آیا جنگ ایران می‌تواند شوک بعدی در بازار جهانی غذا را رقم بزند؟

تهران-ایانا- جوزف گلاوبر، پژوهشگر ارشد بازنشسته مؤسسه بین‌المللی تحقیقات سیاست غذایی (IFPRI)در گفت‌وگویی با برنامه «Counting the Cost»  شبکه  الجزیره، توضیح داد که تشدید درگیری مرتبط با ایران می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بازارهای جهانی غذا و کود شیمیایی داشته باشد—به‌ویژه با توجه به نقش حیاتی این منطقه در جریان تجارت از راه تنگه هرمز.

گلاوبر اشاره کرد که کشورهای حاشیه خلیج فارس از آسیب‌پذیرترین کشورها هستند، چراکه به‌شدت به واردات کالاهای اساسی ـ از جمله غلات، دانه‌های روغنی، روغن‌های نباتی و شکر ـ وابسته‌اند و بخش زیادی از این واردات از تنگه هرمز عبور می‌کند. او تأکید کرد که برخی کشورهای منطقه همین حالا هم با کمبود مواد غذایی و تورم بالا دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

فراتر از نگرانی‌های فوری درباره تأمین غذا، گلاوبر نسبت به اختلالات بلندمدت در بازار جهانی کودهای شیمیایی هشدار داد. منطقه خلیج فارس یکی از صادرکنندگان مهم کودهای نیتروژنی، فسفات، گوگرد و گاز طبیعی مایع‌شده است ـ موادی که برای تولید کود اهمیت حیاتی دارند. او افزود کشورهایی که وابستگی زیادی به این واردات دارند، مانند هند، هم‌اکنون «به‌دنبال تأمین منابع جایگزین هستند».

گلاوبر توضیح داد که اگرچه قیمت کودها در سال ۲۰۲۲ به بالاترین سطح خود رسید، اما به‌دلیل بالا بودن قیمت محصولات کشاورزی، عملکرد مزارع در آن سال همچنان پایدار باقی ماند و کشاورزان توانستند هزینه‌ها را جبران کنند. اما امروز، با کاهش قیمت غلات، حاشیه سود کشاورزان کمتر شده و این نگرانی وجود دارد که افزایش مداوم قیمت کودها باعث شود تولیدکنندگان مصرف کود را کاهش دهند یا به سمت کشت محصولاتی بروند که نیاز کمتری به نهاده‌ها دارند.

در مورد خطرات تورمی، او تأکید کرد که کانال انرژی می‌تواند فوری‌ترین فشار را ایجاد کند. هزینه‌های حمل‌ونقل و جابه‌جایی همین حالا هم افزایش یافته و سیستم‌های غذایی—که به‌شدت به سوخت برای حمل، فرآوری و توزیع وابسته‌اند—به‌طور ویژه در معرض آسیب هستند. او هشدار داد اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، فشارهای تورمی گسترده‌تری شکل خواهد گرفت.

در نهایت، اینکه این تحولات تا چه اندازه به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود، به طول مدت درگیری بستگی دارد. او توضیح داد که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، سهم «ارزش مزرعه‌ای» از قیمت نهایی مواد غذایی نسبتاً کم است ـ معمولاً کمتر از ۱۵ درصد ـ و به همین دلیل، هزینه‌های ناشی از انرژی در مراحل پس از تولید می‌تواند تأثیر بیشتری بر مصرف‌کنندگان داشته باشد.