رئیس مرکز ملی تحقیقات شوری:
خطر پنهان در آب چاههای کشاورزی؛ افزایش منیزیم، تهدیدی برای خاکهای کشور
تهران- ایانا- رئیس مرکز ملی تحقیقات شوری با هشدار نسبت به تغییر تدریجی کیفیت منابع آب زیرزمینی در برخی مناطق کشور، بهویژه در فلات مرکزی ایران، گفت: «افزایش غلظت منیزیم در آبهای آبیاری میتواند به مرور زمان موجب تخریب ساختمان خاک، کاهش نفوذپذیری، افت رشد گیاه و کاهش عملکرد محصولات کشاورزی شود.»
محمدحسن رحیمیان در گفتوگو با ایانا اظهار داشت: «با تداوم برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، احتمال بروز این پدیده و تشدید پیامدهای آن در برخی استانهای کشور افزایش خواهد یافت.»
او بیان کرد: «بررسیهای انجامشده در برخی مناطق کشور نشان میدهد تغییر تدریجی کیفیت منابع آب زیرزمینی، بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک، میتواند موجب افزایش غلظت منیزیم در آبهای آبیاری و کاهش نسبت کلسیم به منیزیم (Ca/Mg) شود.»
رحیمیان با اشاره به اینکه نسبت کلسیم به منیزیم یکی از شاخصهای مهم ارزیابی کیفیت آب آبیاری و پایداری ساختمان خاک است، افزود: «کاهش این نسبت که معمولاً ناشی از افزایش غلظت منیزیم در آب آبیاری است، موجب تضعیف تدریجی ساختمان خاک، کاهش پایداری خاکدانهها، افت نفوذپذیری و هدایت هیدرولیکی خاک و در نهایت کاهش رشد و عملکرد گیاه میشود.»
رئیس مرکز ملی تحقیقات شوری تصریح کرد: «اگرچه در اغلب منابع آب آبیاری و خاکهای کشاورزی، غلظت کلسیم بیش از منیزیم بوده و نسبت Ca/Mg معمولاً بزرگتر از یک است، اما این وضعیت در همه مناطق کشور صادق نیست.»
او گفت: «استفاده مستمر از آبهایی که غلظت منیزیم بالایی دارند، در بلندمدت میتواند موجب تخریب کیفیت فیزیکی خاک، کاهش نفوذ آب، افزایش تنش در ناحیه ریشه، خشکیدگی تدریجی گیاه، توقف رشد و در نهایت افت عملکرد محصولات کشاورزی شود.»
رحیمیان تأکید کرد: «در برخی شرایط، آثار نامطلوب افزایش منیزیم حتی میتواند از اثر مستقل شوری آب که معمولاً با شاخص هدایت الکتریکی (EC) سنجیده میشود، شدیدتر باشد.»
او افزود: «در مناطق خشک و نیمهخشک، بهویژه در مجاورت کفههای نمکی و باتلاقهای شور، ترکیب شیمیایی آبهای زیرزمینی ممکن است بهگونهای تغییر کند که غلظت منیزیم افزایش یافته و نسبت کلسیم به منیزیم کاهش یابد.»
رئیس مرکز ملی تحقیقات شوری با اشاره به نتایج بررسیهای انجامشده در استانهای یزد، کرمان، اصفهان، قم، فارس و خراسان جنوبی گفت: «بررسی موقعیت تعدادی از چاههای کشاورزی این استانها نشان میدهد تعداد قابل توجهی از این چاهها در مجاورت کفههای نمکی قرار دارند.»
او توضیح داد: «این کفهها که محل نهایی تجمع زهاب حوزههای آبریز بسته محسوب میشوند، حاوی مقادیر قابل توجهی از املاح منیزیمی هستند و میتوانند بر ترکیب شیمیایی آبهای زیرزمینی اطراف خود اثرگذار باشند.»
رحیمیان ادامه داد: «نتایج بررسی کیفیت آب این چاهها نیز نشان میدهد غلظت منیزیم آب تحت تأثیر عواملی نظیر عمق حفاری چاه و فاصله آن تا کفههای نمکی قرار دارد؛ بهگونهای که با افزایش عمق چاه یا نزدیکتر شدن محل چاه به کفههای نمکی، احتمال افزایش غلظت منیزیم و کاهش نسبت Ca/Mg بیشتر میشود.»
او با اشاره به چالشهای موجود در ارزیابی کیفیت آب آبیاری گفت: «در شرایط کنونی، صرف توجه به شاخصهایی مانند هدایت الکتریکی (EC) و نسبت جذب سدیم (SAR) برای ارزیابی کیفیت آب آبیاری کافی نیست.»
رحیمیان افزود: «لازم است تغییرات نسبت کلسیم به منیزیم نیز، بهویژه در چاههای کشاورزی مجاور کفههای نمکی و مناطق شور، بهعنوان یکی از شاخصهای کلیدی کیفیت آب مورد توجه قرار گیرد.»
رئیس مرکز ملی تحقیقات شوری خاطرنشان کرد: «بیتوجهی به این شاخص میتواند موجب شود روند تخریب تدریجی خاکهای کشاورزی دیرتر شناسایی شود.»
رحیمیان تأکید کرد: «پایش نسبت کلسیم به منیزیم باید در برنامههای مدیریت منابع آب و خاک، بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک و چاههای کشاورزی مجاور کفههای نمکی، مورد توجه قرار گیرد.»
به گفته او، این اقدام میتواند نقش مهمی در پیشگیری از تخریب تدریجی خاکهای کشاورزی، حفظ پایداری تولید و مدیریت بهتر منابع آب در کشور ایفا کند.
دیدگاه تان را بنویسید