مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی:
۴۴۰ هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور؛ مرگ ناشی از هاری به ۲۰ نفر رسید
عکس: فهیمه خواهی-ایانا
تهران-ایانا-رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با هشدار نسبت به روند صعودی گزش ناشی از حیوانات در کشور و رسیدن آن به بیش از ۴۴۰ هزار مورد در سال گذشته، بر ضرورت واکسیناسیون حداقل ۷۰ درصدی جمعیت سگها، ارتقای آموزش رفتاری در مدارس و ساماندهی ساختار و اعتبارات مراکز درمان پیشگیری هاری تأکید کرد.
به گزارش ایانا، قباد مرادی در همایش روز ملی هاری، بیان کرد: «سرمایهگذاری در مهار بیماری هاری از راه هماهنگی فرابخشی میان دستگاههای اجرایی مختلف و با تکیه بر رویکردهای علمی و نظاممند امکانپذیر خواهد بود.»
او ادامه داد: «بررسی نقشههای جهانی نشان میدهد کشور ما به همراه بخش عمدهای از کشورهای آسیایی، آفریقایی و آسیای جنوب شرقی، در زمره مناطقی با میزان بالای بروز هاری قرار دارند؛ مناطقی که ویروس در جمعیت سگها گردش داشته و موارد متعددی از ابتلای انسانی نیز در آنها گزارش شده است.»
او افزود: «این در حالی است که بخشهایی از جهان که بیماری را در جمعیت سگها مهار کردهاند، از گردش ویروس پاک شدهاند که این امر اثبات میکند با برنامهریزی منسجم و همکاری دستگاههای مسئول، امکان کنترل قطعی بیماری وجود دارد.»
او با اشاره به مرگومیر سالیانه هاری در جهان تصریح کرد: «بیماری هاری صددرصد قابل پیشگیری است؛ اما با وجود این ویژگی، سالیانه نزدیک به ۶۰ هزار مورد مرگ ناشی از هاری در دنیا ثبت میشود که بیش از ۹۹ درصد آنها بر اثر گزش سگ رخ میدهد.»
او بیان کرد: «واقعیت این است که دو سوم کشورهای جهان با این بیماری درگیرند و فرمول علمی دنیا برای حذف هاری مشخص است: از آنجا که بیش از ۹۹ درصد موارد مرگ انسانی ناشی از گزش سگ است، با واکسیناسیون سگها میتوان چرخه انتقال را بهطور کامل متوقف کرد.»
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ادامه داد: «هاری در صورت بروز علائم بالینی در انسان، بیماری صددرصد کشندهای است و نجات بیماران صرفاً محدود به گزارشهای انگشتشمار در منابع علمی بوده است. نکته اساسی و راهبردی برای کشور ما این است که اگر بتوانیم دستکم ۷۰ درصد سگها را در کانونها و مناطق پرخطر واکسینه کنیم، زنجیره انتقال قطع خواهد شد؛ نقطهای که هماکنون چالش اصلی مدیریت بیماری در کشور به شمار میرود.»
مرادی با انتقاد از تکیه صرف بر رویکرد درمان پس از مواجهه (PEP) خاطرنشان کرد: «در حال حاضر عمده تمرکز ما بر پیشگیری ثانویه و درمان پس از مواجهه شامل شستوشوی زخم، تزریق واکسن و سرم ضدهاری معطوف شده است؛ در صورتی که کنترل پایدار هاری تنها با خدمات پس از گزش امکانپذیر نیست و این شیوه، بار مالی و لجستیکی فوقالعاده سنگینی را به نظام سلامت کشور تحمیل میکند.»
او در ادامه به واکاوی آمارهای کشوری پرداخت و گفت: «در سال ۱۳۸۰ کل موارد حیوانگزیدگی در کشور کمتر از ۱۰۰ هزار مورد بود، اما این رقم در سال گذشته به حدود ۴۴۰ هزار نفر رسیده است. همچنین مرگ ناشی از هاری که در سال ۱۳۸۱ معادل ۴ مورد بود، در سال گذشته به ۲۰ مورد افزایش یافت. آمار گزش حیوانات به ویژه پس از سال ۱۳۹۱ شتاب گرفته و از ۲۰۰ هزار مورد به مرز ۴۵۰ هزار نفر رسیده است که به تناسب این افزایش، موارد مرگ نیز روند صعودی به خود گرفته است. هماکنون شاخص بروز حیوانگزیدگی در کشور از مرز ۵۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت فراتر رفته است.»
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت درباره پراکندگی جغرافیایی موارد گزش اظهار کرد: «استانهای شمالی کشور، به خصوص مازندران با بیش از ۳۱ هزار مورد گزش در سال گذشته، در صدر جدول قرار دارند و استانهای گیلان و گلستان نیز رتبههای چهارم و پنجم را به خود اختصاص دادهاند.»
به گفته او در استانهای مرکزی مانند اصفهان و فارس و به ویژه استان تهران به دلیل تجمیع آمار سه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران و ایران، تعداد موارد مطلق بسیار بالا است. بر اساس شاخص بروز جمعیتی نیز استانهای شمالی و شمال شرقی کشور به ویژه خراسان رضوی با چالشهای عمدهای مواجه هستند؛ روندی که نشان میدهد طی ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته، کانونهای پربروز از استانهای غربی به مناطق شمال شرقی انتقال یافته است.
مرادی با تحلیل وضعیت سنی جانباختگان سال گذشته افزود: «از مجموع ۲۰ مورد فوت ناشی از هاری در سال گذشته، نیمی از قربانیان افراد زیر ۲۰ سال بودهاند؛ به طوری که دو کودک کمتر از ۵ سال و ۴ کودک بین ۶ تا ۱۰ سال جان خود را از دست دادند. کودکان به دلیل ناآگاهی از نحوه مواجهه و رفتار با حیوانات، بیش از سایرین در معرض خطر قرار دارند. بنابراین ضرورت دارد نظام آموزشی کشور برنامهریزی هدفمندی را برای آموزش مراقبت از خود در برابر حیوانات در مدارس اجرا کند، چرا که با یک آموزش ساده میتوان از مرگ نیمی از مبتلایان پیشگیری کرد.»
او درباره مقایسه اقتصادی دو رویکرد مداخلهای توضیح داد: «در سطح جهان، هزینه واکسیناسیون پیشگیرانه سگها به ازای هر قلاده حدود ۴ دلار است و هزینه جهانی مهار بیماری از این مسیر ۶۵ میلیون دلار برآورد میشود. اما در رویکرد انفعالی و درمانی پس از مواجهه انسانی، هزینه به ازای هر مصدوم به ۱۸ دلار یا مبالغ بسیار بالاتر میرسد و مجموع هزینه جهانی آن بالغ بر ۱.۷ تا ۲ میلیارد دلار است. در ایران نیز رویکرد فعلی مبتنی بر هزینهکرد سنگین در مرحله پس از گزش است، در حالی که سرمایهگذاری بر واکسیناسیون سگها هزینهها را به حداقل ممکن میرساند.»
مرادی پیرامون بار مالی سنگین خدمات هاری بر وزارت بهداشت تصریح کرد: «بار اقتصادی هاری در جهان بیش از ۶.۵ میلیارد دلار است که سهم عمده آن به قاره آسیا اختصاص دارد. در کشور ما هزینه هر مورد حیوانگزیدگی با احتساب سه نوبت ویزیت، سرم، واکسن، پانسمان و خدمات ضدعفونی برای هر فرد، با تعرفههای پیشین بالغ بر ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال برآورد شده که ضرب آن در ۴۴۰ هزار مورد، عدد بسیار بزرگی را نشان میدهد. تمامی این خدمات به صورت رایگان ارائه میشود و وزارت بهداشت سالیانه حدود ۸.۵ میلیون دلار صرف خرید و تأمین واکسن و سرم ضدهاری میکند؛ ارقامی که در شرایط دشوار تحریم، تأمین ارز و پیچیدگیهای واردات، فشار سنگینی را به همراه دارد.»
او با اشاره به وضعیت شبکه مراقبت و درمان هاری در کشور خاطرنشان کرد: «در حال حاضر ۷۲۹ واحد درمان پیشگیری هاری با حضور ۲ هزار و ۴۳ نفر نیرو در کشور فعال هستند که ۱۵۳ واحد آن در بیمارستانها، ۱۰۶ واحد به صورت شبانهروزی و ۴۷۰ واحد به شکل نوبت صبح خدمترسانی میکنند. با وجود این گستره خدمات شبانهروزی به صدها هزار نفر، هنوز ساختار تشکیلاتی، ردیف استخدامی رسمی و بودجه اختصاصی این واحدها توسط سازمان برنامه و بودجه و مراجع تشکیلاتی کشور به رسمیت شناخته نشده است.»
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در پایان با اشاره به توزیع عامل گزشها و رونمایی از سند ملی هاری تأکید کرد: «بیش از ۵۵ درصد گزش به وسیله سگها (اعم از بلاصاحب و صاحبدار) و نزدیک به ۳۸ درصد به وسیله گربهها رخ میدهد که ساماندهی نگهداری و مسئولیتپذیری صاحبان حیوانات خانگی را ضروری میسازد. تجربه اثبات کرده که اتلاف و کشتار دستهجمعی سگها راهکار مؤثری نیست؛ بلکه مدیریت علمی جمعیت سگها، واکسیناسیون جمعی بالای ۷۰ درصدی و ارتقای خدمات پس از مواجهه، محورهای اساسی مهار بیماری است. امیدواریم با اجرای سند ملی هاری و همکاری همه دستگاهها، بتوانیم تا سال ۲۰۳۰ به هدف حذف مرگ ناشی از هاری انسانی دست یابیم.»
دیدگاه تان را بنویسید