سند آینده زنان روستایی و عشایری روی میز کارشناسان/ تأکید بر عبور از مشارکت به رهبری
تهران- ایانا- نخستین نشست تخصصی «عاملیت زنان روستایی و عشایری در توسعه ایران؛ از سیاستگذاری تا معماری آینده» روز دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵ با همکاری مؤسسه پژوهشهای برنامهریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی و مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) برگزار شد.
به گزارش ایانا این نشست که به عنوان نخستین گام از سلسله نشستهای تدوین سند راهبردی آینده زنان روستایی و عشایری برگزار شد، به بررسی جایگاه زنان در توسعه روستایی، چالشهای پیشروی آنان، روند سیاستگذاریهای توسعهای کشور و الزامات تقویت نقشآفرینی زنان در آینده روستاها و بخش کشاورزی اختصاص داشت.
زنان؛ محور توسعه انسانی و روستایی
رئیس مؤسسه پژوهشهای برنامهریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی در این نشست با تأکید بر نقش زنان در فرایند توسعه، گفت: «توسعه روستایی و کشاورزی بدون توجه به انسان و سرمایه انسانی امکانپذیر نیست و زنان روستایی و عشایری به عنوان بخش مهمی از جمعیت کشور، نقشی تعیینکننده در این مسیر دارند.»
مجتبی پالوج با اشاره به مفهوم حکمرانی مطلوب افزود: «مشارکتپذیری، پاسخگویی و اثربخشی از مهمترین شاخصهای حکمرانی هستند و توجه به توانمندسازی زنان و جوانان نیز در زمره ارکان اصلی آن قرار دارد.»
او با بیان اینکه زنان روستایی در خانواده، جامعه محلی و فرایند توسعه نقش محوری دارند، اظهار کرد: «این نقشها هنوز بهطور کامل برای جامعه و نظام تصمیمگیری آشکار نشده است، در حالی که زنان میتوانند در تصمیمسازیها و تصمیمگیریهای مرتبط با آینده خانواده، روستا و کشور حضوری مؤثر داشته باشند.»
پالوج همچنین زنان روستایی را «سلولهای بنیادی توسعه روستا» توصیف کرد و گفت: «زنان در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توسعه پایدار اثرگذاری گستردهای دارند، اما بخش قابل توجهی از این نقشآفرینی همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.»
عبور از مشارکت به عاملیت و رهبری
در ادامه نشست، استاد دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به تحولات و چالشهای جدید روستاهای کشور، از جمله مهاجرت، سالمندی جمعیت، بحران آب، ناپایداری معیشت و شکاف دیجیتال، تأکید کرد که رویکردهای پیشین دیگر پاسخگوی نیازهای امروز زنان روستایی نیست.
ذبیحالله ترابی گفت: «در سالهای گذشته اقدامات متعددی برای افزایش مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی روستاها انجام شده، اما مسئله امروز تنها مشارکت نیست؛ بلکه باید به سمت عاملیت، اثرگذاری و رهبری زنان حرکت کرد.»
او افزود: «حضور زنان در فعالیتها و پروژهها بهتنهایی به توانمندسازی منجر نمیشود و آنچه در بسیاری از برنامهها مغفول مانده، اختیار و قدرت تصمیمگیری است. زنان روستایی باید علاوه بر مهارت و دانش، امکان حضور در فرایندهای تصمیمسازی و حکمرانی محلی را نیز داشته باشند.»
ترابی با تأکید بر ضرورت عبور از «مشارکت نمادین» به «مشارکت اثرگذار» اظهار کرد: «مشارکت زمانی به توسعه منجر میشود که با مهارت، اعتماد به نفس، اختیار، شبکهسازی و حضور نهادی همراه باشد.»
او همچنین شکاف دیجیتال میان زنان و مردان روستایی را از چالشهای مهم آینده دانست و گفت: «دسترسی به فناوری، سواد دیجیتال و بهرهگیری خلاقانه از ابزارهای نوین میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبپذیری و افزایش تابآوری زنان روستایی داشته باشد.»
زنان روستایی در برنامههای توسعه؛ از غیبت تا عاملیت
مدیرکل دفتر توسعه فعالیتهای کشاورزی زنان روستایی و عشایری وزارت جهاد کشاورزی نیز در این نشست با مرور روند برنامههای توسعه کشور، به بررسی جایگاه زنان روستایی و عشایری در نظام برنامهریزی پرداخت.
ثریا قاسمی با بیان اینکه جمعیت زنان روستایی و عشایری کشور حدود ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر است، گفت: «بر اساس آمارهای موجود، بیش از ۶ میلیون نفر از این جمعیت در فعالیتهای اقتصادی نقش دارند.»
او افزود: «زنان روستایی و عشایری حدود ۴۷.۵ درصد اشتغال بخش کشاورزی را بر عهده دارند، اما نرخ مشارکت اقتصادی ثبتشده برای آنان تنها ۱۲.۷ درصد است که نشان میدهد بخش مهمی از فعالیتهای آنان در نظام آماری و برنامهریزی کشور دیده نمیشود.»
قاسمی همچنین به فعالیت ۴ هزار و ۵۰۰ صندوق اعتبارات خرد زنان روستایی و عشایری در کشور اشاره کرد و گفت: «این شبکه با مشارکت حدود ۱۲ هزار بانوی داوطلب محلی فعالیت میکند و یکی از گستردهترین سازوکارهای اجتماعی و اقتصادی فعال در مناطق روستایی کشور به شمار میرود.»
هفت برنامه توسعه و جای خالی زنان روستایی و عشایری
مدیرکل دفتر توسعه فعالیتهای کشاورزی زنان روستایی و عشایری وزارت جهاد کشاورزی با مرور برنامههای توسعه پس از انقلاب اظهار کرد: «در برنامههای اول و دوم توسعه، زنان روستایی و عشایری عملاً در نظام برنامهریزی غایب بودند و هیچ حکم مستقلی برای آنان وجود نداشت.»
او ادامه داد: «در برنامه سوم توسعه، موضوع اشتغال و آموزش زنان وارد قوانین شد، در برنامه چهارم توانمندسازی زنان مورد توجه قرار گرفت، در برنامه ششم بحث عدالت جنسیتی مطرح شد و در برنامه هفتم برای نخستین بار موضوع عاملیت اقتصادی زنان روستایی و عشایری به صورت مشخص مورد توجه قرار گرفته است.»
قاسمی با اشاره به ماده ۶ بند «ت» برنامه هفتم توسعه گفت: «این ماده بر توانمندسازی، توسعه کسبوکارها، شکلگیری زنجیرههای ارزش، ساماندهی بازار و تقویت تعاونیهای زنان روستایی و عشایری تأکید دارد.»
تدوین سندی برای آینده زنان روستایی و عشایری
سخنرانان این نشست بر ضرورت استفاده از دیدگاههای نخبگان، دانشگاهیان و فعالان حوزه توسعه روستایی در تدوین سند آینده زنان روستایی و عشایری تأکید کردند و این نشست را آغاز فرایندی دانستند که قرار است در قالب سلسله نشستهای تخصصی ادامه یابد.
در این نشست تأکید شد که تقویت نقش زنان روستایی و عشایری در توسعه کشور تنها از مسیر حمایتهای مقطعی محقق نمیشود، بلکه نیازمند سیاستگذاریهای بلندمدت، توجه به عاملیت و قدرت تصمیمگیری زنان، تقویت نهادهای محلی و فراهم شدن بسترهای لازم برای حضور مؤثر آنان در فرایندهای توسعه است.
دیدگاه تان را بنویسید