درختان؛ آرشیو زنده تغییرات اقلیمی و محیطی

هر حلقه رویشی درخت بازتابی از شرایط محیطی همان سال است و عواملی مانند خشکسالی، تغییرات اقلیمی، آتش‌سوزی، آفات و بیماری‌ها می‌توانند بر پهنا و ساختار این حلقه‌ها اثر بگذارند. از این رو، بررسی حلقه‌های رشد درختان یکی از روش‌های مهم برای شناخت روندهای اقلیمی و ارزیابی وضعیت اکوسیستم‌ها به شمار می‌رود.

به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، متخصصان بخش تحقیقات جنگل این مؤسسه می‌گویند علم گاه‌شناسی درختی (Dendrochronology) با مطالعه و تاریخ‌گذاری دقیق حلقه‌های رشد سالیانه، امکان بازسازی تاریخچه اکوسیستم‌ها و تغییرات محیطی را تا هزاران سال فراهم می‌کند.

به گفته کارشناسان، حلقه‌های سالیانه درختان حاصل فعالیت فصلی کامبیوم هستند و از دو بخش چوب آغاز با رنگ روشن و چوب پایان با رنگ تیره تشکیل می‌شوند. پهنای این حلقه‌ها تحت تأثیر شرایط محیطی هر سال قرار دارد؛ به‌طوری که در سال‌های مرطوب و مساعد، حلقه‌ها عریض‌تر و در سال‌های خشک و تنش‌زا باریک‌تر می‌شوند. به همین دلیل حلقه‌های درختی یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی برای مطالعه تاریخ اقلیم و تغییرات محیطی محسوب می‌شوند.

کاربردهای گاه‌شناسی درختی تنها به تعیین سن درختان محدود نمی‌شود. متخصصان این حوزه از این دانش برای بازسازی اقلیم گذشته، بررسی اثرات تغییرات اقلیمی بر رشد درختان، شناسایی تاریخچه آتش‌سوزی‌های جنگلی، پایش آفات و بیماری‌ها و ارزیابی روند زوال جنگل‌ها استفاده می‌کنند.

ایران به دلیل قرار گرفتن در منطقه فلوریستی میان اروپا، آسیا و آفریقا و برخورداری از تنوع بالای اقلیمی و توپوگرافی، ظرفیت مناسبی برای توسعه مطالعات گاه‌شناسی درختی دارد. در این میان، گونه‌های ارزشمند جنگلی کشور به‌ویژه بلوط‌های زاگرس از قابلیت بالایی برای بازسازی تاریخچه اقلیم و بررسی اختلالات محیطی برخوردارند.

در همین راستا، بخش تحقیقات جنگل مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با بهره‌گیری از تجهیزات تخصصی و فناوری‌های نوین گاه‌شناسی درختی، طرح‌های پژوهشی متعددی را اجرا می‌کند. بررسی پدیده زوال بلوط ایرانی، تحلیل رویش شعاعی و قطری درختان و بازسازی شرایط اقلیمی گذشته در جنگل‌های زاگرس از مهم‌ترین محورهای این تحقیقات است.

پژوهشگران این مؤسسه معتقدند نتایج این مطالعات می‌تواند به درک بهتر روندهای بلندمدت تغییر اقلیم، ارزیابی تأثیر تنش‌های محیطی بر اکوسیستم‌های جنگلی و تدوین راهبردهای مؤثر برای حفاظت و مدیریت پایدار منابع طبیعی کمک کند.

به گفته محققان، توسعه مطالعات گاه‌شناسی درختی در کشور علاوه بر کمک به شناخت روندهای بلندمدت تغییر اقلیم و اثرات تنش‌های محیطی بر جنگل‌ها، زمینه تصمیم‌گیری علمی‌تر در حوزه مدیریت منابع طبیعی و افزایش تاب‌آوری جنگل‌های کشور در برابر تغییرات اقلیمی را نیز فراهم می‌سازد.