کاندیشنر؛ حلقه پنهان تولید خوراک باکیفیت

اهمیت فرآیند کاندیشنینگ و نقش آن در ارتقای کیفیت خوراک، محور وبینار تخصصی «آشنایی با انواع کاندیشنر در کارخانجات خوراک دام و طیور» بود که به همت شبکه آموزش کشاورزی «شاک» و با ارائه امیرحسین علیزاده قمصری، دانشیار مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، برگزار شد.

بر اساس گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، در این وبینار جایگاه کاندیشنر در خط تولید خوراک، انواع این تجهیزات و معیارهای انتخاب آنها بررسی شد. علیزاده قمصری کاندیشنر را «قلب آماده‌سازی حرارتی خوراک پیش از پلت‌پرس» توصیف کرد و گفت این تجهیز در ارتقای کیفیت پلت، افزایش بهره‌وری تولید، کاهش مصرف انرژی و بهبود ایمنی خوراک نقش دارد.

او با تأکید بر این‌که عملکرد مطلوب کاندیشنر تنها به نوع دستگاه وابسته نیست، اظهار کرد: «کیفیت نهایی خوراک حاصل مدیریت هم‌زمان عواملی مانند کیفیت بخار، زمان ماند، میزان رطوبت، نحوه اختلاط، تنظیم زاویه پدال‌ها و کنترل دقیق فرآیند است.»

کاندیشنر؛ حلقه اتصال مواد اولیه و خوراک نهایی

در کارخانه‌های خوراک دام، مواد اولیه پس از آسیاب و اختلاط، پیش از ورود به دستگاه پلت‌پرس از داخل کاندیشنر عبور می‌کنند. در این مرحله، بخار با دما و رطوبت کنترل‌شده به خوراک افزوده می‌شود تا ذرات به‌طور یکنواخت گرم و مرطوب شده و شرایط لازم برای فشرده‌سازی بهتر مواد فراهم شود.

بر اساس منابع سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) در حوزه فناوری تولید خوراک و اثرات فرآوری بر ارزش تغذیه‌ای خوراک، کاندیشنینگ تنها افزودن رطوبت به خوراک نیست، بلکه فرآیندی است که با انتقال کنترل‌شده گرما و رطوبت، تغییرات فیزیکی و شیمیایی مطلوبی در مواد ایجاد می‌کند.

در این فرآیند، بخشی از نشاسته ژلاتینه می‌شود، چسبندگی طبیعی ذرات افزایش می‌یابد، شکل‌گیری پلت تسهیل می‌شود و فشار وارد بر دستگاه پلت‌پرس کاهش پیدا می‌کند. همچنین کنترل صحیح دما، رطوبت و زمان ماند می‌تواند دوام مکانیکی پلت و قابلیت فرآوری برخی مواد اولیه را بهبود دهد.

مطالعات Thomas و van der Poel در مجله Animal Feed Science and Technology و پژوهش‌های Behnke درباره فرآیند Steam Conditioning و کیفیت پلت نیز نشان می‌دهد که شرایط مناسب کاندیشنینگ می‌تواند عملکرد پلت‌سازی، استحکام محصول و بهره‌وری تولید را افزایش دهد. با این حال، افزایش بیش از حد دما یا زمان ماند ممکن است بر برخی ترکیبات حساس به حرارت اثر منفی بگذارد.

از این رو، کاندیشنر صرفاً یک تجهیز مکانیکی نیست، بلکه بخشی از نظام کنترل کیفیت کارخانه خوراک محسوب می‌شود؛ بخشی که عملکرد آن می‌تواند بر کیفیت محصول نهایی و راندمان تولید اثرگذار باشد.

از کاندیشنر ساده تا سوپرکاندیشنر؛ هر فناوری برای چه کاربردی است؟

یکی از محورهای اصلی وبینار تخصصی «آشنایی با انواع کاندیشنر در کارخانجات خوراک دام و طیور»، معرفی فناوری‌های مختلف کاندیشنینگ و بررسی مزایا و محدودیت‌های هر یک بود.

علیزاده قمصری با اشاره به این‌که انتخاب کاندیشنر باید متناسب با نوع خوراک، ظرفیت تولید و الزامات بهداشتی انجام شود، انواع این تجهیزات را از نظر ساختار و عملکرد مقایسه کرد.

کاندیشنر ساده رایج‌ترین نوع مورد استفاده در کارخانه‌های خوراک دام و طیور است. در این سامانه، خوراک در محفظه‌ای استوانه‌ای با استفاده از بخار و پره‌های مخلوط‌کن، برای مدت کوتاهی حرارت دیده و رطوبت دریافت می‌کند. هزینه سرمایه‌گذاری و نگهداری پایین از مزایای این نوع کاندیشنر است، اما زمان ماند محدود، امکان فرآوری‌های حرارتی پیشرفته را کاهش می‌دهد.

کاندیشنرهای دوبل و سه‌مرحله‌ای با ایجاد مراحل متوالی، فرصت بیشتری برای جذب بخار، افزایش یکنواختی دما و رطوبت و اختلاط بهتر مواد فراهم می‌کنند و در خطوط تولید با ظرفیت بالاتر یا نیازمند کیفیت بیشتر پلت کاربرد دارند.

کاندیشنر با زمان ماند طولانی (LTC) با افزایش مدت حضور خوراک در شرایط کنترل‌شده، انتقال یکنواخت‌تر حرارت و انجام بهتر تغییرات فیزیکی و شیمیایی را ممکن می‌کند. این فناوری در فرآوری برخی مواد اولیه دشوار و تولید پلت‌های با استحکام بالاتر اهمیت دارد.

هایژنایزر نیز با تمرکز بر ایمنی خوراک، زمان تماس محصول با بخار را افزایش داده و به کاهش بار میکروبی کمک می‌کند. این تجهیز در تولید خوراک‌هایی با الزامات بهداشتی بالا کاربرد بیشتری دارد، هرچند جایگزین رعایت اصول بهداشتی در کل فرآیند تولید نیست.

سوپرکاندیشنر فناوری پیشرفته‌تری است که امکان کنترل دقیق‌تر دما، بخار و زمان ماند را فراهم می‌کند و بیشتر در خطوط تولید تخصصی یا کارخانه‌های با ظرفیت بالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

انتخاب کاندیشنر؛ تصمیمی فراتر از خرید تجهیزات

دانشیار مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور تأکید کرد که استفاده از تجهیزات پیشرفته به‌تنهایی تضمین‌کننده تولید خوراک باکیفیت نیست و انتخاب کاندیشنر باید بر اساس مجموعه‌ای از عوامل شامل نوع خوراک، ظرفیت تولید، کیفیت بخار، الزامات بهداشتی، شرایط بهره‌برداری و هزینه نگهداری انجام شود.

پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه فناوری تولید خوراک نیز نشان می‌دهد کیفیت پلت حاصل برآیند مجموعه‌ای از عوامل است؛ از ویژگی‌های مواد اولیه و اندازه ذرات گرفته تا کیفیت بخار، میزان رطوبت، زمان ماند، طراحی کاندیشنر، تنظیمات پلت‌پرس و شرایط خنک‌سازی پس از تولید.

در شرایط افزایش هزینه انرژی و مواد اولیه، بهینه‌سازی فرآیند کاندیشنینگ می‌تواند علاوه بر ارتقای کیفیت محصول، استهلاک تجهیزات را کاهش دهد، ظرفیت تولید را افزایش دهد و مصرف انرژی را بهینه کند.

پیوند دانش و صنعت

برگزاری وبینارهای تخصصی از سوی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور را می‌توان اقدامی در مسیر انتقال یافته‌های پژوهشی به واحدهای تولیدی دانست؛ اقدامی که به کاهش فاصله میان دانش فنی و نیازهای صنعت کمک می‌کند.

صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان با چالش‌هایی مانند افزایش هزینه‌های تولید، ضرورت ارتقای بهره‌وری و رعایت استانداردهای ایمنی خوراک روبه‌رو است. در چنین شرایطی، آشنایی مدیران فنی و بهره‌برداران کارخانه‌ها با فناوری‌های نوین و اصول صحیح بهره‌برداری از تجهیزات، می‌تواند نقش مهمی در کاهش هزینه‌ها و بهبود کیفیت محصول داشته باشد.

کاندیشنر شاید در ظاهر تنها یکی از تجهیزات خط تولید باشد، اما عملکرد آن بر شاخص‌هایی مانند کیفیت پلت، قابلیت هضم خوراک، ایمنی محصول، مصرف انرژی و بهره‌وری کارخانه اثر می‌گذارد. از این رو، مدیریت صحیح فرآیند کاندیشنینگ را می‌توان بخشی از راهبرد افزایش بهره‌وری و تولید پایدار در صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان دانست.