مدیر گروه اکولوژی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور:
پژوهشهای گیاهان دارویی باید از تولید دانش به توسعه محصول و تجاریسازی برسد
تهران- ایانا- مجری طرح تدوین الگوی کشت گیاهان دارویی ایران با اشاره به بررسی بیش از چهار دهه پژوهش در این حوزه گفت: «بخش عمده تحقیقات گیاهان دارویی کشور در حلقههای ابتدایی زنجیره ارزش، از جمله اکولوژی، اهلیسازی، زراعت و شناسایی ترکیبات مؤثره متمرکز بوده و لازم است پژوهشها به سمت توسعه فناوری، تولید محصول و تجاریسازی هدایت شوند.»
مدیر گروه اکولوژی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، در گزارشی تحلیلی با بررسی بیش از ۴۰ سال فعالیت پژوهشی در حوزه گیاهان دارویی، مهمترین چالشهای ساختاری و محتوایی این حوزه و اولویتهای پژوهشی آینده را تشریح کرد.
بر اساس گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، مریم مکیزاده با اشاره به دستاوردهای علمی پژوهشگران این حوزه اظهار داشت: «تنوع گونههای مورد مطالعه، گستره جغرافیایی پژوهشها و عمق دانش تولیدشده در حوزه گیاهان دارویی، حاصل سالها تلاش و فعالیت پژوهشگران پیشکسوت است و این سرمایه علمی، زمینهای ارزشمند برای توسعه آینده این بخش به شمار میرود.»
او با بیان اینکه با وجود دستاوردهای علمی قابل توجه، همچنان شکافهایی در ساختار پژوهشهای گیاهان دارویی کشور وجود دارد، گفت: «اکثر تحقیقات انجامشده بر اکولوژی، اهلیسازی، زراعت و شناسایی ترکیبات مؤثره و اسانس گیاهان متمرکز بوده است.»
مکیزاده افزود: «این پژوهشها برای توسعه دانش و تکمیل بانکهای اطلاعاتی ارزشمند هستند، اما در بسیاری از موارد در مرحله شناسایی متوقف شده و کمتر به توسعه فناوری، تولید محصول و تجاریسازی منتهی شدهاند.»
او تصریح کرد: «به بیان دیگر، در تولید دانش موفق بودهایم، اما در تبدیل این دانش به ثروت و ارزش افزوده همچنان فاصله قابل توجهی با ظرفیتهای موجود داریم.»
حلقه مفقوده پژوهشهای گیاهان دارویی
مدیر گروه اکولوژی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، فرآوری، توسعه محصولات نهایی، اقتصاد، بازار و بازاریابی را از حلقههای کمتوجه در پژوهشهای گیاهان دارویی عنوان کرد و گفت: «حلقه مفقوده امروز، تبدیل مواد خام و یافتههای علمی به محصولات رقابتپذیر و قابل عرضه در بازارهای داخلی و بینالمللی است.»
به گفته او، سهم ایران از بازار جهانی گیاهان دارویی کمتر از یک درصد است و بیش از ۷۰ درصد صادرات این بخش همچنان به صورت مواد خام و فله انجام میشود.
ضرورت توجه به گونههای کمتر مطالعهشده
مکیزاده تمرکز پژوهشها بر تعداد محدودی از گونههای شناختهشده را از دیگر چالشهای این حوزه دانست و اظهار داشت: «حجم قابل توجهی از تحقیقات بر گونههایی مانند آویشن و مرزه متمرکز شده، در حالی که بسیاری از گونههای بومی و ارزشمند، بهویژه گونههای مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و کرمان، با وجود ظرفیت اقتصادی و صادراتی بالا، کمتر مورد مطالعه قرار گرفتهاند.»
او همچنین نبود یک پایگاه داده ملی یکپارچه را از موانع اصلی توسعه پژوهشهای گیاهان دارویی دانست و گفت: «اطلاعات حاصل از صدها پروژه پژوهشی در حوزههای اکولوژی، زراعت، فیتوشیمی، اقتصاد و سایر زمینههای مرتبط، در سامانهها و منابع مختلف پراکنده است و این پراکندگی، تحلیل جامع اطلاعات، تصمیمگیری راهبردی و تدوین الگوی کشت ملی را با چالش مواجه کرده است.»
سه اولویت برای آینده پژوهشهای گیاهان دارویی
مجری طرح تدوین الگوی کشت گیاهان دارویی ایران، اولویتهای پژوهشی آینده را در سه سطح راهبردی تشریح کرد.
او گفت: «در سطح نخست باید زنجیره ارزش گیاهان دارویی تکمیل و تعمیق شود که ایجاد پایگاه داده ملی یکپارچه، توسعه پژوهشهای اقتصادی، بازار، بازاریابی و برندسازی و استفاده از ظرفیت علوم اجتماعی را شامل میشود.»
مکیزاده افزود: «شناخت دقیق نیازهای بازار و توسعه برندهای ایرانی، پیششرط حضور موفق محصولات گیاهان دارویی کشور در بازارهای جهانی است.»
او سطح دوم را توسعه پژوهشهای کاربردی و توسعهای عنوان کرد و گفت: «فرآوری هدفمند، استخراج مواد مؤثره، توسعه فرآوردههای نهایی مانند مکملهای دارویی و محصولات آرایشی و بهداشتی و همچنین مدیریت پایدار تولید باید در اولویت قرار گیرد تا پژوهش از مرحله شناخت به سمت تولید محصول هدایت شود.»
مدیر گروه اکولوژی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تنوعبخشی به مطالعات و تکمیل پوشش جغرافیایی کشور را سومین سطح اولویتهای پژوهشی دانست و افزود: «تکمیل نقشه اکولوژیک گیاهان دارویی ایران، شناسایی ظرفیت استانهای کمتر مطالعهشده و انجام مطالعات جامع اتنوبوتانی با هدف بهرهگیری از دانش بومی باید مورد توجه قرار گیرد.»
حرکت از پژوهش شناختی به پروژههای توسعهمحور
مکیزاده با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در نظام پژوهشی گیاهان دارویی کشور خاطرنشان کرد: «باید از پژوهشهای صرفاً شناختی به سمت پروژههای توسعهمحور حرکت کرد؛ پروژههایی که خروجی آنها محصول، فناوری یا خدمات قابل ارائه به بخش خصوصی و صنعت باشد.»
او تشکیل کارگروههای میانرشتهای، ایجاد مرکز نوآوری گیاهان دارویی، تدوین اطلس گونههای شاخص استانها و راهاندازی پایگاه داده ملی یکپارچه را از مهمترین اقدامات راهبردی برای تحقق این تحول برشمرد.
دیدگاه تان را بنویسید