معاون سازمان تات:
سرمایهگذاری در کشاورزی بدون ترویج، به بهرهوری نمیرسد
تهران- ایانا- معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با تأکید بر اینکه بخشی از شکاف عملکرد کشاورزی با انتقال دانش و آموزش قابل کاهش است، گفت: «سرمایهگذاریهای سنگین در زیرساختهای کشاورزی زمانی به نتیجه میرسد که کشاورز توان استفاده از این زیرساختها و فناوریها را داشته باشد و آموزش و ترویج در کنار سرمایهگذاریهای سختافزاری قرار گیرد.»
به گزارش ایانا ابوالفضل فرجی در دیدار با مدیران و خبرنگاران خبرگزاری ایانا، آموزش و ترویج را یکی از کمهزینهترین مسیرهای افزایش بهرهوری در کشاورزی دانست و اظهار کرد: «در شرایطی که کشور با محدودیت منابع مالی مواجه است، نمیتوان برای همه مسائل کشاورزی صرفاً از مسیر سرمایهگذاریهای سنگین وارد شد؛ در بسیاری از موارد، انتقال دانش میتواند با هزینه کمتر، اثر قابل توجهی بر تولید داشته باشد.»
او با اشاره به تجربه اجرای یک پروژه ترویجی در سطح ۱۰۳ هزار هکتار گندم و با مشارکت حدود ۹ هزار کشاورز افزود: «در این پروژه حدود ۳۴ هزار تن افزایش تولید حاصل شد و شکاف عملکرد گندم آبی ۱۱.۸ درصد و گندم دیم ۸.۹ درصد کاهش یافت.»
فرجی ادامه داد: «بر اساس ارزیابی انجامشده، نرخ بازگشت سرمایه در آموزش و ترویج ۴.۸ برابر بوده است؛ بنابراین در شرایطی که امکان تأمین منابع برای همه نیازهای سرمایهای وجود ندارد، ترویج میتواند یکی از ابزارهای مؤثر برای افزایش بهرهوری باشد.»
فاصله عملکرد کشاورزان پیشرو با میانگین کشور
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با اشاره به اختلاف قابل توجه عملکرد کشاورزان پیشرو با میانگین کشور گفت: «در برخی محصولات، کشاورز نمونه و پیشرو چندین برابر میانگین کشور تولید دارد و این اختلاف نشان میدهد بخشی از ظرفیت تولید در مزرعه هنوز بالفعل نشده است.»
او افزود: «حدود ۹۰ درصد بهرهبرداران در گروه کشاورزان ضعیف و متوسط قرار میگیرند و مسئله اصلی، انتقال دانش و فناوری به همین گروه است؛ زیرا بسیاری از آنها با محدودیتهایی مانند خرد بودن اراضی، ضعف لجستیک، کمبود سرمایه، امکانات محدود و سطح پایین سواد مواجهاند.»
فرجی تأکید کرد: «کشاورزان پیشرو معمولاً خودشان به دنبال فناوری و مشاور میروند، اما مسئله اصلی این است که چگونه دانش موجود را به کشاورز متوسط و ضعیف منتقل کنیم و امکان استفاده از آن را نیز فراهم کنیم.»
۲ هزار مزرعه الگویی تا پایان سال
معاون سازمان تات یکی از برنامههای مؤسسه برای نزدیککردن دانش به مزرعه را توسعه مزارع الگویی عنوان کرد و گفت: «تاکنون ۳۶۲ مزرعه الگویی ایجاد شده و هدفگذاری شده است که این تعداد تا پایان سال به ۲ هزار مزرعه برسد.»
فرجی افزود: «در این طرح، کشاورزان در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت در کنار کشاورزان پیشرو، مروجان، کارشناسان و بخش خصوصی قرار میگیرند تا انتقال دانش در محیط واقعی تولید انجام شود.»
او ادامه داد: «مرحله جدید طرح با تمرکز بر گندم، جو و کلزا از پاییز آغاز میشود و تلاش خواهد شد محصولات باغی و شیلات نیز به این شبکه اضافه شوند.»
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی گفت: «اجرای این طرح در سه مسیر دنبال میشود؛ بخشی توسط شبکه ترویج، بخشی با کمک سازمان نظام مهندسی و بخشی نیز با مشارکت شرکتهای بخش خصوصی.»
۷۲ هزار کشاورز پیشرو در شبکه انتقال دانش
فرجی با اشاره به سابقه ۴۰ ساله انتخاب کشاورزان نمونه اظهار کرد: «در این مدت حدود ۷۲ هزار کشاورز پیشرو در سطوح شهرستانی، استانی و ملی شناسایی شدهاند که اطلاعات و سوابق آنها در اختیار شبکه ترویج قرار دارد.»
او گفت: «این کشاورزان اکنون میتوانند بهعنوان یک لایه مؤثر در کنار حدود ۴۰ هزار مددکار ترویجی، ۱۲ هزار زن تسهیلگر، مروجان، کارشناسان پهنه و محققان، در انتقال دانش به بهرهبرداران نقشآفرینی کنند.»
فرجی همچنین از افزایش مشارکت کشاورزان در چهلمین دوره انتخاب نمونههای بخش کشاورزی خبر داد و گفت: «تاکنون حدود ۱۱۸ هزار کشاورز در این فرآیند ثبتنام کردهاند؛ در حالی که این تعداد در سال گذشته ۱۱۴ هزار نفر و سال پیش از آن حدود ۶۷ هزار نفر بود.»
حرکت به سمت ترویج با مشارکت بخش خصوصی
معاون سازمان تات با اشاره به محدودیت ظرفیت دولت برای پوشش همه بهرهبرداران، تقویت بخش خصوصی را یکی از ضرورتهای توسعه ترویج دانست و گفت: «حدود ۳۶۰۰ مرکز خدمات غیردولتی در کشور وجود دارد که در صورت تقویت میتوانند بخشی از بار انتقال دانش را بر عهده بگیرند.»
او از اجرای مدل «سهمبری دانش از تولید» نیز خبر داد و توضیح داد: «در این مدل، بخش خصوصی در کنار کشاورزان قرار میگیرد و در صورتی که با انتقال دانش و خدمات فنی موجب افزایش عملکرد شود، بخشی از افزایش تولید میتواند مبنای درآمد آن قرار گیرد.»
فرجی گفت: «این مدل در سال گذشته بهصورت پراکنده در برخی استانها اجرا شد و امسال در طرح مزارع الگویی به شکل رسمی دنبال میشود.»
حمایت از بیش از ۳۵۰ شرکت فناور
او همچنین از حمایت مؤسسه آموزش و ترویج از بیش از ۳۵۰ شرکت فناور و معرفی نزدیک به ۶۰۰ فناوری در سامانه این مؤسسه خبر داد و گفت: «فناوریهای دارای مجوز پس از ارزیابی به استانها معرفی میشوند و در صورت تأیید، کارگاههای آموزشی برای معرفی فناوری به کشاورزان برگزار خواهد شد.»
فرجی افزود: «استفاده از هوش مصنوعی و هوشمندسازی نیز در برنامههای جدید آموزش و ترویج مورد توجه قرار گرفته و مرکز نوآوری مؤسسه در این زمینه فعال است.»
۱۱ کتاب تخصصی و شش مطالعه برای پیوند دانشگاه و ترویج
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از همکاری قراردادی با انجمن علمی آموزش و ترویج دانشگاههای ایران خبر داد و گفت: «در چارچوب این همکاری، ۱۱ کتاب تخصصی با مشارکت دانشگاهها در حال تهیه است و هر ماه نیز نشستهای تخصصی هماندیشی میان استادان دانشگاه و مدیران اجرایی برگزار میشود.»
او افزود: «شش مطالعه تخصصی نیز در کنار برنامههای اجرایی در حال انجام است و در برخی طرحها از استادان دانشگاه بهعنوان ارزیاب مستقل استفاده میشود تا ارزیابی اثربخشی طرحها از سوی مجری انجام نشود.»
اتاق فکر رسانهای برای آموزش و ترویج کشاورزی
فرجی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر نقش رسانه در ارتقای جایگاه آموزش و ترویج گفت: «پیشنهاد تشکیل یک «اتاق فکر رسانهای کشاورزی» میتواند زمینه ارتباط منظمتر مؤسسه با خبرگزاریهای تخصصی و فعالان رسانهای را فراهم کند.»
او افزود: «رسانهها میتوانند مسائل و ظرفیتهای بخش کشاورزی را به مدیران منتقل کنند و در مقابل، شبکه گسترده آموزش و ترویج نیز ظرفیت بزرگی برای دسترسی رسانهها به منابع، کارشناسان، کشاورزان پیشرو و تجربههای میدانی فراهم میکند.»
فرجی با اشاره به حجم بالای اخبار روزمره وزارت جهاد کشاورزی گفت: «موضوعات آموزش و ترویج گاهی در میان اخبار تنظیم بازار و مسائل روزمره دیده نمیشود، در حالی که بسیاری از اقدامات زیرساختی و سرمایهگذاریهای انجامشده بدون توانمندسازی بهرهبردار، به نتیجه کامل نمیرسد.»
او تأکید کرد: «رسانه میتواند با برجستهکردن اثر اقتصادی آموزش و ترویج، اهمیت این حوزه را در سطح مدیران ارشد و سیاستگذاران بیشتر مطرح کند.»
۱۱۸ هزار کشاورز؛ ظرفیت جدید برای شبکه ترویج
معاون سازمان تات همچنین با اشاره به شبکه گسترده بهرهبرداران مرتبط با ترویج گفت: «زنان روستایی، زنان تسهیلگر، کشاورزان پیشرو، تحصیلکردگان و بهرهبرداران موفق، ظرفیتهایی هستند که میتوانند در کنار شبکه رسمی ترویج قرار گیرند.»
او افزود: «هدف این است که از این ظرفیتها برای انتقال دانش، معرفی فناوری و حل مسائل واقعی کشاورزی استفاده شود و ارتباط میان پژوهش، ترویج، رسانه و بهرهبردار از حالت موردی خارج و به یک شبکه منسجم تبدیل شود.»
فرجی با اشاره به اهمیت ثبت و کاربردیسازی دانش بومی کشاورزی و تشکیل دبیرخانه ملی دانش بومی و تجارب کشاورزی، گفت: «این دانش نباید صرفاً جمعآوری و آرشیو شود، بلکه باید بخشهای قابل استفاده آن برای حل مسائل واقعی تولید به کار گرفته شود.»
او همچنین از همکاری در حال نهاییشدن با فائو در حوزه آموزش خبر داد و گفت: «این همکاری میتواند زمینه استفاده از منابع و ظرفیتهای بینالمللی برای توسعه برنامههای آموزشی را فراهم کند.»
دیدگاه تان را بنویسید