یک کارشناس خاک:
فناوری بدون دانش، گلخانه را به تولید اقتصادی نمی‌رساند/توسعه گلخانهها در گرو تأمین انرژی
تهران-ایانا- یک کارشناس خاک با تأکید بر اینکه توسعه گلخانه‌ای صرفاً با افزایش سطح زیرکشت محقق نمی‌شود، گفت: «احداث گلخانه باید بر اساس ظرفیت منابع آب و انرژی، فناوری، نیروی متخصص و نیاز بازار انجام شود؛ چراکه نبود هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند مانع فعالیت گلخانه با ظرفیت واقعی و دستیابی به تولید اقتصادی شود.»
فاطمه بهجت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایانا، با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکرد توسعه گلخانهها، گفت: «یکی از مشکلات موجود این است که گاهی افزایش تعداد و سطح گلخانه‌های احداث‌شده با توسعه واقعی تولید اشتباه گرفته می‌شود، در حالی که صرف ساخت گلخانه لزوماً به معنای تحقق تولید اقتصادی نیست.»
او افزود: «پیش از احداث گلخانه باید ظرفیت تأمین آب و انرژی، فناوری مورد استفاده، دسترسی به نیروی متخصص و بازار فروش محصول بررسی شود. برای نمونه، حتی اگر یک گلخانه پیشرفته با تجهیزات روز دنیا احداث شود، اما نیروی متخصص برای بهره‌برداری از آن وجود نداشته باشد یا محصول متناسب با نیاز بازار در آن کشت نشود، مجموعه نمی‌تواند با ظرفیت واقعی خود فعالیت کند.»
این فعال حوزه گلخانه، با بیان اینکه موانع توسعه گلخانهها را نمی‌توان به یک عامل محدود کرد، گفت: «هزینه بالای احداث، محدودیت انرژی و چالش‌های بازار از جمله موانع این بخش هستند، اما سرمایه‌گذار باید از ابتدای اجرای پروژه بداند چه محصولی، با چه فناوری و برای عرضه به کدام بازار تولید می‌کند.»
مدیریت مصرف آب؛ معیار واقعی بهره‌وری گلخانهها
بهجت درباره نقش گلخانهها در کاهش مصرف آب توضیح داد: «گلخانه به‌تنهایی معجزه نمی‌کند و صرف ایجاد یک پوشش پلاستیکی روی زمین به معنای کاهش مصرف آب نیست. آنچه اهمیت دارد، روش کشت و میزان بهره‌وری از منابع آب است.»
او ادامه داد: «در روش‌های کشت کنترل‌شده و هیدروپونیک، امکان مدیریت دقیق‌تر آب و تغذیه گیاه وجود دارد و در برخی سیستم‌ها نیز آب مصرفی بازچرخانی می‌شود. بنابراین، معیار اصلی باید میزان محصول تولید شده به ازای هر مترمکعب آب باشد، نه صرفاً گلخانه‌ای بودن محل تولید.»
این کارشناس خاک درباره اولویت انتقال محصولات به محیط گلخانه‌ای در شرایط کم‌آبی نیز اظهار کرد: «نمی‌توان برای تمام مناطق کشور نسخه واحدی ارائه کرد و انتخاب محصول باید بر اساس شرایط اقلیمی، ظرفیت منطقه و ارزش اقتصادی آن انجام شود.»
به گفته او، سبزیجات، گوجه‌فرنگی، فلفل و برخی محصولات خاص که امکان کنترل شرایط رشد و مصرف آب آنها وجود دارد، می‌تواند گزینه مناسبی برای تولید گلخانه‌ای باشد. همچنین در برخی موارد می‌توان با استفاده از روش‌های نوین مانند کشت عمودی، بهره‌وری از فضای تولید را افزایش داد.
هزینه سرمایه‌گذاری بدون آموزش و بازار کافی نیست
بهجت با اشاره به هزینه بالای ورود به فعالیت گلخانه‌ای، به‌ویژه در بخش گلخانه‌های پیشرفته و سیستم‌های هیدروپونیک، گفت: «سرمایه اولیه مورد نیاز برای این فعالیت بالاست و همه کشاورزان امکان تأمین آن را ندارند؛ با این حال، تسهیلات مالی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل را برطرف کند.»
او افزود: «آموزش، مشاوره فنی، دسترسی به فناوری و از همه مهم‌تر اطمینان از وجود بازار فروش مناسب باید در کنار حمایت‌های مالی قرار گیرد تا سرمایه‌گذاری انجام‌شده به تولید پایدار و اقتصادی منجر شود.»
بهجت همچنین قطعی برق و گاز را از چالش‌های جدی فعالیت گلخانه‌های مدرن دانست و توضیح داد: «سیستم‌های گرمایش، سرمایش، تهویه، پمپ‌ها و تجهیزات کنترل شرایط محیطی به انرژی وابسته هستند. بنابراین، قطع برق صرفاً به معنای خاموش شدن چند دستگاه نیست، بلکه می‌تواند شرایط داخل گلخانه را برهم بزند و به محصول آسیب وارد کند.»
فناوری بدون دانش بهره‌برداری، بهره‌وری ایجاد نمی‌کند
بهجت درباره وضعیت فناوری گلخانه‌های کشور نیز گفت: «در برخی مناطق و بخش‌ها همچنان عقب‌ماندگی‌هایی وجود دارد، اما مسئله اصلی صرفاً کمبود تجهیزات نیست؛ بلکه دانش بهره‌وری و نحوه استفاده صحیح از فناوری اهمیت بیشتری دارد.»
او با اشاره به تجربه فعالیت مجموعه خود در زمینه هیدروپونیک و کشت عمودی افزود: «در این تجربه، بیش از آنکه مسئله صرفاً خرید تجهیزات باشد، موضوع دانش فنی و نحوه بهره‌برداری اهمیت داشت. این تجربه نشان داد که فناوری بدون دانش لازم برای استفاده از آن، نمی‌تواند به‌تنهایی به افزایش بهره‌وری منجر شود.»
این کارشناس خاک درباره علت فعالیت برخی گلخانهها با ظرفیتی کمتر از ظرفیت اسمی نیز بیان کرد: «مشکلات انرژی، کمبود نقدینگی، نوسانات بازار، ضعف مدیریت و نبود نیروی متخصص از جمله عواملی هستند که مانع استفاده کامل از ظرفیت گلخانهها می‌شوند. گاهی نیز گلخانه با یک محصول فعالیت خود را آغاز می‌کند، اما تغییر شرایط بازار، تولیدکننده را به تغییر الگوی کشت وادار می‌کند.»
بهجت یادآور شد: «برای دستیابی به تولید اقتصادی باید به گلخانه به‌عنوان یک کسب‌وکار و زنجیره کامل تولید نگاه کرد؛ زنجیره‌ای که علاوه بر تولید، بسته‌بندی، بازاریابی و حتی فرآوری محصول را دربرمی‌گیرد.»
دیدگاه تان را بنویسید