الگوی پیشنهادی تدوین توسعه روستایی در برنامه ششم توسعه

استاد جغرافیا و برنامه ریزی توسعه روستایی

چکیده

تحقق توسعه پایدار روستایی در گرو برنامه ریزی توسعه در همه ابعاد روستایی است و بی توجهی و یا کم توجهی بدان، موجب فاصله گرفتن کشور از فرایند عمل توسعه از طریق افزایش شکاف شهری و روستایی، بروز مشکلات زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و فرهنگی و سیاسی در مناطق روستایی و نیز مناطق شهری به عنوان کانون های جذب جمعیت خواهد بود که در طی چند دهه اخیر در ایران اتفاق افتاده است.

با عنایت به نارسایی های موجود در تدوین برنامه های عمرانی و توسعه قبل و بعداز پیروزی انقلاب اسلامی(94-1327 ه.ش) در بخش روستایی و عدم لحاظ رویکرد توسعه همه جانبه در این بخش، بی توجهی و کم توجهی، برخورداری و عدم برخورداری از فصل مستقل عمران و نوسازی روستایی و عمدتا یکسونگری در برنامه های توسعه روستایی از یک طرف و شتاب بخشی به توسعه روستایی به لحاظ اهمیت و جایگاه آن در نظام برنامه ریزی کشور از منظر سکونت و فعالیت، تأسیس مدیریت کلان سیاست گذاری توسعه پایدار روستایی با عنوان "سازمان سیاست گذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران" از طریق ارتقاء مرکز توسعه روستایی و دفتر مناطق محروم کشور و ریاست جمهوری در قالب معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان و انجام وظایف دستگاه های مختلف از سطح ملی تا محلی زیر نظر شورای عالی سیاست گذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران، تدوین سند توسعه روستایی کشور و در افق چشم انداز ایران 1404 ه.ش برای تدوین برنامه های ششم و هفتم توسعه از طریق تدوین سند توسعه روستایی استان ها و سند توسعه روستایی شهرستان های هر استان با مشارکت کلیه دستگاه های متولی و مسئول بخش روستایی در هر شهرستان و استان و تصویب آنها در کمیته های برنامه ریزی شهرستانی و شورای برنامه ریزی و توسعه استانی با رویکرد همه جانبه واجرای مشارکتی الگوی پیشنهادی مقاله حاضر به شمار می رود.

1- مقدمه

تحقق توسعه پایدار کشور در گرو برنامه ریزی توسعه در همه ابعاد، در مناطق روستایی، عشایری و شهری است که کم توجهی و بی توجهی به آن موجب فاصله گرفتن کشور از فرایند توسعه خواهد گردید. افزایش شکاف بین روستاها و شهرها، بروز مشکلات زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و کالبدی - فضایی در مناطق روستایی و عشایری و نیز در مناطق شهری به عنوان کانون های جذب جمعیت مناطق روستایی و عشایری به عنوان مهاجرت و یا ادغام در شهرها و یا تبدیل به نقاط شهری که طی چند دهه اخیر در ایران اتفاق افتاده است از آن جمله است (مولائی هشجین، 1386 :282).

در این بین سکونت گاه های روستایی و عشایری به لحاظ کارکرد سکونتی و اقتصادی در طی بیش از شصت سال برنامه ریزی در کشور از جایگاه خاصی برخوردار نبوده اند؛ در نتیجه این بی هویتی و نداشتن جایگاه در نظام برنامه ریزی کلان کشور با رویکرد توسعه همه جانبه روز به روز از سهم جمعیت آن کاسته شده و الگوی جمعیتی کشور در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ( از سال 1358) از روستایی - عشایری به شهری تغییر یافته است. (مولائی هشجین، 1386 :283).

بازنگری در سیاست های برنامه ریزی توسعه روستایی به جهت عدم پاسخگویی سیاست های اعمال شده تاکنون در روستاهای مناطق عشایری کشور و وجود نارسائی هایی در تدوین برنامه های عمرانی و توسعه، رویکرد های مورد توجه در برنامه ها، عدم رعایت رویکرد توسعه همه جانبه در تدوین بخش روستایی و عشایری در برنامه های عمرانی و توسعه و یک سو نگری عملی در تدوین ویا اجرای برنامه های پنج ساله، ضورت شتاب بخشی به توسعه روستایی و عشایری و بهبود و ارتقاء جایگاه آن در نظام برنامه ریزی کشور و ایجاد سازمان مستقل سیاست گذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران، تشکیل شورای عالی سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران، تدوین سند توسعه روستایی کشور در افق چشم انداز ایران 1404 ه.ش و لحاظ آنها در تدوین برنامه های ششم (99-1395) و هفتم (1404-1400) توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی کشور مورد توجه مقاله حاضر است .

2- روش تحقیق

مقاله حاضر بر مبنای تحلیل محتوایی استوار بوده که از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش شناسی توصیفی- تحلیلی است و بر اساس تجربیات نگارنده طی بیش از دو دهه فعالیت علمی - پژوهشی و با بهره گیری از منابع اسنادی و میدانی استوار است.

3- ارزیابی سیاست های برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران

با توجه به مفهوم و تعریف برنامه ریزی توسعه روستایی که فرایندی هدفمند و با مشارکت روستائیان بوده و نتیجه آن تحقق توسعه همه جانبه در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی خواهد بود (مولائی هشجین،1379: 43) و در صورتی این فرایند عملی است که از بالا و پایین برای موفقیت آن فشار آید و نقش دولت در تنظیم و اجرای برنامه ها و طرح ها به همراه مشارکت محلی روستائیان بسیار مهم به نظر می رسد.

بنابراین با توجه به کارکرد های روستاها و مناطق عشایری دو هدف محوری؛ تامین رفاه ساکنان روستاها و عشایر براساس کارکرد سکونتی و حفظ محیط طبیعی براساس کارکرد اقتصادی - تولیدی مدنظر است و براین اساس سیاست های برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران طی چند دهه اخیر به شرح زیر مورد ارزیابی قرار گرفته است (مولائی هشجین، 1384 :58-55).

- عدم توجه به عمران روستایی به صورت فصل مشخص در بر نامه های عمرانی اول تا سوم و توجه به کارکرد اقتصادی- تولیدی روستاها در این برنامه ها.

- افزایش بیش از پیش شکاف بین شهر و روستا و تشویق مهاجرت میلیون ها نفر روستایی به شهرها در نتیجه اصلاحات ارضی، جذب اعتبارات عمرانی در مناطق شهری بزرگ و توزیع نابرابر سرمایه گذاری برای برنامه های عمران شهری و روستایی و عشایری در برنامه سوم عمرانی کشور.

- محدود بودن خدمات قابل ارائه به روستاها و توجه و تأکید بر بعد فیزیکی عمران دهات و عدم اختصاص آنها به بیش از 75 درصد روستاها با 40 درصد جمعیت روستایی کشور.

- تأکید بر عامل جمعیت در ارائه خدمات و فراموشی روستاهای کمتر از 250 نفر جمعیت و یا 50 خانوار که هیچگونه خدماتی برای آنها در نظر گرفته نشده بود.

- در حاشیه قرار دادن بخش کشاورزی و ارائه الگوی توسعه صنعتی کشور در برنامه های چهارم و پنجم عمرانی.

- تأکید بیش از حد به خدمات اجتماعی بوی‍‍‍ژه در برنامه های چهارم و پنجم بدون توجه به مفهوم توسعه روستایی و عشایری که فراتر از خدمات اجتماعی است.

- نداشتن و عدم ارائه استانداردها و ضوابطی جهت تأمین و ایجاد سطوح مختلف خدمات برای مناطق روستایی و عشایری.

- وسعت بیش از اندازه مراکز و مشکل خدمات رسانی به روستاهای اقماری بویژه در نواحی روستایی کم تراکم و کم جمعیت.

- اهمیت یابی عمران و آبادی روستاها در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در پرتو شعار حمایت از اقشار محروم جامعه، نیل به خودکفایی در محصولات اساسی کشاورزی(مولایی هشجین،147:1378).

- توجه به بخش کشاورزی و دیدگاه تبدیل بخش سنتی به بخش نوین و سودآور در کشاورزی که به عنوان مثبت ترین وجوه برنامه اول توسعه محسوب می شود.

- متمرکز شدن برنامه های اجرایی عمران روستایی بر طرح ریزی توسعه فیزیکی و عمران روستایی در قالب طرحهای هادی و بهسازی روستایی و اجرای پروژه های عمران روستایی.

- طرح ریزی یک نظام سلسله مراتبی خدمات رسانی به منظور تثبیت جمعیت روستایی و جلوگیری از تمرکزگرایی جمعیت(جهانی،52:1375 ).

- اختصاص فصلی با عنوان عمران و نوسازی روستاها در برنامه های دوم و سوم توسعه و توجه و تأکید بر کارکرد سکونتی و هدف محوری تأمین رفاه و آسایش روستائیان.

- توجه و تأکید به جنبه های فیزیکی و عمرانی روستاها در قالب بهسازی و نوسازی فیزیکی، ساماندهی روستاهای پراکنده در برنامه دوم توسعه(مولایی هشجین، 1381).

- عدم امکان اجرایی شدن طرح های ساماندهی روستاهای پراکنده در قالب تجمیع و ادغام روستاها با توجه به شرایط محیطی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی نواحی روستایی کشور که در برنامه دوم توسعه بدان تأکید شده بود.

- ساماندهی و بهسازی کالبدی روستاهای کشور در برنامه سوم توسعه(مولایی هشجین، 1379).

- توجه به ابعاد فیزیکی- کالبدی روستاها در برنامه سوم و عدم اختصاص خدمات به روستاهای کمتر از 20 خانوار یا 100 نفر جمعیت.

- تسریع در امر توسعه و عمران روستاها و توجه به بهبود معیشت روستائیان.

- رعایت عدالت اجتماعی در بذل توجه و کمک بیشتر به مناطق محروم در روستاها در زمینه های مختلف بویژه ایجاد اشتغال و خدمات.

- پرداختن به صورت مستقیم و غیر مستقیم در قالب بخش ها و فصول مختلف توسعه روستایی، بویژه در ماده 19 قانون برنامه در قالب بسترسازی برای رشد سریع اقتصادی در سه بند با هدف ارتقاء شاخص های توسعه روستایی و عشایری و تکلیف دولت به انجام سیاست گذاری ، برنامه ریزی، راهبری و نظارت در امور توسعه روستایی زیر نظر رئیس جمهور، افزایش شاخص های مذکور نسبت به پایان برنامه سوم توسعه و ساماندهی اسکان عشایر به حفظ ارتقاء توانمندی اقتصادی و تخصیص صد درصدی و پرداخت اعتبارات بخش روستایی و عشایری در طول برنامه به میزان ارقام بودجه مصوبه سالانه ( قانون برنامه پنج ساله چهارم،1392: 89-85)

- پرداختن به توسعه روستایی در فصول مختلف به صورت مستقیم و غیر مستقیم و بویژه در فصل ششم با عنوان توسعه منطقه ای در قالب ماده 194 با عنوان توسعه روستایی به منظور بهبود وضعیت روستاها در زمینه سیاستگذاری، برنامه ریزی، راهبری، نظارت و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی ،ارتقاء سطح درآمد و کیفیت زندگی روستائیان و کشاورزان و کاهش نابرابری های موجود بین جامعه روستایی، عشایری و جامعه شهری به عمل آوردن حمایت دولت از اقداماتی که در قالب 17 بند و 3 تبصره در ابعاد مختلف توسعه روستایی تبیین گردیده است( قانون برنامه پنجم توسعه،1392).

4- بحث و نتیجه گیری

با توجه به جایگاه روستا و عشایر در نظام برنامه ریزی کشور در قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی که در سطور قبل به آنها اشاره گردید ملاحظه می شود که علیرغم اهمیت و جایگاه مناطق روستایی و عشایری در فرایند توسعه کشور چه از نظر استقرار حدود 28 درصد جمعیت کشور در آنها و چه از نظر کارکرد اقتصادی و تولیدی با رویکرد مدیریت منابع از نظر تأمین نیازهای راهبردی جمعیت مصرف کننده شهری، روستایی و عشایری و به ویژه در راستای سیاست های جمعیتی ابلاغی اخیر کشور، تولید مواد غذایی، مواد اولیه مورد نیاز بخش صنایع، تولید ناخالص ملی، اشتغال و کاهش فقر، سهم اقتصادی بخش روستایی و عشایری در سرمایه گذاری های عمرانی و ارزش افزوده ملی در نظام برنامه ریزی کشور جایگاه قابل قبولی ندارد.

مناطق روستایی و عشایری کشور در مقایسه با سرمشق های توسعه در سطوح ملی، استانی، ناحیه ای و شهری با شکاف مواجه هستند، شکاف حاصل، موجب کاهش تعداد جمعیت و نرخ رشد جمعیت، عدم اسکان جمعیت پذیری و حتی تثبیت جمعیت، مهاجرت به مناطق شهری، عدم رضایت از زندگی در مناطق روستایی و عشایری به لحاظ شکاف عمیق با مناطق شهری، افزایش سن و حتی سالخوردگی جمعیت فعال و بویژه در بخش بهره کشی از زمین گردیده است همچنین علیرغم وجود مشکلات فراوان در مناطق روستایی و عشایری به جهت مشکلات زندگی در شهرها و بویژه شهرهای بزرگ در دهه اخیر، رویکرد محیط گرایی ( ارتباط با محیط طبیعی) موجب گرایش شهرنشینان به روستاها و به ویژه در نیمه شمالی کشور و روستاهای نزدیک به شهرها شده است و نیز رویکرد مهاجرت معکوس به صورت فصلی و دائمی براساس موارد مذکور که حضور شهرنشینان با منشأ روستایی و غیر روستایی را بویژه در روستاهای برخوردار از شرایط استقرار با تاکید بر توان های گردشگری ساحلی، جنگلی، کوهپایه ای و کوهستانی می تواند به ارتقاء جایگاه مناطق روستایی و عشایری کشور منجر گردد براین اساس خلاء سیاستگذاری در ارتباط با برنامه ریزی و توسعه روستایی کاملا احساس می گردد( مولائی هشجین، 1393 :6).

به منظور دستیابی به هدف توسعه پایدار روستایی و عشایری کشور و لحاظ آنها در تدوین برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(99-1395) موراد زیر پیشنهاد می گردد:

• تدوین سند توسعه روستایی و عشایری کشور در افق چشم انداز سال 1404 (ه.ش) از طریق تدوین سند توسعه روستایی استانها و شهرستانها و تصویب آنها در شورای برنامه ریزی و توسعه استانها و کمیته برنامه ریزی شهرستانها با هدف؛ شناخت توان ها، قابلیت ها و مزیت های نسبی، تنگناها و محدودیت ها، مسایل برنامه های توسعه روستایی و عشایری، تعیین اهداف بلند مدت ، میان مدت و کوتاه مدت ، راهبردهای کلان ، سیاست ها و خط مشی ها، اقدامات اولویت دار و ارائه طرح ها و پروژه های اجرایی در حوزه روستایی و عشایری و بهره گیری از آن در تدوین برنامه ششم(99-1395 ه.ش) و هفتم (1404-1400 ه.ش)توسعه کشور.

• با توجه به اینکه در برنامه های توسعه روستایی- عشایری، روستاهای کمتر از 20 خانوار یا 100 نفر جمعیت تحت پوشش برنامه های پیشنهادی قرار نگرفته اند و ملاک جمعیتی ارائه دستگاههای مختلف؛ روستاهای بالای 20 خانوار می باشد از آنجایی که روستاهای کم جمعیت و عمدتا پراکنده کشور، بیشتر در معرض آسیب پذیری، مهاجر فرستی و در نهایت تخلیه آنها قرار دارند لازم است از برنامه توسعه ششم، آستانه جمعیتی برای توسعه روستاها تعیین نشود و تمامی سکونتگاههای روستایی و عشایری مشمول برنامه های توسعه گردند.

• از آنجایی که در برنامه های عمرانی و توسعه قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی (94-1327 ه.ش) در بهترین شرایط فصل مشخص به عمران و نوسازی و توسعه روستایی اختصاص یافته است و حتی این امر به عنوان گزینه مطلوب با رویکرد توسعه همه جانبه مغایرت دارد. با توجه به توان های متنوع و مختلف مناطق روستایی و عشایری براساس اهداف محوری توسعه آنها تعیین و تدقیق جایگاه بخش روستایی و عشایری در سراسر برنامه های توسعه و تنوع بخشی به آن ضروری است تا بتوان به توسعه روستایی و عشایری کشور شتاب بیشتری بخشید و جایگاه شایسته ای که باید برای آن تعیین نمود در نظر گرفت بنابراین پرهیز از توجه کانونی و لحاظ ابعاد مختلف توسعه در تمامی فصول توصیه می گردد.

• در تدوین برنامه ششم توسعه و با توجه به تجربیات موجود در قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی توجه و تأکید بر راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا به عنوان راهبرد برنامه ریزی توسعه براساس توان های مناطق روستایی و عشایری و توسعه درون زا و منطبق با اقتصاد مقاومتی توصیه می گردد تدوین سند توسعه روستایی در سطوح مختلف و تنظیم برنامه ششم و هفتم توسعه در انطباق با راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا به شمار می رود.

• در تدوین برنامه ششم توسعه براساس تجربیات موجود برنامه ریزی کشور و رویکرد های مختلف مورد استفاده، توجه و تأکید بر اصل عدالت فضایی و توزیع عادلانه امکانات، تسهیلات و خدمات برنامه ریزی براساس توان های بالقوه و بالقوه مناطق روستایی و عشایری در مقیاس کشور و رعایت اصل دسترسی به جای اصل برخورداری که نظام برنامه ریزی مبتنی بر اصل عدالت فضایی و راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا و مسایل و مشکلات موجود کشور و مناطق روستایی و عشایری و مناطق شهری معلول عدم لحاظ اصول مذکور است توصیه می گردد.

• به منظور شتاب بخشی به توسعه روستایی و عشایری کشور و تقویت جایگاه آن در نظام برنامه ریزی ایران و تأکید و توجه جدی مواد 19 و 194 قانون برنامه های چهارم و پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور( مولائی هشجین، 1386) و فرصت های متنوع و مختلف پیش آمده در خصوص ضرورت شتاب بخشی به توسعه مناطق روستایی و عشایری براساس اهداف محوری توسعه روستایی و عشایری و با هدف بسترسازی برای رشد سریع اقتصادی و ارتقاء شاخص های توسعه روستایی و عشایری، سیاستگذاری، برنامه ریزی راهبردی و نظارت در امور توسعه روستایی و عشایری زیرنظر رئیس جمهور و گذشت بیش از یک دهه از این تکلیف، ترکیب رویکرد مدیریت اجرایی با مدیریت منابع با هدف ارتقاء مرکزی برنامه ریزی روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری به سازمان مستقل، سیاستگذاری و برنامه ریزی و توسعه پایدار روستایی ایران که رئیس آن معاون رئیس جمهور خواهد بود و نیز تشکیل شورای عالی سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران با مشارکت کلیه دستگاه های مسئول در برنامه ریزی و توسعه روستایی - عشایری و ایجاد معاونت، اداره کل، مدیریت، اداره و دفتر امور روستایی برحسب میزان وظایف و مأموریت هر دستگاه از مقیاس ملی تا بخشی در برنامه ششم توسعه پیشنهاد می گردد (مولائی هشجین، 1393: 6-5).

در سازمان پیشنهادی به سیاست گذاری و برنامه ریزی در قالب سازمان ستادی و نه سازمان اجرایی توجه و تأکید گردیده است و کلیه دستگاه ها و نهادهای موجود مرتبط با روستاها و عشایر برحسب وظایف و مأموریت های هریک و به صورت مستقل فعالیت های خود را از طریق ارتباط با شورای عالی سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه پایدار روستایی ایران از طریق ایجاد معاونت، اداره کل، مدیریت، اداره و دفتر امور روستایی برحسب وظایف هریک ادامه می دهند.

5- منابع

1. آسایش ، حسین، 1375، برنامه ریزی در ایران، دانشگاه پیام نور

2. آسایش حسین و قنبری نوذر، 1387، مدیریت روستایی در ایران(اصول، مبانی و مفاهیم کاربردی)، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه

3. افراخته حسن، 1388، مدیریت روستایی با تأکید بر ایران، انتشارات گنج هنر،

4. اکبری صادق و عبدالهی مجید، 1387، مجموعه قوانین و مقررات ده و دهیاری با آخرین اصلاحات و الحاقات، انتشارات قلمستان هنر

5. بدری سید علی و موسوی سید عارف،1388، مدیریت نوین روستایی در جستجوی راهکاری مناسب برای توسعه دهیاری ها، موسسه انتشاراتی فرهنگی اشتیاق نور

6. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (1372)، طرح سطح بندی روستاهای کشور، گزارش سوم، دفتر مطالعات و برنامه ریزی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، تهران

7. جلالی، سعید(1380)، قانون برنامه سوم توسعه در نظم حقوقی کنونی، سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، تهران

8. جمعه پور، محمود(1385)، مقدمه ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی: دیدگاهها و روش ها، انتشارات سمت، تهران

9. حسینی ابری، سید حسن(1380)، مدخلی بر جغرافیا ی روستایی ایران، انتشارات دانشگاه اصفهان، اصفهان

10. رضوانی، محمدرضا، (1390)، برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، انتشارات قومس، تهران

11. سازمان برنامه و بودجه(1377)، مستندات برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (83-1379)، جلد اول، نظام برنامه ریزی

12. سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، 1387، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، موسسه فرهنگی؛ اطلاع رسانی و مطبوعاتی

13. سازمان برنامه و بودجه(1372)، برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، جلد نهم، وضعیت گذشته، موجود در برنامه های توسعه بخشی (بخش های تولیدی و زیربنایی)، تهران

14. طالب، مهدی، 1371، مدیریت روستایی در ایران، انتشارات دانشگاه تهران و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی

15. فیروز نیا قدیر و همکاران، 1390، چشم انداز و نظام مدیریت برنامه ریزی توسعه کالبدی نواحی روستایی ایران، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران

16. قدیری معصوم، مجتبی و ریاحی، وحیر، 1383 ، بررسی محورها و چالش های مدیریت روستایی در ایران، پژوهش های جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، شماره 50

17. قانون برنامه پنج ساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(1392)، سایت مجلس شورای اسلامی، تهران

18. قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(1392)، سایت مجلس شورای اسلامی، تهران

19. معاونت آموزش جهاد دانشگاهی، بی تا، راهنمای جامع مدیریت روستایی، مجموعه اصول، قوانین و مفاهیم مورد نیاز دهیاران، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور

20. مزینی، منوچهر، 1374، مدیریت شهری و روستایی در ایران، انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان ملی مسکن و زمین

21. مطیعی لنگرودی، حسن، 1382 ، برنامه ریزی روستایی با تأکید بر ایران، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد

22. منصور، جهانگیر، 1384، قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات نشر آوران

23. مهدوی، مسعود، 1377، مقدمه ای بر جغرافیای روستایی در ایران ، جلد اول ، انتشارات سمت

24. مولائی هشجین ، نصرالله(1378)، ارزیابی سیاست ها و خط مشی های برنامه ریزی توسعه خدمات روستایی در ایران، مجله دانشنامه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، شماره 32 و 33، تهران

25. مولائی هشجین ، نصرالله(1381)، تحلیلی پیرامون کاربرد جغرافیا در برنامه ریزی توسعه فیزیکی سکونت گاه های روستایی در ایران، فصلنامه فضای جغرافیایی، شماره 6، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، اهر

26. مولائی هشجین ، نصرالله(1386)، تحلیلی پیرامون الزامات بازنگری در سیاست های برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، فصلنامه فضای جغرافیایی، شماره 17، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، اهر

27. مولائی هشجین ، نصرالله(1387)، چالش و راهکارهای مدیریت برنامه ریزی توسعه روستایی و عشایری در ایران، همایش سراسری جغرافیا و قرن بیست و یکم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، اردیبهشت ماه، نجف آباد

28. مولائی هشجین، نصرالله(1389)، بررسی نارسائی های ارائه و مکان یابی کاربری ها در طرح های هادی روستایی استان گیلان، طرح پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، رشت

29. مولائی هشجین ، نصرالله(1391)، مدل و الگوی پیشنهادی مدیریت روستایی در استان گیلان، اولین همایش ملی توسعه روستایی، 14 و 15 شهریور ماه، استانداری گیلان، رشت

30. مولائی هشجین ، نصرالله(1392)، برنامه ریزی توسعه کالبدی سکونتگاههای روستایی در گیلان، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، رشت

31. مولائی هشجین ، نصرالله(1392)، جایگاه مدیریت محلی در برنامه ریزی کالبدی سکونتگاههای روستایی ایران، انتشارات سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، تهران

32. مولائی هشجین نصراله، 1390، طرح جامع عمران روستاهای استان گیلان، طرح پژوهشی، کارفرما بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان، مشاور مهندسین مشاور آبادگران شهر و روستا

33. مولائی هشجین نصراله، 1379، مفهوم و تعریف و ضرورت برنامه ریزی توسعه روستایی، مجله سپهر، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، دوره نهم، شماره سی و سوم، تهران

Proposed Pattern of Completion Section Rural Development of The Sixth Development Plan In Iran (2016-2020)

Nasrollah Molaeihashjin Professor Of Geography & Rural Development Planning

Email: nmolaeih@iaurasht.ac.ir

Key words: Proposed Pattern, Rural Development, Sixth Development