صنعت پسته ایران در مسیر تحول؛ تدوین برنامه ۱۰ ساله برای مدیریت هوشمند آب و افزایش تاب‌آوری باغات

به گزارش ایانا، صبا شکراله‌فام در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به جایگاه تاریخی و اقتصادی پسته ایران اظهار کرد: پسته که به «طلای سبز» شهرت دارد، یکی از مهم‌ترین محصولات باغی کشور و از ارکان صادرات غیرنفتی محسوب می‌شود، اما در سال‌های اخیر با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، بحران آب، افزایش شوری منابع آب زیرزمینی، معضل آفلاتوکسین و نبود راهبردهای هماهنگ ملی مواجه شده که آینده این صنعت را با مخاطره روبه‌رو کرده است.

وی افزود: بررسی‌های انجام‌شده با استفاده از مدل تحلیل SWOT نشان می‌دهد صنعت پسته ایران، با وجود برخورداری از مزیت‌هایی همچون کیفیت ممتاز محصول، سابقه چند هزار ساله تولید، مقاومت ذاتی درخت پسته به شرایط خشک و نیمه‌خشک و دانش بومی ارزشمند، به دلیل ضعف‌های ساختاری و تهدیدهای محیطی در موقعیتی شکننده قرار گرفته و برای عبور از این شرایط، نیازمند اجرای راهبردهای تدافعی و اصلاحی است.

شکراله‌فام با اشاره به مهم‌ترین نقاط ضعف این صنعت گفت: نبود راهبردهای ملی و بین‌المللی منسجم، ضعف در نظام‌های تحقیق، آموزش و ترویج، خرده‌مالکی گسترده، استفاده محدود از فناوری‌های نوین، ضعف بازاریابی و نظارت بر سلامت محصول از جمله موانعی است که بهره‌وری و رقابت‌پذیری صنعت پسته را کاهش داده است.

وی تغییرات اقلیمی و شوری آب را دو تهدید به‌هم‌پیوسته دانست و تصریح کرد: افزایش دما، کاهش بارندگی و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، موجب تشدید شوری خاک و آب، کاهش بهره‌وری باغات و افت درآمد باغداران می‌شود. به گفته وی، شوری آب نه یک تهدید مستقل، بلکه حلقه واسط میان تغییرات اقلیمی و کاهش عملکرد باغ‌های پسته است.

دبیر کمیته تخصصی پسته سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به راهکارهای پیشنهادی برای مقابله با این چالش‌ها اظهار داشت: جایگزینی پایه‌های حساس با پایه‌های مقاوم به شوری، توسعه آبیاری کنترل‌شده با آب‌های شور، استقرار شبکه‌های هوشمند پایش شوری خاک و آب، اتصال سامانه‌های آبیاری به مدل‌های پیش‌بینی اقلیمی، تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی، توسعه کشت گونه‌های مقاوم به شوری و ایجاد صندوق بیمه ویژه تنش‌های اقلیمی از مهم‌ترین محورهای این برنامه است.

وی همچنین از تدوین نقشه راهی ۱۰ ساله برای توسعه پایدار صنعت پسته خبر داد و گفت: این برنامه در سه فاز «تثبیت و آمادگی»، «تحول و انطباق» و «تاب‌آوری و مدیریت» طراحی شده است. در فاز نخست، ایجاد زیرساخت‌های پایش هوشمند، آموزش باغداران و اجرای پایلوت‌های آبیاری با آب شور در دستور کار قرار دارد. در ادامه، جایگزینی فناوری‌های سنتی با سامانه‌های هوشمند، توسعه پایه‌های مقاوم و مدیریت نوین منابع آب دنبال خواهد شد و در نهایت، با توسعه ارقام مقاوم، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تقویت برند پسته ایران، تبدیل تهدیدهای اقلیمی به مزیت رقابتی هدف‌گذاری شده است.

شکراله‌فام خاطرنشان کرد: بر اساس اهداف این نقشه راه، طی یک افق ۱۰ ساله کاهش ۳۰ درصدی مصرف آب شیرین، افزایش تحمل باغات به شوری تا EC برابر ۸، کاهش ۵۰ درصدی خسارت‌های ناشی از خشکسالی و حفظ سهم ۴۰ درصدی ایران از بازار جهانی پسته پیش‌بینی شده است.

وی تأکید کرد: موفقیت این برنامه در گرو تأمین منابع مالی پایدار، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مشارکت فعال باغداران، توسعه فناوری‌های نوین و استقرار نظام‌های دقیق پایش و مدیریت منابع آب است و با اجرای این راهبردها می‌توان آینده‌ای پایدار برای صنعت پسته ایران و جایگاه جهانی این محصول ارزشمند رقم زد.