صید پایدار عروس دریایی موزی؛ فرصتی برای توسعه اقتصاد دریامحور در سواحل مکران

بر اساس یادداشت علمی سید احمدرضا هاشمی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات شیلاتی آب‌های دور چابهار، در سال‌های اخیر افزایش تعداد عروس‌های دریایی در بسیاری از مناطق جهان مورد توجه قرار گرفته است؛ پدیده‌ای که عواملی مانند صید بی‌رویه، تغییرات اقلیمی و ورود مواد مغذی به دریا در شکل‌گیری آن نقش دارند.

در ایران نیز گونه عروس دریایی موزی به دلیل اهمیت تجاری و صادراتی، به‌ویژه در آب‌های شمالی دریای عمان، از گونه‌های مورد توجه بخش شیلات محسوب می‌شود. با توجه به ضرورت بهره‌برداری پایدار، تعیین میزان ذخیره، ظرفیت برداشت و سقف مجاز صید این گونه، یکی از الزامات مدیریت منابع دریایی است.

ذخایر عروس دریایی موزی در محدوده پایدار

بر اساس نتایج این پژوهش، سطح بهره‌برداری از ذخایر عروس دریایی موزی در استان سیستان و بلوچستان در حد مجاز و پایدار قرار دارد و نشانه‌ای از صید بی‌رویه در منطقه مشاهده نشده است.

ارزیابی‌ها نشان می‌دهد حداکثر محصول ثابت پایدار (MCY) و محصول مجاز کل (TAC) این گونه در محدوده تقریبی ۴.۵ تا ۶ هزار تن در سال قرار دارد؛ ظرفیتی که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی مدیریتی صید در سال‌های آینده باشد.

صید فعلی کمتر از ظرفیت برداشت پایدار

بر اساس این بررسی، میزان صید کل برآوردشده عروس دریایی موزی، بدون احتساب بخش تاج، حدود ۲.۲ هزار تن و با احتساب تاج حدود ۲.۸ هزار تن گزارش شده است.

همچنین تلاش صیادی سالانه این گونه ۳۱۹۰ روز-قایق برآورد شده و میانگین صید به ازای تلاش صیادی (CPUE) برای هر قایق ۳۷۹ ± ۴۴۹ کیلوگرم به دست آمده است.

تیر تا آبان؛ دوره اصلی صید تجاری

نتایج پژوهش نشان می‌دهد صید تجاری عروس دریایی موزی عمدتاً در فاصله تیر تا آبان‌ماه انجام می‌شود و بیشترین میزان صید و بالاترین شاخص CPUE در آبان‌ماه ثبت شده است.

از نظر پراکنش مکانی نیز ایستگاه پزم بیشترین میزان صید و تلاش صیادی را به خود اختصاص داده است. بررسی‌ها همچنین نشان داده است که میان ایستگاه‌های تیس و پزم و نیز میان ماه‌های مختلف، اختلاف معنی‌داری از نظر مقدار صید و کارایی تلاش صیادی وجود دارد؛ موضوعی که اهمیت توجه به الگوهای زمانی و مکانی در برنامه‌ریزی صید را نشان می‌دهد.

امکان افزایش برداشت با رعایت اصول پایداری

بر اساس یافته‌های این مطالعه، با توجه به شرایط مناسب ذخیره، ظرفیت افزایش صید عروس دریایی موزی تا حدود ۵ تا ۶ هزار تن در سال وجود دارد؛ با این حال، این افزایش باید همراه با مدیریت علمی و رعایت سقف برداشت انجام شود تا از ایجاد فشار بیش از حد بر ذخایر جلوگیری شود.

به این ترتیب، هرگونه افزایش برداشت از این ذخیره باید متناسب با تغییرات فصلی، پراکنش منطقه‌ای و نتایج پایش‌های دوره‌ای انجام شود تا بهره‌برداری اقتصادی، همزمان با حفاظت از پایداری اکوسیستم دریایی ادامه یابد.

در این راستا، پایش مستمر شاخص‌هایی مانند CPUE، میزان تلاش صیادی و مرگ‌ومیر برای ارزیابی وضعیت ذخیره و اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی ضروری است.

مدیریت پویا؛ شرط تداوم بهره‌برداری اقتصادی

بر اساس این یادداشت علمی، نوسانات فصلی و منطقه‌ای ذخایر عروس دریایی موزی ضرورت استفاده از مدیریت پویا و مبتنی بر داده‌های به‌روز را دوچندان می‌کند.

توسعه فرآوری و صادرات این گونه، در کنار رعایت اصول پایداری، می‌تواند به تکمیل زنجیره ارزش شیلاتی و تقویت اقتصاد جوامع ساحل‌نشین در منطقه مکران کمک کند.