سیل‌های امروز ایران، یک هشدار است

خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) - الهه موسوی:

"تمام دست‌اندازی‌های انسانی به جنگل‌ها و مراتع بالادست ازجمله طرح‌های جنگلداری و چرای بی‌رویه دام در مراتع، باید به سرعت متوقف شود؛ وگرنه فاجعه انسانی و محیط زیستی در ابعاد بسیار بزرگ‌تری در کمین ماست. سیل هشداری بود که ما باید حفاظت بالادست را جدی گرفته و مقابل تغییر کاربری‌ها را در جنگل و مرتع بگیریم و در یک کلام دست بردن در اکوسیستم‌های طبیعی فاجعه بار خواهد بود."

رمضانعلی قائمی مدرس و پژوهشگر محیط زیست به‌دنبال جاری شدن سیلاب دیروز در استان‌های شمالی ازجمله گلستان به ایانا گفت: "همچنان که سال‌ها پیش هم درباره سیل منطقه شمال کشور در اثر تخریب پوشش گیاهی هشدار داده‌ایم مسئله چندان پیچیده نیست؛ وقتی پوشش گیاهی بالادست را از بین می‌بریم به‌طور طبیعی با بارش یک باران تند، فاجعه درست می‌شود. اینها همه حاصل دستکاری‌های بی‌رویه و بی‌مبالاتانه انسان در اکوسیستم است."

وی خاطرنشان کرد: "در شرایط عادی مسئولان می‌گویند که همه چیز رو به راه است و هر مدیری هم اداره خودش را موجه می‌داند و مدعی است که تمام وظایف و برنامه‌های کارشناسی‌شده را به‌درستی انجام داده است؛ اما هنگامی که اتفاقی مانند سیل اخیر می‌افتد متوجه می‌شویم که چه کارهایی را سازمان‌ها و ادارات مختلف باید انجام می‌داده‌اند و نداده‌اند."

این کارشناس محیط زیست هشدار داد: "سیل‌های امروز ایران، یک هشدار و مقدمه است و اگر به آنها توجه نکنیم فجایع و رخدادهای بزرگ‌تری در راه است. من بارها گفته‌ام شهرهایی مانند مرکز استان گلستان که طبیعتی را در بالادست خود داشته و نیز حوضه آبریز وسیعی دارد؛ تخریب پوشش گیاهی حتی به اندازه یک ساختمان و تبدیل اراضی به کاربری‌های غیرجنگلی؛ منجر به پیدایش خسارت چندبرابری در پایین دست خواهد شد."

قائمی افزود: "وقتی در متن قانون ساخت و ساز در منطقه حفاظت شده ممنوع است، امروز را پیش‌بینی کرده‌اند. متأسفانه تخلف‌ها و ویلاسازی‌های مناطق مختلف ازجمله منطقه زیارت گرگان، چنین اوضاعی را پدید آورده است که اکنون باید چنین هشدارهایی را جدی گرفت. اگر این میزان بارندگی در بالادست و کوهستان آمده بود یقیناً فاجعه جدی تری رخ می داد و بسیاری از ساختمان های شهر گرگان و زیارت را به زیر آب برده بود. به‌ویژه ساختمان‌هایی که در مسیر رودخانه هستند و عقب‌نشینی‌های لازم را انجام نداده‌اند."

چه باید کرد؟

آیا باید دست‌دست کنیم و منتظر بنشینیم تا سیل بیاید، زمین‌های زراعی، خانه‌ها و فرزندانمان را آب ببرد؛ خاک‌مان را نابود و شهرهامان را ویران کند و آن وقت بودجه سیل تصویب و تأمین کنیم؟

قائمی در پاسخ می‌گوید: "تنها راه، توقف اورژانسی و سریع تخریب‌ها و ترمیم آنهاست. اولاً بهره‌برداری‌ها از جنگل، حتی بهره‌برداری‌هایی که در قالب طرح‌های قانونی و به نام "طرح‌های جنگلداری" در حال انجام است باید تعطیل شوند، به‌ویژه در حوزه‌هایی که پایین دست آنها سکونت‌گاه‌های انسانی قرار دارد در اولویت هستند. دوم اینکه حریم رودخانه‌ها را باید آزاد و کنترل کرد. مسیرهای اطراف رودخانه‌ها باید آزاد شود و نباید در حاشیه آنها فعالیت‌های انسانی صورت گیرد. تغییر کاربری و ویلاسازی و دیگر فعالیت‌ها باید حساب‌شده و مطابق ارزیابی محیط زیستی باشد. سوم اینکه مناطق آسیب‌دیده در بالادست را باید ترمیم کرد و حفاظت شدیدتری از آنها صورت بگیرد. دیگر اینکه در مراتع بالادست، دام‌ها باید کنترل شوند. مراتع قبل از جنگل، منشاء اولیه حرکت آب هستند و اگر دقت نکنیم و میزان دام بیش از ظرفیت مراتع باشد؛ مرتع ضعیف و لخت شده نمی‌تواند روان‌آب‌ها را جذب کند و سیلاب‌ها پایین دست را به خطر می‌اندازند و با خود می‌برند. اگر این کارها را نکنیم باید منتظر سیلاب‌هایی در ابعاد بزرگ‌تر و به‌دنبال آن فجایع عمیق‌تر و گسترده‌تر و خسارت‌های کلان‌تر باشیم."

این مدرس دانشگاه در پایان تأکید کرد: "به جای اینکه بگذاریم ابتدا فاجعه سیل رخ دهد و خسارت بر جا بگذارد و آنگاه میلیاردها تومان برای جبران آن تصویب و تأمین کنیم؛ هم‌اکنون بودجه حفاظت از جنگل‌ها و مراتع و عملیات جنگل‌کاری را افزایش دهیم و همچنین برخورد جدی و بی‌اغماض با متخلفان و تخریب‌کنندگان منابع طبیعی و محیط زیست داشته باشیم که در غیر این صورت، علاوه بر هدررفت بیت‌المال، خسارت‌ها غیرقابل جبران خواهند شد و زندگی شهروندان به خطر خواهد افتاد."

رقم خسارت به‌زودی اعلام می‌شود

مدیرکل دفتر مدیریت بحران استانداری گلستان با بیان اینکه برآورد خسارت باران‌های شدید روز گذشته در حال انجام است در گفت‌وگو با خبرگزاری ایانا گفت: "عمده این آسیب‌ها در حوزه راه‌های ارتباطی و بخش کشاورزی استان بوده است."

صادق‌علی مقدم با اشاره به این که خسارت سیلاب به واحدهای مسکونی ناشی از آب‌گرفتگی و سقف منازل در گرگان و روستاهای گنبدکاووس بوده است درباره میزان دقیق خسارت‌های سیل گلستان به ایانا گفت: "کارشناسان دستگاه‌های مرتبط برای برآورد اولیه خسارت‌ها به مناطق مختلف استان اعزام شده‌اند که عصر امروز، پس از تکمیل گزارش‌ها، میزان دقیق آن اعلام خواهد شد."

مقدم از حضور کمیته بحران استانداری گلستان در تمام ساعات ابتدای بارش تا برطرف شدن مشکل در مناطق مختلف استان خبر داد و گفت: "اگر در همان ساعات ابتدای بارش، جاده زیارت - گرگان را نمی‌بستیم میزان خسارت‌ها غیرقابل جبران بوده و یقیناً آسیب جانی نیز در پی داشت، اما خوشبختانه با پیش‌بینی هواشناسی، تمهیدات لازم در این باره توسط اداره کل کمیته بحران استانداری گلستان اندیشیده و به کار بسته شد تا هم از بروز آسیب‌های بیشتر به شهروندان و منابع طبیعی جلوگیری شود و هم وضعیت به حالت عادی بازگردد."

بارش شدید باران شامگاه شنبه و روز یک‌شنبه در استان گلستان در برخی مناطق باعث مسدود شدن راه‌های روستایی و بین استانی ناشی از ریزش سنگ و آب‌گرفتگی شد و خسارت‌هایی در حوزه کشاورزی، محیط زیست، راه و اماکن مسکونی بر جای گذاشت.

هواشناسی گلستان اوایل هفته جاری از ورود سامانه سرد بارشی از اواخر وقت شنبه و بامداد یکشنبه به این استان خبر داده بود که باعث ناپایداری جوی تا اواخر وقت دوشنبه هفته جاری می‌شد. همچنین در این گزارش نسبت به وقوع سیل ناگهانی در مناطق مستعد استان و نیز آب‌گرفتگی معابر هشدار داده بود./

I-950131-01