت: «موفقترین الگوهای حفاظت زمانی شکل گرفتهاند که حفاظت از تنوع زیستی با منافع اقتصادی جوامع محلی و نظامهای مشارکتی مدیریت منابع پیوند خورده باشد.»
این عضو هیئت علمی تأکید کرد: «مدیریت آینده گیاهان دارویی کشور نیازمند تغییر رویکرد از حفاظت صرفاً محدودکننده به سمت حکمرانی مشارکتی، استفاده از دانش بومی، تقویت نقش جوامع محلی و ایجاد سازوکارهای اقتصادی پایدار برای حفاظت از ذخایر ژنتیکی است.»
دیدگاه تان را بنویسید