ظرفیت مغفول صادرات صنایع غذایی
وجود انواع محصولات غذایی در سراسر جهان، بازار را برای ارزیابی تولیدات سایر کشورها مهیا کرده است. رقابت بر سر حضور در بازارهای بینالمللی با توجه به پتانسیل و ظرفیتهای موجود در هر کشور، زمینه تولید و صادرات را بیش از گذشته فراهم ساخته و دولتها با سرمایهگذاری بر روی این صنعت راه را برای ورود و حضور و جلب رضایت مشتری و در نتیجه ارزآوری بیشتر از طریق عرضه محصولاتشان به این بازارها، برای خود هموار ساختهاند.
تنوع نیازهای انسان و منابع غذایی و پراکندگی آنها در جهان به حدی است که مبادله کالا و خدمات از کشور دیگر را اجتنابناپذیر ساخته است. وضعیت ایران در بخش مواد غذایی باعث شده که در بازار عظیم مواد غذایی و تجارت بینالمللی آن از جایگاه شایستهای برخوردار نباشد و این در حالی است که بیشترین مزیت نسبی کشور برای وارد شدن به عرصه تجارت بینالمللی مربوط به صنایع غذایی میشود. کشورمان بهعنوان کشور مسلمان میتواند بهترین گزینه برای صادرات محصولات غذایی با برند ایرانی باشد.
با توجه به شرایط آب و هوایی و تنوع و کیفیت مطلوب کشاورزی و منابع آبی فراوان در ایران صنایع غذایی، دارای اهمیت و مزایای فراوانی باشد. صادرات و واردات و مسائل مبتلا به آن فرآروی هر کشوری قرار دارد و گریزی از آن نیست. تنها کشورهایی میتوانند ابتکار عمل را در حل مسائل صادرات و واردات در دست داشته باشند که با توجه به اهداف بلندمدت اقتصادی روش و برنامه معینی را طرحریزی کرده باشند. وضعیت ایران در بخش مواد غذایی باعث شده که در بازار عظیم مواد غذایی و تجارت بینالمللی آن از جایگاه شایستهای برخوردار نباشد و این در حالی است که بیشترین مزیت نسبی کشور برای وارد شدن به عرصه تجارت بینالمللی مربوط به صنایع غذایی میشود.
از آنجا که بهترین بازارهای فرآوردههای غذایی کشور در نزدیکی مرزها قرار گرفتهاند موانع موجود در راه صادرات سبب شده که این بازارها نیز روی عرضه مستمر و مطلوب کالا از سوی صادرکنندگان ایرانی خیلی حساب نکنند.
این در حالی است که صادرات محصولات کشاورزی در 12 ماهه سال 1389 به میزان سه هزار و 16 هزار تن و به ارزش سه هزار و 580 میلیون دلار بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبلتر از آن 41 درصد از نظر وزنی و 27 درصد از نظر ارزشی افزایش یافته، بدان معناست که کشورمان با توجه به این میزان صادرات محصولات کشاورزی ظرفیت دارد که این محصولات را بهصورت فرآوری شده و در قالب صنایع غذایی به سایر کشورها صادر کند.
صنایع مواد غذایی جزو حوزه صنعتی صنایع تولید محصولات مصرفی کمدوام قرار دارد. با توجه به سطح درآمد سرانه کشور، بخش قابل توجه تقاضای خانوارها متمرکر در این گروه از صنایع است. تولیدکنندگان در فعالیتهای صنعتی محصولات کمدوام با بهرهگیری از فضای رقابتی داخلی و تقاضای خانوارهای ایرانی و دخالت کمتر دولت در این حوزهها عملکرد نسبتاً خوبی از خود نشان دادهاند. نکته قابل توجه دیگر در مورد صنایع کمدوام مصرفی، تنوع بسیار زیاد واحدهای تولیدی به لحاظ فاصله از صنایع مشابه مدرن در سطح جهان است. صنایع غذایی از قدیمیترین صنایع کشور هستند و به طور کلی نسل اول صنایع ایجادشده در کشور عمدتاً در این حوزه قرار میگیرد. برخی از این واحدها بدون بروز تحولی اساسی در تکنولوژی و شیوههای مدیریت، در سایه حمایتهای مختلف دولت به حیات خود ادامه دادهاند. بنابراین با توجه به ضعفها و مشکلات داخلی ابتدا باید آنها را حل و فصل کرد و سپس وارد مرحله صادرات شد.
خودکفایی در این بخش و صادرات تکنولوژی نشاندهنده ظرفیت بالای کشور برای توسعه تجارت خارجی و افزایش صادرات غیرنفتی است. وضعیت فعلی صنایع غذایی ایران در حال حاضر مطلوب نیست و وارداتی هم که در بعضی از فرآوردههای تولیدی صنایع غذایی صورت میگیرد بهدلیل تنوع زیاد محصولهای خارجی است در برابر کمبود این محصولات در داخل کشور است.
یکی از راهبردهای توسعه و رشد اقتصادی که جایگاه ویژهای را در بین کشورها پیدا کرده، استراتژی توسعه صادرات است. کشورها از ابزارهای مختلفی برای تشویق صادرات استفاده میکنند. مشکلاتی مانند کمبود اطلاعات و دانش فنی، فقدان فرهنگ و فرهنگسازی صادراتی، فقدان حمایت مؤثر از صنایع کوچک و متوسط، عملکرد ضعیف تشکیلات و بکارگیری مقررات و بخشنامههای ناپایدار، ثبات نرخ ارز، فقدان رقابت، عدم حمایت بر اساس مزیتهای نسبی در صنایع کشور کاهش اتکای اقتصاد ملی به درآمدهای ناشی از صادرات نفت و دستیابی به استقلال اقتصادی کشور را ضعیف کرده است.
بهبود بخشیدن به توان رقابت محصولات ایرانی در بازارهای جهانی، از طریق مبارزه با رانتهای اقتصادی و هدایت صحیح تولید و صادرات، امکانپذیر خواهد شد. با توجه به میزان کافی تولید محصولات کشاورزی در کشور میطلبد برای رسیدن به جایگاه ویژه استفاده بهینه از این موهبت، توسعه صنایع غذایی در کشور به طور جدی مورد پیگیری قرار بگیرد و سرمایه را برای این بخش کلیدی اختصاص داد./
خبرنگار: مریم بهنامراد
G-901215-01_R
دیدگاه تان را بنویسید