تمرکز مؤسسه تحقیقات علوم دامی بر افزایش بهره‌وری، خوداتکایی نهاده‌ها و اصلاح نژاد دام و طیور

تهران- ایانا- مسئولان موسسه تحقیقات علوم دامی کشور همزمان با ایام دهه فجر در نشست خبری به ارائه مهمترین دستاوردها و برنامه‌های پژوهشی در حوزه فرآوری محصولات دامی، بیوتکنولوژی، تغذیه، اصلاح نژاد، مدیریت پرورش و توسعه دامپروری هوشمند پرداختند.

تمرکز بر فرآوری نوین پسماندها و تولید مکمل‌های دامی

به گزارش ایانا، مسئول بخش فرآوری محصولات دامی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، گفت: «فعالیت این بخش بر کاربرد روش‌های نوین فراوری متمرکز است تا از طریق تحقیق و توسعه، ارزش غذایی، کیفیت و ماندگاری محصولات دامی افزایش یابد.»

حدیث متشفی، با اشاره به فرآوری پسماندها برای ایجاد ارزش افزوده و استحصال مواد ارزشمند به‌عنوان یکی از محورهای مهم کار بخش فراوری محصولات دامی، افزود: «این مواد علاوه‌بر کاربرد به‌عنوان مکمل‌های دامی و حتی غذایی، با کاهش مشکلات محیط زیستی به صنایعی که تولیدکننده پسماند هستند نیز کمک می‌کنند.»

مسئول بخش فرآوری محصولات دامی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با بیان این‌که در حال حاضر روی فرآوری زیستی ضایعات میگو کار می‌کنیم، اظهار داشت: «این پسماندها حاوی پروتئین‌هایی هستند که می‌توانند به‌عنوان پروتئین جایگزین به‌ویژه در طیور و آبزیان استفاده شوند و همچنین دارای موادی مانند کیتین و رنگدانه‌ها با کاربردهای صنعتی هستند.»

متشفی تصریح کرد: «تمرکز بخش ما توسعه فناوری‌های مرتبط با فرآوری محصولات دامی و پسماندهاست و برای تعیین میزان قابلیت استفاده، تحقیقات فارمی توسط همکاران بخش تغذیه انجام می‌شود. »

او در پاسخ به پرسش خبرنگار ایانا درباره تضمیین ایمنی در فرآوری پسماندها و ضایعات کشاورزی و صنایع غذایی گفت: «پروژه‌ها تحت پروتکل‌های علمی اجرا می‌شوند؛ در فرآوری‌های زیستی از میکروارگانیسم‌های مفید در فرایند استفاده می‌شود اما در نهایت کنترل کیفیت انجام شده و محصول نهایی از نظر ایمنی، متابولیت‌های مضر احتمالی و بار میکروبی به‌طور کامل بررسی می‌شود.»

متشفی همچنین در پاسخ به پرسش دیگر خبرنگار ایانا درباره چشم‌انداز استفاده از پسماندها به‌عنوان نهاده جایگزین اظهار داشت: «هر محصول فرآوری‌شده باید تحت آزمایش‌های فارمی قرار گیرد تا میزان مصرف‌پذیری آن در دام، طیور و آبزیان مشخص شده و سپس به‌عنوان خوراک یا نهاده جایگزین با مکمل معرفی شود.»

او با اشاره به تولید مکمل پری‌بیوتیکی حاصل از مخمر به‌عنوان یکی از دستاوردهای مؤسسه، افزود: «این مکمل کاربرد گسترده‌ای در دام، طیور، آبزیان و صنایع غذایی دارد و در صورت توسعه روش‌های فرآوری، امکان استفاده  در مکمل‌های انسانی نیز وجود دارد؛ این دستاورد شامل سه محصول با کاربردهای متفاوت است که در مقیاس فرمانتور آزمایشگاهی تولید شده و امکان انتقال دانش فنی به صنعت فراهم است.»

توسعه بیوتکنولوژی دامی و اصلاح نا با فناوری‌های نوین

در ادامه نشست، رئیس بخش پژوهش‌های بیوتکنولوژی دامی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور نیز با بیان این‌که این بخش مسئولیت سازماندهی، هماهنگی و اجرای تحقیقات پیشرفته در حوزه مذکور را بر عهده دارد، مأموریت اصلی این بخش را به‌کارگیری فناوری‌های نوین زیست‌فناوری و ژنتیک مولکولی برای اصلاح نژاد دام و طیور و ارتقای کمی و کیفی تولیدات دامی و پاسخگویی به نیازهای کشور بیان کرد.

شعله قربانی با اشاره  به اصلاح نژاد دام و طیور با استفاده از روش‌های پیشرفته‌ای مانند تلفیق ژنومیک و داده‌های چنداُمیکسی (Multi-omics)، فناوری ویرایش ژن (CRISPR)، فناوری‌های نوین تولیدمثلی و بهره‌گیری از هوش مصنوعی به‌عنوان برخی محورهای فعالیت این بخش، افزود: «همچنین بهبود بهره‌وری خوراک دام و طیور از طریق راهکارهای زیست‌فناورانه و ارتقای فرآوری محصولات دامی با به‌کارگیری روش‌های نوین و فناوری اینترنت اشیا در هوشمندسازی مراکز پرورش دام و طیور از دیگر فعالیت‌های این بخش است.»

او با بیان این‌که بخش پژوهش‌های بیوتکنولوژی دامی به دلیل ماهیتش با بخش‌های دیگر موسسه وظایف مشترک دارد، گفت: «سازمان‌دهی، هماهنگی و مدیریت طرح‌های بیوتکنولوژی علوم دامی بر عهده این بخش است و هماهنگی در فراهم نمودن امکانات و تجهیزات لازم برای آن‌ها با مدیریت آزمایشگاه‌های موسسه انجام می‌شود.»

 قربانی ادامه داد: «تأکید بر تحقیقات پیشرفته در آینده، با توجه به نقش کلیدی فناوری‌های نوین در پرورش دام‌های پربازده، مقاوم و سازگار، محور اصلی ماموریت این بخش خواهد بود تا به افزایش بهره‌وری، پایداری و تاب‌آوری سیستم‌های دامپروری به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه منجر شود.»

او با اشاره به هویت‌گذاری و ثبت اسب‌ها به‌عنوان یکی دیگر از خدمات حاکمیتی مؤسسه تحقیقات علوم دامی، افزود: «دبیرخانه ملی آن در بخش پژوهش‌های بیوتکنولوژی مستقر بوده و تاکنون هزاران رأس اسب فاقد هویت، شناسنامه‌دار شده‌اند؛ این مؤسسه سالانه بیش از هزار شناسنامه صادر می‌کند که امکان کنترل قاچاق و خروج غیرمجاز اسب‌های باارزش را فراهم کرده است.»

قربانی با توضیح درباره برنامه بیش از ۲۰ ساله اصلاح نژاد مرغ بومی در شش منطقه کشور، گفت: «در سال ۱۴۰۲، شش نژاد جدید دو منظوره تولید شده که وزن بدن و تولید تخم‌مرغ را ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش داده و برای نخستین بار در کشور ثبت شده‌ است.»

او با بیان این‌که هدف این برنامه ایجاد واحدهای کوچک پرورش مرغ بومی در روستاها است، افزود: «هر خانوار می‌تواند ۲۰۰ تا ۳۰۰ مرغ دریافت کند و این طرح با پوشش بیش از ۵۰ درصد روستاها، ۱۰ تا ۲۰ درصد نیاز بازار تخم‌مرغ و ۱ تا ۳ درصد تولید گوشت کشور را تأمین می‌کند؛ این اقدام علاوه بر اشتغال‌زایی، به کاهش مهاجرت روستاییان نیز کمک خواهد کرد.»

نقش کلیدی تغذیه دام در امنیت غذایی و خوداتکایی نهاده‌ها

رئیس بخش تحقیقات تغذیه دام و طیور مؤسسه تحقیقات علوم دامی نیز در این نشست با اشاره به نقش این مؤسسه در امنیت غذایی اظهار داشت: «از صبح تا شب، تمام مردم از هر سطح زندگی از تلاش تولیدکنندگان دام و طیور بی‌نصیب نبوده و هر تغییر مثبتی در این حوزه، بر سبد غذایی مردم تأثیر زیادی می‌گذارد.»

علیرضا آقاشاهی با بیان این‌که در حوزه امنیت غذایی، انرژی لازم برای تولید و دفاع کشور از طریق غذا تأمین می‌شود، افزود: «در تولید این غذا، محصولات دام و طیور سهم زیادی دارند و در تولید این محصولات، خوراک و تغذیه دام بیش از ۷۰ درصد هزینه تولید آن را شامل می شود؛ بنابراین مؤسسه تحقیقات علوم دامی و به ویژه بخش تحقیقات تغذیه دام، نقش مهمی در این زنجیره دارد.

او به وجود حدود ۲۲ میلیون تن بقایای کشاورزی در کشور اشاره کرد و گفت: «موسسه برای هر بخشی که قابلیت مصرف در خوراک دام و طیور داشته باشد، اطلاعات دارد؛ ترکیب شیمیایی این بقایا و روش مصرف آن در کتاب‌ها و مجموعه‌های مدون جمع‌آوری شده است.»

آقاشاهی ادامه داد: «ممکن است در برخی موارد نقش مؤسسه کمتر دیده شود، اما هیچ بهره‌برداری در حوزه بقایا نیست که پاسخ علمی و مستند نداشته باشد و این نقطه قوت بخش تغذیه موسسه تحقیقات علوم دامی است.»

رئیس بخش تحقیقات تغذیه دام و طیور با اشاره به این‌که موسسه درباره خوداتکایی در نهاده‌ها با سه محور پیش می‌رود، گفت: «محور نخست شناسایی ظرفیت‌های خالی کشور در حوزه های مختلف(به ویژه با استفاده ازظرفیت طرح کلان) است، به‌عنوان مثال اگر تغییری در روش برداشت جو از روش مرسوم به قصیل ایجاد شود، تاثیر قابل توجهی بر تولید نهاده و صرفه جویی در مصرف آب دارد؛ در کشور حدود ۱۳ میلیون تن سیلاژ ذرت علوفه‌ای  داریم که حدود ۲۰ درصد آن پرت می‌شود و با کاهش پرت می‌توان پیشرفت قابل توجه ایجاد کرد.»

او با بیان این‌که محور دوم جایگزین‌ها هستند، افزود: «آن‌ها وابستگی را کاملاً حذف نمی‌کنند اما پایداری زنجیره تأمین را افزایش می‌دهند و برای نهاده‌های خوراک دام نسخه‌های قابل استفاده وجود دارد.»

آقاشاهی در محور سوم به واردات نهاده‌ها اشاره کرد و گفت: «با جایگزینی بخشی از واردات جو با تریتیکاله و جایگزینی کنجاله سویا با گلوتن ذرت یا DDGS، می‌توان کیفیت نهاده های پروتئین جیره دام را افزایش و از ارزانتر مثل اوره استفاده کرد و  وابستگی را کاهش داد.»

او با تاکید بر این‌که فعالیت‌های مؤسسه تنها محدود به انجام پروژه‌های تحقیقاتی نیست و در تولید، ترویج و حتی سیاست‌گذاری واردات حرف برای گفتن دارد، خاطرنشان کرد: «هدف نهایی تقویت امنیت غذایی، کاهش پرت تولید، استفاده بهینه از بقایای کشاورزی و پایدارسازی تأمین نهاده‌های خوراک دام و طیور است.»

مدیریت ذخایر ژنتیکی و ارتقای اصلاح نژاد دام و طیور

در ادامه این مراسم رییس بخش تحقیقات ژنتیک و اصلاح نژاد دام و طیور موسسه، گفت: « این بخش در سه حوزه اصلی مدیریت ذخایر ژنتیکی دام و طیور، اجرای پروژه های تحقیقاتی در حوزه اصلاح نژاد و برنامه اصلاح نژاد مرغ لاین آرین، فعالیت می‌کند.»

علی جوان‌روح با بیان این‌که شناسایی پتانسیل‌های تولیدی و تولید مثلی نژادهای بومی، بررسی ساختار ژنتیکی جمعیت‌ها، ارزیابی تنوع ژنتیکی با نشانگرهای مولکولی، پایش جمعیت‌های دامی از نظر وضعیت ریسک جمعیتی و ثبت ملی نژادهای بومی، از جمله فعالیت‌های موسسه تحقیقات علوم دامی کشور است، افزود: «بر اساس وظیفه حاکمیتی این موسسه جهت ثبت نژادهای دام، طیور و زنبورعسل، فرایند ثبت ملی نژادهای بومی بنام کشور جمهوری اسلامی ایران با هدف صیانت از حقوق ملی نژادهای بومی در حال انجام است.»

او با اشاره به این‌که برآورد ضرایب اقتصادی، تعیین اهداف اصلاح نژادی و برنامه‌های  اصلاح نژاد گروهی با مشارکت بهره‌برداران، به ویژه در دام سبک و شش نژاد بومی، در حال اجراست، اظهار داشت: «در این برنامه اصلاح نژادی انتخاب برای صفات ترکیبی از جمله صفات رشد، تولیدمثل و زنده‌مانی جهت افزایش بهره وری دام‌های بومی مدنظر محققین است.»

جوان‌روح با بیان این‌که در برنامه اصلاح نژاد مرغ لاین آرین، ۱۹ پروژه تحقیقاتی برای لاین اصلی و لاین پشتیبان در حال اجراست، افزود: «طبق نتایج این لاین در صورت تامین اعتبارات پژوهشی مناسب و فراهم شده زیرساختهای لازم پرورشی، هوشمند سازی سیستم‌های رکوردبرداری، ایجاد مزارع تحقیقاتی برای جمع آوری داده های فنوتیپی و منطبق با شرایط پرورشی جوجه های گوشتی در کشورو با استفاده از تکنولوژی‌های نوین اصلاح نژادی، قابلیت ارتقای ژنتیکی داشته و می تواند سهمی از بازار جوجه گوشتی را به خود اختصاص دهد.»

او با اشاره به پروژه اصلاح نژادی گوسفند افشاری در استان زنجان به‌عنوان یکی از دستاوردهای شاخص بخش تحقیقات ژنتیک و اصلاح نژاد دام و طیور موسسه، گفت: «این پروژه با مشارکت ۱۵ گله اجرا شد و پس از چهار نسل انتخاب مولدین برتر، صفت مجموع وزن از شیرگیری به ازای هر میش سالانه ۲٫۳ کیلوگرم افزایش یافت؛ این اقدام می‌تواند نقش مهمی در افزایش پایدار تولید گوشت قرمز در کشور داشته باشد.»

حرکت به سوی دامپروری هوشمند با فناوری اینترنت اشیا

در این نشست عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، با اشاره به اهمیت فناوری اینترنت اشیا در صنعت دامپروری گفت: «یکی از رسالت‌های مهم سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، توسعه کشاورزی هوشمند است و این روند مانند بسیاری از کشورهای اروپایی و اسکاندیناوی اخیراً در ایران نیز آغاز شده است.»

صابر جلوخانی نیارکی، افزود: «خوشبختانه موسسه تحقیقات علوم دامی در این زمینه عملکرد خوبی داشته و  همکاری های مناسبی با بخش خصوص آغاز کرده است؛ این قالب همکاری ها با  شرکت های فعال در حوزه فناوری‌های الکترونیک انجام می شود تا محصولات این شرکت  ها که پیش‌تر در دامپروری تجربه نداشته‌اند، وارد صنعت دامپروری کشور شود.»

او ادامه داد:  «پروژه های مرتبط با کاربرد فناوری اینترنت اشیاء گام به گام پیش خواهد رفت و انتظار می‌رود دستاوردهای آن افزایش بهره‌وری دامداری را به همراه داشته باشد؛ تجربه کشورهای خارجی نشان داده است که بهره‌گیری از این فناوری برای هر رأس گاو شیری سالانه حدود بیش از 200 یورو صرفه‌جویی و افزایش بهره‌وری ایجاد کرده است.»

جلوخانی با تأکید بر این‌که قرار است این فناوری در هر دو حوزه گاو شیری و طیور و همچنین مرغ‌های بومی کشور در ایستگاه‌های تحقیقاتی مورد استفاده قرار  گیرد، اظهار داشت: «روند توسعه آن در ایران همچنان ادامه دارد.»

افزایش بهره‌وری تولیدمثل و توسعه پایدار پرورش دام

رئیس بخش تحقیقات مدیریت پرورش و تولید مثل دام و طیور موسسه تحقیقات علوم دامی کشور در این نشست اظهار داشت: این بخش اولویت‌ها و محورهای تحقیقاتی خود را بر اساس افزایش تولید گوشت، شیر و سایر محصولات دامی، ارتقای بهره‌وری در عملکرد تولید و تولید مثل دام و طیور و توسعه پایدار و تداوم تولید هدف‌گذاری کرده‌ و فعالیت‌های پژوهشی را در ستاد موسسه و بخش‌های استانی پیگیری می‌کند.»

پیروز شاکری افزود: «این بخش در حال حاضر بیش از ۶۰ پروژه تحقیقاتی در دست اجرا دارد که امیدواریم به زودی برخی از دستاوردهای مهم سال جاری رونمایی شود.»

او با اشاره به چالش‌های ناشی از خشک‌سالی و محدودیت منابع آب در کشور توضیح داد: «در سال جاری امکان استفاده از جیره‌های پرکنسانتره در ۱۳ نژاد گوسفند کشور را بررسی کردیم؛ این روش به‌نوعی واردات آب مجازی محسوب شده و به دامداران اجازه می‌دهد با وابستگی کمتر به منابع آب داخلی، تولید گوشت را افزایش دهند و نیازهای کشور در این حوزه تأمین شود.»

شاکری با بیان این‌که  با به کارگیری برنامه های اصلاح نژادی، بهبود مدیریت تولید مثل و استفاده از ابزارهای مختلف کمک تولید مثلی در گله های گوسفند و بز، دوقلو یا چندقلوزایی، در میش‌ها و ماده بزها افزایش یافته و از این رو مادران شیر کافی برای تغذیه بره‌ها و بزغاله‌ها ندارند، گفت: «بنابراین تولید شیر خشک اختصاصی برای بره و بزغاله‌ها در دستور کار قرار گرفت و مراحل پایانی خود را می‌گذراند، امیدواریم به زودی محصول مناسبی برای تغذیه این دام‌ها در کشور ارائه شده و نیاز کشور به واردات شیر خشک گوسفند و بز مرتفع شود.»

رئیس بخش تحقیقات مدیریت پرورش و تولید مثل دام و طیور موسسه تحقیقات علوم دامی کشور به برنامه‌های بخش در ارتقای بهره‌وری سیستم پرورش گوسفند و بز در مناطق مختلف کشور اشاره کرد و افزود: «پیشنهادهایی برای ثبت انجمن‌های نژادی برای نژادهای مختلف گوسفند و بز در کشور مطرح شده است تا پس از ثبت نژاد، از بین دامداران عضوگیری انجام و دستاوردهای تحقیقاتی در گله‌های تحت پوشش اجرایی شود و از این طریق یافته‌های پژوهشی به عرصه عملیاتی منتقل شده و بهره وری در تولید گوشت و شیر در کشور ارتقا یابد؛ این برنامه به صورت مقدماتی در نژاد زل آغاز شده است.»