میراب‌ها هیچ گاه نظرات خود را به دیگران تحمیل نمی‌کردند و با نارضایتی اهالی عزل می شدند

به گزارش خبرگزاری کشاورزی ایران(ایانا) از یزد، مجید لباف خانیکی کارشناس ارشد مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی در دوازدهمین نشست از سلسله نشست‌های آب، فرهنگ و جامعه با عنوان «قنات برای آینده» که در کاروانسرای سریزد برگزار شد، بیان کرد: می‌توان قنات را برای نسل آینده حفظ کرد، به شرط آنکه کارکردهای جدید برای قنات تعریف کنیم.

وی افزود: قنات میراث ملموس و ناملموس زیادی برای زندگی امروز دارد. تجربه استفاده از قنات در صنعت گردشگری چین بسیار موفق بوده و شاید بتوان از این مسئله در ایران هم بهره برد. زیرا در یزد پتانسیل خوبی برای گردشگری قنات داریم.

کارشناس ارشد مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی با اشاره به اینکه در گذشته از قنات برای چرخاندن چرخ‌های آسیاب‌ها استفاده می‌شد، عنوان کرد: امروز از اختلاف ارتفاع کوره و تونل قنات برای گرداندن توربین‌های برق می‌توان استفاده کرد. به این ترتیب برق مورد نیاز خود قنات به ویژه قنات‌های گردشگری را می‌توانیم با استفاده از انرژی آب تامین کنیم.

وی ادامه داد: در دنیای امروز، بسیاری از کشورها به سرنوشت خشک ایران دچار خواهند شد و ناگزیرند از منابع آب زیرزمینی استفاده کنند. در نتیجه می‌توانیم به آنها پیشنهاد کنیم که دانش بومی قنات را در اختیار آنها قرار دهیم.

لباف خانیکی، قنات و کشاورزی پایدار را یکی از میراث ناملموس این سازه آبی اعلام کرد و افزود: در گذشته انسان‌ها خود را با طبیعت همراه می‌کردند. یعنی با کم شدن آب قنات به دلیل کاهش بارش‌ها سطح زیر کشت خود را کاهش داده و میزان بارش‌ها را افزایش می‌دادند. یا اینکه محصولات کم آب خواه در زمین‌های خود کشت می‌کردند، بنابراین می‌توان قنات را وارد مزرعه‌های زیست محیطی کرد و حتی از این الگوها در دنیای امروز بهره برد.

وی روح تعاون و همکاری در بهره‌برداری پایدار از منابع آب زیرزمینی را میراث ناملموس دیگری از قنات دانست که باید در مدیریت و تغذیه سفره آب های زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد.

کارشناس ارشد مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی تاکید کرد: آبخیزداری بومی درسی است که می‌توان از قنات گرفت، باید از این سازه آبی برای مدیریت و تغذیه منابع آب زیرزمینی استفاده کنیم. در گذشته برای تغذیه آب زیرزمینی از بندهایی در بالادست قنات استفاده می‌شد. گونه‌های کم آب خواه در بالادست این سازه آبی کاشته می‌شد تا با نفوذ روان آب‌ها، منابع آب زیرزمینی تجدید شود.

وی ادامه داد: در برخی مناطق برای فصولی که به آب قنات نیاز نبود، در زیر زمین سدهایی ایجاد می‌کردند که از خروج آب جلوگیری کنند. این سدها خسارتی به گالری قنات وارد نمی‌کرد و آب را برای فصل زراعی، ذخیره می‌کرد.

لباف خانیکی قنات را رابطه‌ میان انسان، محیط، فرهنگ و تکنولوژی دانست که یک چرخه نظام‌مند و سیستماتیک بین تمام اعضای آن وجود دارد. در این سیستم هیچ جزئی باعث از بین رفتن جزء دیگر نمی‌شود.

وی با تاکید بر نقش قنات در مدیریت پایدار منابع، گفت: حتی در نظام تقسیم آب قنات هم درس‌هایی برای زندگی امروز وجود دارد. مثلا میراب‌ها هیچ گاه نظرات خود را به دیگران تحمیل نمی‌کردند و اگر اهالی از عملکرد آنها ناراضی بودند، عزل می‌شدند. از این قواعد می‌توان در دنیای امروز استفاده کرد.

این نشست به همت سه نهاد اندیشکده تدبیر آب، انجمن جامعه شناسی ایران و انجمن مطالعات فرهنگی با همکاری مرکز تحقیقات استراتژیک برگزار شد./