رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران :
مرجعیت علمی کشاورزی در گرو تولید کتابهای تخصصی اثرگذار است
تهران- ایانا- رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) با تأکید بر نقش کتابهای تخصصی در شکلدهی به زیربنای فکری و گفتمان علمی حوزههای مختلف، دستیابی به مرجعیت علمی در کشاورزی را نیازمند تولید آثار عمیق و اثرگذار، تقویت پژوهشهای بینرشتهای، ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت و اصلاح نظام ارزیابی پژوهشگران دانست.
به گزارش ایانا، عبدالرضا نوروزی چاکلی در سخنرانی خود در مراسم هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی، مرجعیت علمی را به معنای سیادت و برتری در یک حوزه علمی دانست و بیان کرد: «مرجعیت علمی زمانی شکل میگیرد که یک کشور در مرزهای دانش پیشگام باشد، توانمندیهای ویژهای در فعالیتها و فرایندهای علمی از خود نشان دهد و بتواند در یک حوزه، تأثیرگذاری محوری داشته باشد.»
او با اشاره به اهمیت مرجعیت علمی در دیپلماسی علمی گفت: «دستیابی به این جایگاه موجب افزایش دیدهشدن و جلب توجه جامعه علمی بینالمللی میشود و زمینه را برای گسترش ارتباطات، درخواست همکاریهای علمی و تبدیلشدن کشور به مرجع حل مسائل در حوزههای تخصصی فراهم میکند. چنین جایگاهی علاوه بر نمایش توانمندی و اقتدار علمی، منافع ملی نیز به دنبال دارد.»
رئیس ایرانداک، شناخت حوزههای اولویتدار و برخورداری از شایستگی علمی را از پیشرانهای تحقق مرجعیت علمی برشمرد و بیان کرد: «برای حرکت در این مسیر باید مشخص شود کشور در کدام حوزههای علمی و فناوری از ظرفیت و شانس بیشتری برای پیشگامی برخوردار است. بر همین اساس، برنامهریزی آمایشی متناسب با نیازها، تدوین برنامههای تحولآفرین، ایجاد نهادهای پشتیبان، شکلدهی شبکههای نخبگانی و تقویت قطبهای علمی ضروری است.»
نوروزی چاکلی با تبیین جایگاه کتابهای تخصصی در تحقق مرجعیت علمی افزود: «کتاب باید بهعنوان یکی از نقشآفرینان کلیدی در توسعه زیربنای فکری و فلسفی حوزههای علمی دیده شود؛ زیرا بدون شکلگیری درست مبانی نظری و فکری، حرکت به سمت مرجعیت علمی امکانپذیر نیست.»
او کتابهای تخصصی را از عوامل مؤثر در شکلگیری و تثبیت زبان علمی حوزهها دانست و توضیح داد: «اگرچه مقالات علمی در معرفی واژگان و مفاهیم جدید نقش دارند، تثبیت و رواج این مفاهیم و تبدیلشدن آنها به زبان پایه یک حوزه علمی، بیشتر از طریق کتابها اتفاق میافتد.»
رئیس ایرانداک ادامه داد: «کتابهای تخصصی علاوه بر تثبیت مفاهیم، کانون شکلگیری گفتمان علمی و بستری برای نقد و گفتوگوی علمی هستند. موضوعاتی که ابتدا در قالب مقاله مطرح میشوند، با گسترش بحث و جلب توجه پژوهشگران میتوانند به کتابها راه پیدا کنند و در نهایت، کتابها به محیطی برای تداوم گفتمان و شناسایی مسائل اصلی و اولویتهای پژوهشی یک حوزه تبدیل شوند.»
به گفته او، کتابها همچنین بخشی از برجستهترین دانش و تجربه منابع انسانی هر حوزه را در خود جای میدهند و آثار عمیق دانشمندان، پژوهشگران و نظریهپردازان میتوانند زمینه بهرهگیری از اندیشهها و تجربههای آنان را فراهم کنند. کتاب از سوی دیگر، بهعنوان یک محصول فرهنگی بر ارزشها، هنجارها و رفتارهای جامعه اثر میگذارد و بهویژه از طریق ورود به دانشگاهها و برنامههای درسی، در جهتدهی به مبانی فکری دانشجویان نقش دارد.
نوروزی چاکلی با تشریح راهکارهای تقویت مرجعیت علمی کتابهای تخصصی، توجه به میزان نفوذ پژوهش و توان آثار در حل مسائل جامعه را ضروری دانست و گفت: «انتخاب و حمایت از کتابها باید با در نظر گرفتن ظرفیت آنها برای اثرگذاری اجتماعی انجام شود و صرف انتشار یک اثر، نباید معیار کافی برای ارزیابی جایگاه علمی آن باشد.»
او حفظ و جذب سرمایه انسانی را از دیگر الزامات این مسیر عنوان کرد و افزود: «باید دانشآموختگان و پژوهشگران را به مشارکت در نویسندگی و فعالیتهای پژوهشی دعوت کرد و زمینه حضور و بهرهگیری از توان علمی آنها را در محافل علمی فراهم آورد. همچنین دسترسی مناسب به منابع و ایجاد توازن در منابع تخصصی مورد نیاز حوزههای علمی باید مورد توجه قرار گیرد.»
رئیس ایرانداک، گسترش تعاملات بینالمللی را نیز برای ارتقای جایگاه کتابهای تخصصی مهم دانست و بیان کرد: نویسندگانی که توان عرضه اندیشهها و نظریههای خود در سطح بینالمللی را دارند، باید از فرصت و زمینه لازم برای معرفی آثار و توسعه ارتباطات علمی برخوردار شوند.
او کنترل بدرفتاریهای پژوهشی، توجه به پژوهشهای بینرشتهای و همگرا و حرکت آموزش به سمت نیازهای جامعه و صنعت را از دیگر الزامات دستیابی به مرجعیت علمی برشمرد و تأکید کرد: «محتوای آثار و کتابها باید متناسب با نیازهای واقعی جامعه و صنعت تعریف و هدفمند شود تا بتواند در حل مسائل و توسعه علمی کشور نقش مؤثری ایفا کند.»
نوروزی چاکلی با اشاره به اهمیت پیوند دانشگاه با صنعت و جامعه گفت: «چشمانداز توسعه علمی کشور باید بهگونهای ترسیم شود که نیازهای جامعه در سیاستگذاریهای علمی و محتوای آثار پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. این رویکرد حتی باید در فرایند جذب اعضای هیئت علمی نیز لحاظ شود و توانایی افراد در نویسندگی، پژوهش، تفکر و اندیشهورزی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه همین افراد در آینده میتوانند نویسندگان آثار مرجع و اثرگذار در سطح ملی و بینالمللی باشند.»
او بازنگری در نظام ارزیابی کیفیت پژوهش را ضروری دانست و افزود: «در ارزیابی آثار علمی باید میزان تأثیرگذاری آنها و نقشی که در حل مسائل اجتماعی دارند، مورد توجه قرار گیرد. تقویت روحیه پژوهشگری و نوآوری و ارتقای جایگاه اجتماعی پژوهشگران و دانشمندان نیز میتواند انگیزه لازم را برای تولید آثار عمیق و باکیفیت فراهم کند.»
رئیس ایرانداک با تأکید بر ضرورت توجه به کیفیت به جای افزایش کمی آثار بیان کرد: «باید شرایطی فراهم شود که پژوهشگران بدانند صرف وقت و تعمیق محتوای آثار، ارزشمندتر از افزایش تعداد کتابها و منابع منتشرشده است.»
او همچنین با اشاره به ماهیت گروهی بسیاری از فعالیتهای پژوهشی در کشاورزی گفت: «در برخی حوزهها، بهویژه کشاورزی، کار انفرادی پاسخگوی نیازهای پژوهش نیست و بخش زیادی از فعالیتها باید بهصورت گروهی انجام شود؛ بنابراین نظام ارزیابی نیز باید متناسب با نیازها و ویژگیهای هر حوزه و سازمان طراحی شود و فعالیت گروهی در آن امتیاز خود را از دست ندهد.»
نوروزی چاکلی، درآمدزایی دانشگاهها و مراکز پژوهشی را هدفی مثبت دانست، اما تأکید کرد که این موضوع نباید به جایگاه مرجعیت علمی در پژوهش و نشر آسیب بزند. به گفته او، کتابهای منتشرشده از سوی دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی باید آثار متمایز و دارای ویژگیهای علمی خاصی باشند که توان اثرگذاری در حوزه تخصصی خود را داشته باشند.
او همچنین شناسایی نویسندگان و پژوهشگرانی را که ظرفیت خلق آثار مرجع دارند، ضروری دانست و افزود: «سامانهها و سازوکارهای ارزیابی و مقررات باید بهگونهای طراحی شوند که این افراد شناسایی و برای تولید کتابهای اثرگذار و برخوردار از مرجعیت علمی تشویق شوند.»
دیدگاه تان را بنویسید