رقیبان کم‌توان "اما پرهیاهو"

برخی تولیدات و صنایع ایرانی همواره دستخوش سوء استفاده از سوی سایر کشورها قرار گرفته است. نبود تسهیلات و تجهیزات لازم برای صادراتی کردن این تولیدات، میدان را برای تاخت و تاز سایر رقبا مهیا ساخته است. سال‌ها است که فقر بسته‌بندی مناسب، بازاریابی صحیح و اصولی، عدم تشویق به‌موقع تولیدکنندگان و صادرکنندگان، محصولات منحصر ایرانی را از بازارهای بین‌المللی عقب نگه داشته است. این ترد شدن هیچ‌گاه نه به میل تولیدکننده و نه به خواسته مسئولان بوده ولی متأسفانه هر سال شاهد روند نزولی حضور در بازارهای تجاری هستیم.

هستند کشورهایی که به‌راحتی از نام ایرانی برای محصولات کپی شده خود استفاده می‌کنند و این امتیازی که خود به محصولاتشان ارائه می‌کنند و بدون هیچ شکایتی از سوی ایران به فروش می‌رسد. زعفران ایرانی با نام و بسته‌های اسپانیایی، چینی و... گیاهان دارویی ایرانی با بسته‌های شکیل اماراتی، ترکیه و... خاویار ایرانی، میوه‌های باغی ایرانی، فرش دستباف ایرانی، و بالاخره بسیاری از محصولاتی که برای تولید تک‌تک آنها ایرانی‌ها با جان و دل تلاش می‌کنند تا در گوشه و کنار جهان نام ایرانی را زنده نگه دارند که یک مرتبه با محصولی با مشخصات ظاهری کاملا ایرانی روبه‌رو می‌شوند. تولیداتی که در ظاهر یکی و در کیفیت متفاوت...

محصولاتی که با کمترین قیمت در جایگاه تولیدات ایرانی نشسته و بازار را در تسخیر خود قرار داده است. درست است که از لحاظ کیفیت توان مقابله با محصولات ایرانی را ندارند ولی به‌دلیل پایین بودن قیمت‌ها همواره مورد استقبال مصرف‌کنندگان جهان قرار گرفته‌اند. معمولاً هر محصول درجه یکی که مردم حاضر باشند در ازای به‌دست آوردنش پول بیشتری بدهند، مورد استفاده افراد سودجو و فرصت‌طلب قرار می‌گیرد. فرش ایرانی نیز یکی از محصولاتی است که با قدمت طولانی حضور در بازارهای اروپایی نام ایران را به سراسر جهان رسانده است. با کپی کردن از فر ش ایرانی این هنر و صنعت عظیم کشورمان دچار مشکل شده است. طرح، نقشه، جنس، لوگو و بسیاری موارد دیگر می‌تواند ابزاری برای سوءاستفاده باشد. این موضوع، پدیده‌ای غیر طبیعی نیست و از گذشته‌های دور وجود داشته است. با وجود قوانین مالکیت معنوی دقیقی که وضع شده، باز هم بعضی کالاهای ممتاز و انحصاری -مانند فرش ایرانی- مورد سوء استفاده قرار می‌گیرند. برند فرش دستباف ایران بسیار معروفیت دارد. حتی شهرت فرش ایران نزد خارجی‌ها بیشتر از خود ایرانی‌ها است و خارجی‌ها با داشتن و خریدن فرش ایرانی احساس غرور می‌کنند. فرش ایرانی نیز به‌عنوان یکی از کالاهای ارزشمند در صادرات روندی نزولی داشته و با کاهش تقاضای جهانی در پی تولیدات چینی این محصول رو به رشد بوده است. متأسفانه فرش ایران هنوز متولی مشخصی ندارد و با وجود آنکه فرش‌های تولیدی چین و هند و بنگلادش سال‌ها است فرش‌های ایرانی را تهدید می‌کند اما اقدام خاصی از سوی سازمان‌های ذیربط صورت نگرفته است و تا زمانی که فرش‌های ایرانی در سازمان بین‌المللی حقوق مالکیت معنوی جهانی به ثبت نرسد متأسفانه رقیبان کم‌توان اما پرهیاهو عرصه را بر فرش ایرانی تنگ خواهند کرد.

ادعای تأسیس شهری به نام کاشان در چین چند سالی است که تکذیب شده ولی به‌راستی آیا تنها با تأسیس یک شهر می‌توان به یک صنعت لطمه وارد کرد؟ جواب این پرسش روشن است برای از بین بردن یک صنعت کهن نیازی به برپایی یک شهر نیست بلکه می‌توان تنها با استفاده از نام آن محصول بدون هیچ مشکلی صنعت را به زانو در آورد.

چگونه از فرش ایرانی حمایت می‌شود؟

روند فعالیت ایران در زمینه ثبت مالکیت معنوی هنر فرش‌بافی در گذشته ضعیف بوده است. از طرف دیگر ثبت حقوقی مالکیت معنوی فرش دستباف برای نهادهای حقوقی دنیا موضوع جدیدی است. این روزها حساسیت افکار عمومی درباره چین بسیار بالاست. در صورتی که بیشتر نگرانی ما روی کشور هند است. بعد از آن پاکستان، افغانستان، نپال، چین و ترکیه از رقبای اصلی ما به‌شمار می‌روند.

فرش ایران یک مجموعه متنوع است و برای هر سلیقه‌ای نمونه‌ای دارد. این تنوع بالا یکی از بزرگترین مزیت‌های ما است. همه طرح‌ها و رنگ‌های قالی ایران در دنیا مشتری خاص خودش را دارد. یکی از تفاوت‌های فرش ما با نمونه‌های چینی، هندی و پاکستانی همین طیف تنوع گسترده است. طرح‌ها و رنگبندی‌های قالی ایرانی به اندازه‌ای متنوع است که سلایق مشتری‌ها را پوشش می‌دهد.

هویت بخشی به فرش ایرانی

یک دهه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی برای نخستین بار، شرکت سهامی فرش ایران برای استاندارد کردن فرش ایرانی و بازاریابی بهتر برای آن، نشان خود را پشت فرش‌های تولیدی الصاق و به بازار عرضه کرد که علی‌رغم اینکه این فرش‌ها گران‌تر از فرش‌های بدون هویت و شناسنامه به بازار جهانی وارد می‌شدند، مشتری خوبی داشتند. در فاصله سال‌های 1370 تا 1374 شناسنامه‌ای پارچه ای به سه زبان برای فرش‌های ایرانی در نظر گرفته شد که تنها به مدت کوتاهی اجرایی شد، در گام نهایی بنابر مصوبه هیأت وزیران در سال 85 مبنی بر ایجاد و توسعه نظام ملی طبقه‌بندی کالا و خدمات، وزارت بازرگانی موظف شد تا برای همه کالاها ظرف 12 ماه و برای خدمات ظرف 18 ماه اقدام به صدور شناسنامه کند که فرش نیز به عنوان یکی از اقلام مهم صادرات غیرنفتی در اولویت کدگذاری ملی قرار گرفت. بر این اساس با امضای تفاهم‌نامه‌ای میان مرکز ملی فرش ایران و مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات، عملاً صدور شناسنامه برای فرش دستباف ایران آغاز شد که بر پایه این تفاهم‌نامه، ارائه شناسنامه در تمام مراحل خرید، فروش و صادرات ضروری بوده و تولیدکنندگان فرش ملزم به دریافت کد ملی 16 رقمی برای محصولات خود هستند. مهمترین ویژگی شناسنامه دار شدن فرش، هویت‌بخشی و احیای نام فرش دستباف ایران است و خریدار می‌تواند با اعتماد به شناسنامه، به کیفیت فرش خریده شده اطمینان کند. همچنین با شناسنامه دار شدن فرش‌های ایرانی، در مراحل تولید و عرضه شفاف‌سازی صورت خواهد پذیرفت و نیز امکان عرضه فرش در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بازارهای هدف و در محیط‌های مجازی مقدور خواهد بود. در شناسنامه‌ای که پشت فرش الصاق می‌شود، اطلاعاتی همچون رنگ، بافت، نقشه، نوع الیاف، سال تولید، محل تولید و تضمین مرغوبیت درج می‌شود.

راهی که باید ادامه داد...

به هر حال این روش (شناسنامه‌دار کردن) فرش‌های دستباف ایرانی می‌تواند بهترین و شاید مطمئن‌ترین راه برای جلوگیری از سوء استفاده برخی‌ها باشد ولی این طور که به‌نظر می‌رسد این راهکار نیز هنوز به ثمر ننشسته است. تا جایی که بازارهای بین‌المللی به‌ویژه اروپایی مملو از فرش عای کپی شده توسط کشورهای چین، پاکستان، هند شده است و این بی‌رغبتی را در بین تولیدکنندگان این محصول به ارمغان آورده است. دلسوزاندن سطحی برای صنعت فرش از یک سو و در انتظار خاموش شدن شعله‌های این صنعت از سوی دیگر نابودی صنعت فرش دستباف ایران را به تباهی نزدیک‌تر می‌کند. پس بهتر است برای بقای این صنعت کهن ایرانی و حضور بیش از گذشته در بازارهای بین‌المللی بخصوص اروپایی راهی که برای حمایت و بقای صنعت فرش انتخاب شده را با تدبیر و زیرکی ادامه داد...

نقش و نگار فرش ایرانی باید بر روی دارهای ایرانی کوبیده و رج شود و هیچ‌گاه راضی نمی‌شویم که بر روی دارهای شکسته سایر کشورها با برندهای دیگر آماده عرضه شود./

خبرنگار: مریم بهنام‌راد

T-910316-01_R