در جریان سفر رئیس سازمان تات به استان قم:
از پژوهش تا تولید؛ قم در مسیر پیوند تحقیق، فناوری و آموزش کشاورزی
تهران- ایانا- غلامرضا گلمحمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در سفر به استان قم از مجموعه ظرفیتهای پژوهشی، فناورانه، آموزشی و تولیدی استان و همچنین افزایش عملکرد مزارع هدف و تحقیقات محصولات راهبردی گرفته تا تولید بذر هیبرید، توسعه ارقام جدید پسته، فعالیت شرکتهای دانشبنیان، پرورش آبزیان و راهاندازی نخستین هنرستان کشاورزی زیرمجموعه این سازمان بازدید کرد.
به گزارش ایانا، وجه مشترک بخش مهمی از برنامههای این سفر، تأکید بر یک حلقه مفقوده در بخش کشاورزی بود: چگونه نتیجه پژوهش و فناوری از مرکز تحقیقاتی و شرکت دانشبنیان عبور کند و به مزرعه، واحد تولیدی و نیروی انسانی ماهر برسد.
وقتی پژوهش از مرکز تحقیقاتی به مزرعه میرسد
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی قم در جریان این سفر گزارشی از فعالیتهای پژوهشی خود ارائه کرد؛ مرکزی که مطالعات و تحقیقات آن بخش قابل توجهی از مسائل کشاورزی استان را پوشش میدهد و در پایش و ارزیابیهای سازمان تات نیز مشارکت دارد.
به گفته مسئولان مرکز، پایش هدفمند مزارع با حضور کارشناسان پژوهشی و اجرایی در مزارع هدف، به حدود ۱۵ درصد افزایش عملکرد منجر شده است. تحقیقات مرکز نیز بر محصولات راهبردی از جمله گندم، جو و کلزا و پاسخ به نیازهای واقعی استان متمرکز است.
در کنار تحقیقات زراعی، استفاده از پسماندهای کشاورزی نیز در دستور کار قرار گرفته است. یکی از طرحها به استفاده از پوست پسته و بقایای کشاورزی برای تولید خوراک و مکملهای دامی مربوط میشود و دو شرکت فناور مستقر در ایستگاه تحقیقاتی از این ظرفیت برای تولید محصولات دانشبنیان استفاده میکنند.
مرکز تحقیقات قم همچنین در چهار حوزه رشد و چهار عرصه تحقیقاتی فعالیت دارد و در برنامههای پایش و ارزیابی سازمان تات مشارکت میکند. به گفته مهدی خجستهکی، معاون پژوهش مرکز، این مجموعه بهعنوان یک مرجع علمی در استان مورد مراجعه دستگاههای اجرایی و کشاورزان برای دریافت نظرهای تخصصی و علمی قرار میگیرد.
همکاری با بخش خصوصی و کشاورزان پیشرو، اجرای تحقیقات در مزرعه، ثبت رقم «حسینیه» و ارتباط با تشکلهای بخش کشاورزی از دیگر فعالیتهای مرکز عنوان شده است. شکلگیری انجمن پسته قم نیز در همین مسیر قرار دارد.
این مجموعه در عین حال با محدودیت منابع انسانی مواجه است؛ مسئلهای که به گفته مسئولان مرکز، مانع از آن نشده که فعالیتهای پژوهشی و کارشناسی آن در بخش کشاورزی استان اثرگذار باشد.
گلمحمدی در بازدید از مرکز تحقیقات قم بر تغییر رویکرد پژوهش به سمت حل مسائل واقعی استان تأکید کرد و گفت موضوعات تحقیقاتی باید بر اساس مشکلات موجود در عرصه تولید تعریف شوند و نتایج آنها در مزارع به اجرا برسد.
او استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی، انجمنهای کشاورزی و شبکه ترویج را برای انتقال دانش به بهرهبرداران ضروری دانست و مدلهای مزرعهای و بستههای دانشبنیان را از ابزارهای کاهش فاصله عملکردی میان کشاورزان پیشرو و بهرهبرداران خرد عنوان کرد.
از آرتمیا تا خوراک دام؛ فناوری در مرکز رشد
بخش دیگری از سفر به مرکز رشد واحدهای فناور کشاورزی قم اختصاص داشت؛ مرکزی که شرکتهای فناور و دانشبنیان مستقر در آن، نمونههایی از تلاش برای تبدیل دانش و فناوری به محصول را ارائه کردند.
یکی از این شرکتها در زمینه تولید آرتمیا و غذای زنده آبزیان، بهویژه برای ماهیان خاویاری و زینتی فعالیت میکند.
در نمونهای دیگر، شرکتی فناور با استفاده از فناوری کشت باکتریایی در بیوراکتور، خوراک دام را از ۱۰۰ درصد پسماندهای کشاورزی تولید میکند؛ فعالیتی که پسماند را به محصول با ارزش تبدیل میکند و از هدررفت بخشی از منابع جلوگیری میکند.
در نشست با شرکتهای فناور و دانشبنیان مرکز رشد نیز موضوع فقط معرفی محصولات نبود. حسین فرازمند، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان تات، از بررسی مسائل شرکتها در زمینه اجرای پروژهها و تکمیل محصولات فناورانه خبر داد و بر حمایت از آنها برای ارزیابی محصولات، استفاده از ظرفیت مراکز تحقیقاتی و فراهم شدن زمینه ورود فناوریها به عرصه تولید تأکید کرد.
او فعالیت شرکتها در حوزههایی مانند رباتیک و هوشمندسازی را نیز از ظرفیتهای قابل استفاده برای پاسخ به نیازهای فناوری بخش کشاورزی دانست.
به این ترتیب، مرکز رشد در این سفر بهعنوان حلقهای میان تحقیقات، شرکتهای فناور و بخش اجرا مطرح شد؛ حلقهای که موفقیت آن به عبور فناوری از مرحله توسعه محصول و رسیدن به استفاده واقعی در تولید وابسته است.
یک هکتار برای تولید بذر هیبرید
یکی از خروجیهای عملی این رویکرد در ایستگاه تحقیقاتی پردیسان رقم خورد؛ جایی که قرارداد احداث یک هکتار گلخانه تولید بذر هیبرید به امضا رسید.
این طرح با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و با هدف توسعه تولید بذر و بهرهگیری از فناوریهای نوین در تولید محصولات کشاورزی اجرا میشود. در چارچوب همکاری پیشبینیشده، یک شرکت دانشبنیان فعال در تولید بذر هیبرید که دارای لاینهای اصلاحی خیار، گوجهفرنگی، فلفل و بادمجان است، از ظرفیت تحقیقاتی و فنی مرکز قم استفاده خواهد کرد.
تولید بذر هیبرید به دلیل نیاز به لاینهای والدینی مشخص و دانش فنی تخصصی، فرایندی پیچیده است و توسعه این فعالیت، علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، میتواند به تقویت ظرفیت علمی و فناورانه تولید بذر، انتقال فناوری و کاهش وابستگی به بذر وارداتی کمک کند.
پسته؛ از رقم جدید تا مسئله آب و اقلیم
در بخش دیگری از سفر، رقم جدید پسته «حسینی» در مجموعهای کشت و صنعت رونمایی شد.
گلمحمدی پسته را یکی از محصولات مهم صادراتی کشور دانست و ارزش صادرات سالانه آن را بیش از یکونیم میلیارد دلار عنوان کرد. در عین حال، کاهش منابع آب، افت کیفیت آب و خاک و تغییرات اقلیمی، ضرورت توسعه ارقام جدید و سازگار با شرایط محیطی را افزایش داده است.
رئیس سازمان تات، افزایش بهرهوری از واحد سطح و کاهش فاصله عملکردی میان کشاورزان پیشرو و بهرهبرداران خرد را از مسائل مهم بخش کشاورزی دانست و توسعه ارقام جدید، انتقال دانش و استفاده از فناوریهای نوین را از مسیرهای پاسخ به این مسئله عنوان کرد.
رقم «حسینی» نیز در همین چارچوب معرفی شد؛ رقمی که توسعه آن با هدف افزایش ظرفیت تولید ارقام جدید و سازگاری بهتر با شرایط محیطی دنبال شده است.
پردیسان؛ هم ایستگاه تحقیقاتی، هم کلاس درس
ایستگاه تحقیقاتی پردیسان در این سفر تنها محل اجرای طرحهای پژوهشی و فناورانه نبود. عملیات اجرایی احداث نخستین هنرستان کشاورزی زیرمجموعه سازمان تات نیز در این ایستگاه آغاز شد.
این هنرستان در زمینی به مساحت یکونیم هکتار از اراضی ۸۲ هکتاری ایستگاه تحقیقاتی پردیسان احداث میشود و ظرفیت آن ۳۰۰ هنرجو اعلام شده است. مجوزهای لازم نیز از مراجع ذیربط دریافت شده است.
هدف از احداث هنرستان، توسعه آموزشهای مهارتی و تربیت نیروی متخصص مورد نیاز بخش کشاورزی است؛ آموزشی که قرار است از محیط کلاس فراتر برود و با عرصه واقعی تولید ارتباط داشته باشد.
گلمحمدی، آموزش و ترویج را از محورهای مهم فعالیت سازمان تات دانست و بر تربیت نسل آینده کشاورزان و تکنسینهای ماهر تأکید کرد. به گفته او، در حال حاضر ۳۴ هنرستان کشاورزی در کشور فعال هستند و آموزش بهرهبرداران، مهارتآموزی و اعطای گواهینامههای تخصصی برای کار با ادوات کشاورزی نیز در برنامههای ارتقای بهرهوری قرار دارد.
استاندار قم نیز تأکید کرد که هنرجویان باید در فعالیتهای عملی و تولید محصولات مشارکت داشته باشند و حتی زمینه عرضه محصولات تولیدی آنان فراهم شود تا مهارتآموزی از شکل نظری خارج و به تجربه واقعی تولید تبدیل شود.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی قم نیز پیوند آموزش علمی و مهارتی با عرصه تولید را از اهداف اصلی این هنرستان عنوان کرد.
گلخانهای برای آموزش و انتقال دانش
در کنار هنرستان، گلخانه گیاهان زینتی و آپارتمانی ایستگاه پردیسان نیز مورد بازدید قرار گرفت. این گلخانه با هدف توسعه آموزشهای مهارتی، انتقال دانش فنی، آموزش بهرهبرداران و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در زمینه تولید گیاهان زینتی فعالیت میکند.
قرار گرفتن این فعالیت در کنار پژوهشهای ایستگاه، قرارداد تولید بذر و هنرستان کشاورزی، تصویری از استفاده چندمنظوره از ظرفیت پردیسان ارائه میدهد؛ ظرفیتی که قرار است پژوهش، آموزش، انتقال دانش و تولید را به یکدیگر نزدیک کند.
آبزیپروری؛ حلقهای دیگر از ظرفیت تولید قم
در حوزه آبزیپروری نیز مجموعهای در قم که در زمینه پرورش ماهیان گرمابی و سردابی فعالیت میکند، مورد بازدید قرار گرفت. توسعه پرورش ماهیان خاویاری و رساندن آنها به اندازه تجاری از برنامههای آینده این مجموعه اعلام شد.
این ظرفیت تولیدی در کنار فعالیت شرکت تولید آرتمیا و غذای زنده آبزیان در مرکز رشد، نشان میدهد حوزه آبزیپروری قم علاوه بر تولید، از ظرفیتهای فناورانه در زمینه تأمین غذای زنده آبزیان نیز برخوردار است.
پژوهش، ساختار و نیروی انسانی
در جریان این سفر، موضوع جایگاه مراکز تحقیقاتی در ساختار سازمان تات نیز مطرح شد. گلمحمدی تأکید کرد بازآرایی و کوچکسازی ساختار سازمان بر اساس الزامات قانونی، به معنای کاهش اهمیت مراکز تحقیقاتی نیست.
به گفته او، مراکز تحقیقاتی نباید بر اساس اندازه در ردههای یک، دو یا سه دستهبندی شوند؛ بلکه مأموریت، ظرفیت و نقش هر مرکز در استان باید مبنای ارزیابی قرار گیرد. در عین حال، مراکز بزرگتر به دلیل گستردگی حوزه فعالیت و مأموریتهای خود ممکن است به ساختار مدیریتی متفاوتی نیاز داشته باشند.
رئیس سازمان تات همچنین بر توجه به سرمایه انسانی، احترام به کارکنان، رویکرد عدالتمحور، کاهش تبعیض و ایجاد حمایتهای متوازن در حوزه منابع انسانی میان ستاد، مراکز تحقیقاتی و ایستگاهها تأکید کرد.
از بخش خصوصی تا بازار
در کنار بازدیدهای تحقیقاتی و فناورانه، نشست با فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی قم برگزار شد. در این نشست، ظرفیتهای تولیدی بخش کشاورزی، مسائل فعالان اقتصادی، همکاری علمی و اجرایی، استفاده از توان بخش خصوصی و حمایت از تولید دانشبنیان مورد بررسی قرار گرفت.
بازدید از نمایشگاه توانمندیهای تولیدی و صادراتی قم نیز بخش دیگری از برنامه سفر بود و بخشی از محصولات، ظرفیتهای صادراتی و فعالیت فعالان بخش کشاورزی استان را در معرض دید قرار داد.
گلمحمدی همچنین با اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و کارکنان مرکز تحقیقات قم دیدار کرد و ظرفیتها، دستاوردهای پژوهشی، فعالیتهای فناورانه و برنامههای توسعهای مرکز را مورد بررسی قرار داد.
در دیدار با آیتالله سیدهاشم حسینیبوشهری، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نیز گزارشی از اقدامات وزارت جهاد کشاورزی و سازمان تات در حوزه امنیت غذایی، تحقیقات کاربردی و توسعه فناوری ارائه شد. در این دیدار بر اهمیت امنیت غذایی، برنامهریزی، بهرهوری منابع، استفاده از ظرفیت علمی و پژوهشی و پیوند تحقیقات با تولید تأکید شد.
یک سفر با یک مسئله مشترک
بیستوچهارمین سفر استانی رئیس سازمان تات به قم، در ظاهر مجموعهای از بازدیدها، قراردادها، نشستها و آغاز یک طرح آموزشی بود؛ اما در لایه زیرین، چند حلقه از یک زنجیره واحد را کنار هم قرار داد: پژوهش برای حل مسئله، فناوری برای تبدیل دانش به محصول، آموزش برای تربیت نیروی ماهر و ترویج برای رساندن یافتهها به تولید.
در یک سوی این زنجیره، پژوهشهای مربوط به گندم، جو، کلزا، پسته و پسماندهای کشاورزی قرار دارد و در سوی دیگر، شرکتهایی که آرتمیا تولید میکنند، پسماند را به خوراک دام تبدیل میکنند یا در حوزه رباتیک و هوشمندسازی فعالیت دارند.
در میانه این مسیر نیز تولید بذر هیبرید، توسعه رقم جدید پسته، گلخانه گیاهان زینتی، پرورش آبزیان و هنرستانی با ظرفیت ۳۰۰ هنرجو قرار گرفته است.
اما نقطه تعیینکننده، بیرون از ساختمانهای تحقیقاتی و اداری قرار دارد: مزرعه و واحد تولید. اینکه پژوهش، فناوری و آموزش تا چه اندازه بتوانند به تغییر در شیوه تولید، افزایش بهرهوری، تربیت نیروی ماهر و ایجاد محصول قابل عرضه منجر شوند، آزمون اصلی این زنجیره خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید